დრონების შემდეგ პარაპლანები: აზერბაიჯანი ირანიდან ნარკოტიკების საჰაერო გზით კონტრაბანდის შემთხვევებზე იუწყება
ნარკოტიკების კონტრაბანდა პარაპლანებით
აზერბაიჯანის სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურმა განაცხადა, რომ ირანიდან აზერბაიჯანში ნარკოტიკების შეტანის კიდევ ერთი მცდელობა აღკვეთა. ამჯერად კონტრაბანდისტები მოტოპარაპლანს იყენებდნენ. უწყების ინფორმაციით, შემთხვევა სასაზღვრო რაზმ „გეითეფეს“ კონტროლქვეშ არსებულ მონაკვეთზე მოხდა.
მოტოპარაპლანის ბორტზე 21 კილოგრამი და 210 გრამი ნარკოტიკული ნივთიერება აღმოაჩინეს. მათ შორის: 19 კილოგრამი და 270 გრამი მარიხუანა, 1 კილოგრამი და 940 გრამი ოპიუმი, ასევე, ფსიქოტროპული ნივთიერებების შემცველი პრეპარატ „მეტადონ M-40“-ის 4 ათასი ტაბლეტი.
სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ცნობით, მოტოპარაპლანს ირანის მოქალაქე მართავდა. ის საზღვრის უკანონო გადაკვეთის ბრალდებით დააკავეს. მისი ვინაობა და გამოძიების შემდგომი დეტალები არ გასაჯაროებულა.
უწყების განცხადებაში აღნიშნულია, რომ „არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად“, საფრენი აპარატების გამოყენებით ნარკოტიკების კონტრაბანდის მცდელობები კვლავ გრძელდება.
სამსახურმა განაცხადა, რომ გააგრძელებს კონტრაბანდისთვის გამოყენებული საფრენი აპარატებისა და სხვა ტექნიკური საშუალებების „განეიტრალებას“.
მიმდინარე წლის მარტში ჩვენ უკვე ვწერდით შინაგან საქმეთა სამინისტროსა და სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის მიერ 2024–2025 წლებში ნარკოტრაფიკთან ბრძოლის ოპერაციების შესახებ.
როგორ შეიცვალა 2026 წელს ირანთან საზღვარზე ნარკოტიკების საჰაერო გზით კონტრაბანდა და რატომ მიანიშნებს პარაპლანების გამოყენება ამ საქმიანობის ახალ ეტაპზე?
რა მოხდა წელს?
აზერბაიჯანის სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურმა წელს ირანთან საზღვარზე ნარკოტიკების საჰაერო გზით კონტრაბანდის შემდეგი შემთხვევების შესახებ განაცხადა:
- 24 თებერვალი: სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ინფორმაციით, მესაზღვრეებმა საზღვართან ახლოს დრონის ხმა გაიგონეს. მოგვიანებით აღმოაჩინეს 10 კილოგრამზე მეტი ნარკოტიკული ნივთიერება, რომელიც, სავარაუდოდ, ირანიდან შემოფრენილი დრონიდან ჩამოაგდეს.
- ივნისი: უწყებამ განაცხადა, რომ სასაზღვრო რაზმ „ლენქორანის“ კონტროლქვეშ არსებულ მონაკვეთზე დრონის გამოყენებით 11,5 კილოგრამი მარიხუანის გადმოტანის მცდელობა აღკვეთა.
- 6 სექტემბერი: სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ცნობით, ერთი ღამის განმავლობაში სასაზღვრო რაზმ „ჰორადიზის“ მონაკვეთზე საჰაერო კონტრაბანდის ორი შემთხვევა დაფიქსირდა. 01:30 საათზე დრონის საშუალებით 21 კილოგრამი და 700 გრამი ნარკოტიკული ნივთიერება და 1 000 ტაბლეტი გადმოიტანეს, ხოლო 04:10 საათზე პარაპლანით ჩამოიტანეს 17 კილოგრამი და 78 გრამი ნარკოტიკული ნივთიერება და 6 680 ტაბლეტი.
- 11 სექტემბერი: უწყებამ განაცხადა, რომ ირანიდან შემოფრენილი პარაპლანიდან ჩამოგდებული 65 კილოგრამი და 500 გრამი ნარკოტიკული ნივთიერება აღმოაჩინა. შემთხვევა 03:11 საათზე, სასაზღვრო რაზმ „ჰორადიზის“ კონტროლქვეშ არსებულ მონაკვეთზე მოხდა. ეს წელს საჰაერო გზით ნარკოტიკების კონტრაბანდის ყველაზე დიდი პარტიაა, რომლის შესახებაც სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურმა განაცხადა.
- ნოემბრის დასაწყისი: სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურმა განაცხადა, რომ სასაზღვრო რაზმების „ჰორადიზისა“ და „გეითეფეს“ მონაკვეთებზე დრონების გამოყენებით გადმოტანილი ჯამში 22,9 კილოგრამი ნარკოტიკული ნივთიერება ამოიღო.
- 16 ნოემბერი: უწყების ცნობით, სასაზღვრო რაზმ „გეითეფეს“ მონაკვეთზე პარაპლანის პილოტი საფრენ აპარატთან ერთად დააკავეს.
ეს ჩამონათვალი ამომწურავი არ არის. სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახური ნარკოტიკების საჰაერო გზით კონტრაბანდის შემთხვევების ცალკე წლიურ სტატისტიკას არ აქვეყნებს. აქ მოყვანილი მონაცემი უწყების ოფიციალურ განცხადებებს ეყრდნობა. სამსახური არც დაკავებულთა ვინაობას ასაჯაროებს და არც იმას აკონკრეტებს, გადაეცა თუ არა საქმეები სასამართლოს.
დრონი და პარაპლანი – რა განსხვავებაა?
დრონი უპილოტო საფრენი აპარატია, რომლის დისტანციურად მართვა შესაძლებელია, მათ შორის საზღვრის მეორე მხრიდანაც. თუმცა მისი ტვირთამწეობა შეზღუდულია.
სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის მონაცემებით, წელს დრონებით გადმოტანილი ნარკოტიკების სავარაუდო პარტიების წონა 10-დან 22 კილოგრამამდე მერყეობდა.
დრონისგან განსხვავებით, პარაპლანს ადამიანი მართავს. მოტოპარაპლანი, ანუ პარატრაიკი, შედგება ძრავიანი პატარა ურიკისა და პარაშუტის ფრთისგან.
სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ინფორმაციით, 11 სექტემბერს პარაპლანიდან 65 კილოგრამზე მეტი ნარკოტიკული ნივთიერება ჩამოაგდეს.
ეს დაახლოებით სამჯერ აღემატება იმ ყველაზე დიდი პარტიის წონას, რომლის დრონით გადმოტანის მცდელობის შესახებაც უწყებას განუცხადებია.
პილოტის მონაწილეობით განხორციელებული ფრენები დამატებით რისკებს შეიცავს. სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის სექტემბრის ორ განცხადებაში მხოლოდ საჰაერო ხომალდიდან ტვირთის ჩამოგდებაზე იყო საუბარი. ინფორმაცია თავად პარაპლანისა და მისი პილოტის შესახებ არ გავრცელებულა.
უწყება აღნიშნავდა, რომ „ოპერატიულ-საგამოძიებო ღონისძიებები გრძელდებოდა“. თუმცა 16 ნოემბერს სამსახურმა განაცხადა, რომ საფრენი აპარატის შეჩერება აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მოხერხდა, ხოლო მისი პილოტი დააკავეს.
ფრენები ღამით ხორციელდება
ყველა იმ შემთხვევაში, როდესაც სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახური ზუსტ დროს ასახელებდა, ფრენები ღამით, 01:00-დან 04:30 საათამდე პერიოდში ხორციელდებოდა.
შემთხვევების უმეტესობა სასაზღვრო რაზმების „ჰორადიზისა“ და „გეითეფეს“ კონტროლქვეშ არსებულ მონაკვეთებზე დაფიქსირდა.
ჰორადიზი ფიზულის რაიონში მდებარეობს, გეითეფე კი – ჯალილაბადის რაიონში. ორივე რაიონი ირანს ესაზღვრება.
სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ცნობით, ამოღებული ნარკოტიკების ძირითად ნაწილს მარიხუანა შეადგენს. აღმოჩენილ ნივთიერებებს შორის ასევე დასახელებულია ოპიუმი და მეტადონის ტაბლეტები.
საზღვრის უსაფრთხოება და ვაშინგტონი
ირანთან საზღვარზე ჩატარებული ოპერაციების შესახებ სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის რეგულარულ განცხადებებს საგარეოპოლიტიკური მნიშვნელობაც აქვს.
1992 წელს აშშ-ის კონგრესმა მიიღო „თავისუფლების მხარდაჭერის აქტში“ 907-ე შესწორება, რომელიც ამერიკის მთავრობას აზერბაიჯანის ხელისუფლებისთვის პირდაპირი დახმარების გაწევას უკრძალავს.
2002 წლიდან აშშ-ის პრეზიდენტს ამ აკრძალვის მოქმედების ყოველწლიურად შეჩერების უფლება აქვს.
ამისთვის პრეზიდენტმა კონგრესს ოფიციალურად უნდა დაუდასტუროს, რომ გაწეული დახმარება ხელს უწყობს აშშ-ის ბრძოლას ტერორიზმთან, „მნიშვნელოვანია აზერბაიჯანის საზღვრების უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად“ და ხელს არ უშლის სომხეთთან მშვიდობის მიღწევის ძალისხმევას.
ეს ფორმულირება 2003 წლიდან მეორდება პრეზიდენტების მემორანდუმებში. მათ შორის, 2025 წლის აგვისტოში ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ გამოქვეყნებულ მემორანდუმში.
მიმდინარე წლის ივნისში ილჰამ ალიევმა ასევე მადლობა გადაუხადა აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპს მემორანდუმის სამახსოვრო ასლისთვის, რომელიც 907-ე შესწორების მოქმედების შეჩერების გაგრძელებას ეხებოდა.
აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი ამ მექანიზმის ფარგლებში გაწეული დახმარების შესახებ ინფორმაციას ყოველწლიურად წარუდგენს კონგრესს.
აშშ-ის მთავრობის ანგარიშვალდებულების სამსახურის (GAO) 2022 წლის ანგარიშის თანახმად, 2002–2020 წლებში ამერიკულმა უწყებებმა აზერბაიჯანს დაახლოებით 808 მილიონი დოლარის დახმარება გაუწიეს.
ამ თანხიდან 164 მილიონი დოლარი, ანუ 20%, უსაფრთხოების სფეროს დახმარება იყო, რომელიც 907-ე შესწორებით გათვალისწინებული შეზღუდვების გამონაკლისის სახით გაიცა.
ამრიგად, ბაქოსთვის საზღვრების უსაფრთხოება არა მხოლოდ შიდა საკითხია, არამედ ვაშინგტონთან თანამშრომლობის ერთ-ერთი ოფიციალური პირობაც.
ირანთან საზღვარზე კონტრაბანდის წინააღმდეგ ჩატარებული ოპერაციები, რომელთა შესახებაც სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახური იუწყება, სწორედ ამ სფეროს განეკუთვნება.
რას ამბობს ირანი?
ირანის ოფიციალურ პირებს ამ ინციდენტებზე ჯერჯერობით კომენტარი არ გაუკეთებიათ. აზერბაიჯანის სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურსაც არ დაუკონკრეტებია, ვინ გაუწია ორგანიზება ირანის ტერიტორიიდან განხორციელებულ ფრენებს და რომელ ჯგუფთან არის დაკავშირებული დაკავებული პილოტი.
წელს ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები დაძაბული იყო. მარტში აზერბაიჯანმა ირანი ნახიჩევანზე დრონებით თავდასხმაში დაადანაშაულა, თუმცა, თეირანმა ეს ბრალდებები უარყო.
სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ცნობით, უწყება აგრძელებს კონტრაბანდასთან დაკავშირებული პირების იდენტიფიცირებისა და დაკავების სამუშაოებს. ჯერჯერობით უცნობია, როდის გადაეცემა სასამართლოს 16 ნოემბერს დაკავებული ირანელი პილოტის საქმე.
აზერბაიჯანი ნარკოტიკების კონტრაბანდა