Dronlardan sonra paraplanlar: Sərhəd Xidməti İrandan narkotikin havadan gətirildiyi hallardan danışır
Paraplanla narkotik qaçaqmalçılığı
Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX) İrandan Azərbaycana uçan daha bir paraplanın qarşısını aldığını bildirib.
Xidmətin açıqlamasına görə, hadisə “Göytəpə” sərhəd dəstəsinin ərazisində olub, motorlu paraplanda 21 kiloqram 210 qram narkotik vasitə, o cümlədən 19 kiloqram 270 qram marixuana və 1 kiloqram 940 qram tiryək, həmçinin psixotrop tərkibli 4 min ədəd “Metadon M-40” həbi aşkarlanıb. DSX bildirir ki, uçuş aparatını idarə edən İran vətəndaşı sərhəd pozucusu kimi saxlanılıb. Onun adı və işinin sonrakı gedişi açıqlanmayıb.
DSX açıqlamasında xatırladıb ki, “dəfələrlə edilmiş xəbərdarlıqlara baxmayaraq”, uçuş aparatları ilə narkotik keçirilməsi halları müxtəlif vaxtlarda təkrarlanır. Xidmət qaçaqmalçılıqda istifadə olunan uçuş aparatlarını və başqa texniki vasitələri “zərərsizləşdirməyə davam edəcəyini” bildirib.
Bu ilin martında DİN və DSX-nin 2024-2025-ci illərdəki narkotik əməliyyatlarının ümumi mənzərəsini yazmışdıq.
Bəs, 2026-cı ildə İran sərhədində havadan qaçaqmalçılıq necə dəyişib və paraplan nə üçün yeni mərhələdir?
Bu il nə baş verib?
DSX bu il İran sərhədində havadan narkotik keçirilməsi ilə bağlı aşağıdakı halları açıqlayıb:
- Fevralın 24-ü: DSX-yə görə, sərhədçilər sərhəd xəttinin yaxınlığında dron səsi eşidib, İrandan atıldığı deyilən 10 kiloqramdan çox narkotik götürülüb.
- İyun: xidmət “Lənkəran” sərhəd dəstəsinin ərazisində dronla 11,5 kiloqram marixuana keçirmək cəhdinin qarşısını aldığını bildirib.
- Sentyabrın 6-sı: DSX-nin məlumatına görə, “Horadiz” sərhəd dəstəsinin ərazisində bir gecədə iki uçuş olub: saat 01:30-da dronla 21 kiloqram 700 qram narkotik və 1000 həb, saat 04:10-da isə paraplanla 17 kiloqram 78 qram narkotik və 6680 həb keçirilib.
- Sentyabrın 11-i: xidmət yenə “Horadiz” ərazisində, saat 03:11-də İrandan paraplanla atılmış 65 kiloqram 500 qram narkotik tapdığını bildirib. Bu, DSX-nin bu il havadan keçirilmə barədə açıqladığı ən böyük partiyadır.
- Noyabrın əvvəli: DSX “Horadiz” və “Göytəpə” dəstələrinin ərazisində dronlarla keçirilən cəmi 22,9 kiloqram narkotikin götürüldüyünü bildirib.
- Noyabrın 16-sı: xidmətin sözlərinə görə, “Göytəpə”də paraplan pilotu ilə birlikdə saxlanılıb.
Bu siyahı tam deyil. DSX havadan qaçaqmalçılıq üzrə ayrıca illik statistika açıqlamır. Bütün rəqəmlər xidmətin öz açıqlamalarındandır. DSX saxlanılanların adlarını və işlərin məhkəməyə göndərilib-göndərilmədiyini də açıqlamır.
Dron və paraplan: fərq nədir?
Dron pilotsuzdur, onu sərhədin o tayından idarə etmək olur. Amma onun daşıya bildiyi yük məhduddur: DSX-nin bu il açıqladığı hallarda dronla keçirildiyi deyilən partiyalar 10-22 kiloqram arasında olub.
Paraplan isə insanın idarə etdiyi uçuş aparatıdır. Motorlu paraplan, yəni paratrayk, mühərrikli kiçik araba və paraşüt qanadından ibarətdir. DSX-nin məlumatına görə, sentyabrın 11-də paraplanla atılan yük 65 kiloqramdan çox olub, yəni xidmətin açıqladığı ən böyük dron partiyasından təxminən üç dəfə ağır.
Pilotlu uçuşun riski də böyükdür. DSX-nin sentyabrdakı iki açıqlamasında yalnız yükün havadan atıldığı deyilir, paraplanın özü və pilotu barədə məlumat yoxdur, xidmət “əməliyyat-istintaq tədbirlərinin davam etdiyini” bildirib. Noyabrın 16-da isə xidmət uçuş aparatını Azərbaycan ərazisində dayandırdığını və pilotu saxladığını açıqlayıb.
Uçuşlar gecə olur
DSX-nin vaxtını açıqladığı bütün hallarda uçuşlar gecə, saat 01:00 ilə 04:30 arasında olub. Hadisələrin çoxu “Horadiz” və “Göytəpə” sərhəd dəstələrinin ərazisinə düşür. Horadiz Füzuli, Göytəpə isə Cəlilabad rayonundadır, hər ikisi İranla sərhəddir.
DSX-nin açıqlamalarında ələ keçirildiyi deyilən narkotiklərin çoxu marixuanadır, yanında tiryək və metadon həbləri də göstərilir.
Sərhəd təhlükəsizliyi və Vaşinqton
DSX-nin İran sərhədindəki əməliyyatlar barədə müntəzəm açıqlamalarının bir xarici siyasət ölçüsü də var. 1992-ci ildə ABŞ Konqresi “Azadlığa Dəstək Aktı”na 907-ci düzəliş qəbul edib. Bu düzəliş ABŞ hökumətinin Azərbaycan hökumətinə birbaşa yardımını qadağan edir. 2002-ci ildən ABŞ prezidenti bu qadağanın tətbiqini hər il dayandıra bilir.
Bunun üçün o, Konqresə rəsmi olaraq təsdiq etməlidir ki, yardım ABŞ-nin terrorçuluğa qarşı mübarizəsini dəstəkləyir, “Azərbaycanın sərhəd təhlükəsizliyi üçün vacibdir” və Ermənistanla sülh səylərinə xələl gətirmir. Eyni ifadə 2003-cü ildən bəri prezident memorandumlarında təkrarlanır, o cümlədən 2025-ci ilin avqustunda Tramp administrasiyasının memorandumunda. İlham Əliyev bu ilin iyununda ABŞ Prezidenti Donald Trampa düzəlişin dayandırılmasının uzadılması barədə memorandumun xatirə nüsxəsinə görə təşəkkür də edib.
ABŞ Dövlət Departamenti hər il Konqresə bu çərçivədə göstərilən yardım barədə məlumat təqdim edir. ABŞ Konqresinin audit orqanı olan Hesabatlılıq İdarəsinin (GAO) 2022-ci il hesabatına görə, 2002-2020-ci illərdə ABŞ qurumları Azərbaycana təxminən 808 milyon dollar yardım ayırıb. Bunun 164 milyon dolları, yəni 20 faizi 907-ci düzəlişdən istisna kimi verilən təhlükəsizlik yardımı olub.
Yəni sərhəd təhlükəsizliyi Bakı üçün təkcə daxili məsələ deyil, Vaşinqtonla münasibətlərin rəsmi şərtlərindən biridir. DSX-nin İran sərhədində qaçaqmalçılığa qarşı açıqladığı əməliyyatlar da məhz bu sahəyə aiddir.
Bəs İran tərəfi?
İran rəsmiləri bu hadisələrlə bağlı hələlik açıqlama verməyib. DSX də uçuşların İran ərazisində kim tərəfindən təşkil edildiyini, saxlanılan pilotun hansı qrupla bağlı olduğunu açıqlamayıb.
Bu il iki ölkə arasında münasibətlər gərgin olub: Azərbaycan martda Naxçıvana dron hücumunda İranı günahlandırmış, Tehran isə bunu rədd etmişdi.
DSX-nin sözlərinə görə, xidmət qaçaqmalçılıqda iştirak edən şəxslərin müəyyən edilib saxlanılması üçün tədbirləri davam etdirir. Noyabrın 16-da saxlanılan iranlı pilotun işinin məhkəməyə nə vaxt göndəriləcəyi hələlik məlum deyil.
Paraplanla narkotik qaçaqmalçılığı