წვიმამ ბაქოში მდგრადი ქალაქების ფორუმის გახსნა შეაფერხა: რა არის WUF-13 და რატომ იმართება ის ბაქოში?
მდგრადი ქალაქების ფორუმი ბაქოში
17 მაისს, ბაქოს ოლიმპიურ სტადიონზე მსოფლიოს 180-ზე მეტი ქვეყნიდან ჩასული წარმომადგენლები, არქიტექტორები, ურბანისტები და გაეროს ოფიციალური პირები მე-13 მსოფლიო ურბანული ფორუმის (WUF-13) გახსნას ელოდნენ. თუმცა ცერემონია, რომელიც ღია ცის ქვეშ დროშების აღმართვით უნდა დაწყებულიყო, ძლიერმა წვიმამ მნიშვნელოვნად შეცვალა.
მონაწილეები იძულებულნი გახდნენ ჩარდახებისთვის შეეფარებინათ თავი, მაშინ როცა ბაქოსა და აბშერონის ნახევარკუნძულზე რეკორდული ნალექი დაფიქსირდა. ეროვნული ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის ინფორმაციით, ცხრა საათში 103 მილიმეტრი ნალექი მოვიდა, ეს კი კლიმატური ნორმის 523 პროცენტს შეადგენს.
ფორუმისთვის, რომლის მთავარი თემა “უსაფრთხო და მდგრადი ქალაქები და თემებია“, ეს სიმბოლურად მძიმე დასაწყისი აღმოჩნდა. სანამ მონაწილეები კლიმატურ მდგრადობასა და ურბანულ უსაფრთხოებაზე მსჯელობდნენ, თავად ქალაქი კვლავ იმავე კითხვას დაუბრუნდა: რამდენად მზად არის ბაქო ექსტრემალური ამინდის პირობებისთვის?
რა არის მსოფლიო ურბანული ფორუმი
მსოფლიო ურბანული ფორუმი გაერომ 2001 წელს დააარსა, ხოლო პირველი სესია 2002 წელს ნაირობიში გაიმართა. დროთა განმავლობაში ის UN-Habitat-ის ყველაზე ფართო და გავლენიან პლატფორმად ჩამოყალიბდა, სადაც განიხილავენ ურბანიზაციის, საცხოვრებლის, ინფრასტრუქტურის, უთანასწორობისა და კლიმატის პრობლემებს.
გაეროს მონაცემებით, მსოფლიოში დაახლოებით 3 მილიარდი ადამიანი არასათანადო საცხოვრებელ პირობებში ცხოვრობს, 1.1 მილიარდი – არაფორმალურ დასახლებებში, ხოლო 300 მილიონზე მეტი ადამიანი უსახლკაროა.
ბაქოს ფორუმი მასშტაბითაც გამორჩეული აღმოჩნდა: ოფიციალური მონაცემებით, 16 მაისისთვის ღონისძიებაზე დასასწრებად 182 ქვეყნიდან 40 ათასზე მეტი ადამიანი იყო დარეგისტრირებული. ეს WUF-ის ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მაღალ მაჩვენებლად მიიჩნევა.
პროგრამა მოიცავს 40 ძირითად სესიას, დაახლოებით 350 პარტნიორულ ღონისძიებას და ყველაზე მასშტაბურ ურბანულ ექსპოს ფორუმის ისტორიაში. ამით ბაქო რამდენიმე დღის განმავლობაში გლობალური ურბანული დიპლომატიის ერთ-ერთ ცენტრად იქცა.
რატომ აირჩიეს ბაქო
ბაქოს არჩევა მხოლოდ ინფრასტრუქტურულ შესაძლებლობებს არ უკავშირდება. გაეროს ჰაბიტატის განცხადებით, აზერბაიჯანის დედაქალაქმა რვა ფინალისტს შორის გაიმარჯვა და მასპინძლობის უფლება 2023 წლის ბოლოს მოიპოვა.
ოფიციალურ პრეზენტაციებში ქალაქი აღწერილი იყო, როგორც ადგილი, სადაც “მემკვიდრეობა და ინოვაცია თანაარსებობს“. ხელისუფლება ურბანული ტრანსფორმაციის მაგალითად ასახელებს “თეთრი ქალაქის“ პროექტს, ჰეიდარ ალიევის ცენტრსა და ქვეყნის კონტროლქვეშ დაბრუნებულ ტერიტორიებზე ახალი დასახლებების გეგმებს.
აზერბაიჯანმა 2026 წელი “ურბანული განვითარებისა და არქიტექტურის წლადაც“ გამოაცხადა. ამ პოლიტიკის ფარგლებში ქვეყანა ცდილობს საკუთარი თავი რეგიონული მოდერნიზაციისა და მდგრადი განვითარების მაგალითად წარმოაჩინოს.
ბოლო წლების აკადემიური კვლევებიც მიუთითებს, რომ აზერბაიჯანი სისტემატურად დებს ინვესტიციებს საერთაშორისო ღონისძიებების მასპინძლობაში, როგორც ტურიზმისა და ინვესტიციების მოსაზიდად, ისე საერთაშორისო გავლენის გასაძლიერებლად. ნავთობზე დამოკიდებული ეკონომიკისთვის მსგავსი ფორუმები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ხდება, როგორც “რბილი ძალის“ ინსტრუმენტი და პოსტსანავთობო მომავლის სტრატეგიის ნაწილი.
ქალაქი, რომელიც საკუთარ პრობლემებს ვერ მალავს
თუმცა ფორუმის პარალელურად, ბაქოს ყოველდღიურმა რეალობამ ქალაქის ინფრასტრუქტურული სისუსტეები კიდევ ერთხელ გამოავლინა.
იანვარში გამართულ სამთავრობო შეხვედრაზე აზერბაიჯანის სახელმწიფო წყლის რესურსების სააგენტოს ხელმძღვანელმა ზაურ მიქაილოვმა განაცხადა, რომ ბაქოსა და აბშერონის წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის სისტემების დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ 1980-იანი წლების ბოლოს ჩამოყალიბდა.
მისივე თქმით, მას შემდეგ ქალაქის ტერიტორია 2.6-ჯერ გაიზარდა, მოსახლეობა კი 2.1-ჯერ. შედეგად, ძველი ინფრასტრუქტურა მზარდ დატვირთვას ვეღარ უმკლავდება.
მიქაილოვმა ასევე აღნიშნა, რომ წვიმის წყლის სისტემები 1990-იან წლებში კანალიზაციის კოლექტორებად გადააკეთეს, რამაც წყლის გადინების შესაძლებლობები კიდევ უფრო შეამცირა. ხელისუფლების ინფორმაციით, 1600-ზე მეტი შენობა ბლოკავს მთავარ მილსადენებს, ხოლო ზოგიერთი ტბა, რომელიც ადრე წყლის შემაკავებელ ფუნქციას ასრულებდა, ბოლო წლებში განაშენიანდა.
ამ ფონზე პრობლემა მხოლოდ უჩვეულოდ ძლიერი ნალექი აღარ არის. ის პირდაპირ უკავშირდება ურბანული განვითარების მოდელს, რომელმაც ქალაქში წყლისთვის საკმარისი სივრცე არ დატოვა.
მდგრადობის ვიტრინა და ყოველდღიური ცხოვრება
მთავრობის 2026-2035 წლების სახელმწიფო პროგრამა თავადაც მიუთითებს სისტემურ პრობლემებზე. დოკუმენტი ითვალისწინებს 30 ახალი რეზერვუარის მშენებლობას, წვიმის წყლის ახალი კოლექტორების მოწყობას და წყალმომარაგებისა და კანალიზაციის დაფარვის მკვეთრ ზრდას.
ასე რომ, ქალაქი რომელიც მსოფლიოს მდგრადი განვითარების მოდელად წარუდგენს თავს, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის “მდგრადობა“ ხშირად კვლავ იმას ნიშნავს, დაიტბორება თუ არა ქუჩები ძლიერი წვიმის დროს.
მთავარი გამოცდა ფორუმის შემდეგ დაიწყება
მსგავსი ფორუმები მხოლოდ სიმბოლური ღონისძიებები არ არის. მათ შეუძლიათ ქალაქებს ახალი პარტნიორობები, ინვესტიციები და ურბანული პოლიტიკის ახალი მიდგომები მოუტანონ. თუმცა მათი რეალური მნიშვნელობა ხშირად მხოლოდ დახურვის ცერემონიის შემდეგ იკვეთება.
თუ საერთაშორისო პრეზენტაციები ყოველდღიურ პრობლემებზე გავლენას ვერ მოახდენს, ფორუმები მხოლოდ შთამბეჭდავ დეკორაციად დარჩება. მაგრამ თუ მსგავსი ღონისძიებები ქალაქის რეალურ საჭიროებებს დაუკავშირდება, ისინი შესაძლოა ურბანული განვითარების გარდამტეხ მომენტად იქცეს.
17 მაისის წვიმამ ეს კითხვა კიდევ უფრო გაამძაფრა: მთავარი ის კი არ არის, როგორ სურს ბაქოს საკუთარი თავის წარმოჩენა მსოფლიოს წინაშე, არამედ ის, თუ რამდენად შეძლებს ქალაქი საკუთარი მაცხოვრებლებისთვის უსაფრთხო და მდგრად გარემოდ ქცევას.
