საქართველოს ეკლესია პატრიარქს ირჩევს. მთავარი კანდიდატები, მოსკოვის ჩრდილი და ბრძოლა ძალაუფლებისთვის
საქართველოს პატრიარქის არჩევნები
საქართველოს ახალი კათოლიკოს-პატრიარქის არჩევის პროცესი გადამწყვეტ ფაზაში შედის. 11 მაისს გაიმართება წმინდა სინოდის გაფართოებული სხდომა, სადაც, დიდი ალბათობით, უკვე პატრიარქს აირჩევენ ან მეორე ტური დაინიშნება.
სინოდის პირველი სხდომის შემდეგ ნათელი გახდა: მთავარ ფავორიტად ისევ პატრიარქის მოსაყდრე, მიტროპოლიტი შიო მუჯირი რჩება. თუმცა მისი უპირატესობა ერთდროულად ძლიერიც ჩანს და უკიდურესად მყიფეც.
გარედან ეს პროცესი შეიძლება შიდასაეკლესიო რიტუალს ჰგავდეს: იერარქები იკრიბებიან, კენჭს ყრიან, კანდიდატებს განსაზღვრავენ. სინამდვილეში მისი მნიშვნელობა გაცილებით სცდება ილია მეორის მემკვიდრის საკითხს. საუბარია ქვეყნის ყველაზე გავლენიანი ინსტიტუციის მომავალზე – იმაზე, გახდება თუ არა ის კიდევ უფრო დახურული და ხელისუფლებასთან დაკავშირებული, თუ შეინარჩუნებს შიდა განახლების შესაძლებლობას.
ექსპერტების შეფასებით, ამ ბრძოლას ყურადღებით აკვირდება მოსკოვიც.
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის კათოლიკოს-პატრიარქი ილია მეორე, რომელიც თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ქვეყნის სულიერი ლიდერი იყო, 17 მარტს გარდაიცვალა. რამდენიმე დღით თბილისის ისტორიული ცენტრი ეროვნული გლოვის სივრცედ იქცა. სამების საკათედრო ტაძარი, სადაც პატრიარქის ცხედარი იყო დასვენებული, ღამითაც არ ცარიელდებოდა. ადამიანები მასთან გამოსათხოვებლად ოჯახებთან ერთად მიდიოდნენ, მათ შორის პატარა ბავშვებით. დაკრძალვის დღეს დედაქალაქში გადაადგილება ნაწილობრივ შეიზღუდა.
თუმცა გლოვა თითქმის მაშინვე იქცა პოლიტიკურ მოვლენადაც. ხელისუფლება აქტიურად ჩაერთო დაკრძალვის ორგანიზებაში: აკონტროლებდა დაშვებას, აწყობდა გლოვის საჯარო სურათს და, ფაქტობრივად, ქმნიდა მის ოფიციალურ ნარატივს. დაკრძალვის დღეს, სიონის ტაძარში, მოსაყდრე შიომ პირადად წარუდგინა მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე „ქართული ოცნების“ საპატიო თავმჯდომარეს, ბიძინა ივანიშვილს.
ამ დღეებმა აჩვენა: ილია მეორის გარდაცვალება მხოლოდ ეკლესიის შიდა მოვლენა არ ყოფილა. პროცესში ჩართული აღმოჩნდა მთელი პოლიტიკური და საზოგადოებრივი სისტემა.
შიო მუჯირი – ახალი პატრიარქი?
28 აპრილს წმინდა სინოდმა სამი კანდიდატი განსაზღვრა, რომელთაგან ერთ-ერთი, დიდი ალბათობით, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ახალი პატრიარქი გახდება. კენჭისყრა ფარული იყო.
სინოდის 39 წევრის ხმები ასე გადანაწილდა: პატრიარქის მოსაყდრემ, სენაკისა და ჩხოროწყუს მიტროპოლიტმა შიო მუჯირმა 20 ხმა მიიღო. მროველ-ურბნელმა მიტროპოლიტმა იობ აქიაშვილმა და ფოთისა და ხობის მიტროპოლიტმა გრიგოლ ბერბიჭაშვილმა – 7-7 ხმა. დანარჩენი ხმები სხვა კანდიდატებს შორის გადანაწილდა.
ფორმალურად ეს შიოს გამარჯვებაა. პატრიარქად ასარჩევად მინიმუმ 20 ხმაა საჭირო და მან ზუსტად ეს მინიმუმი მიიღო. მაგრამ სწორედ ეს ხდის მის მდგომარეობას მოწყვლადს: სინოდის თითქმის ნახევარმა მას მხარი არ დაუჭირა. საკმარისია, ერთი ხმა დაკარგოს და უმრავლესობა აღარ ექნება.
თეოლოგი მირიან გამრეკელაშვილი მიიჩნევს, რომ შიოს გარშემო შექმნილმა მასშტაბურმა კამპანიამ მისი გარდაუვალი გამარჯვების შთაბეჭდილება შექმნა. მაგრამ, მისი თქმით, სინოდის შიგნით ვითარება უფრო რთულია.
„ერთი დაკარგული ხმა შეიძლება ნიშნავდეს არა მხოლოდ ერთი ხმის დაკარგვას, არამედ იმასაც, რომ მერყევი ეპისკოპოსები მას მიჰყვებიან. ეს შეიძლება მეწყერივით წავიდეს“, – ამბობს გამრეკელაშვილი.
მისი თქმით, შიოს დაწინაურებისთვის მნიშვნელოვანი რესურსი დაიხარჯა: სოციალურ ქსელებში იქმნებოდა ანგარიშები, მუშაობდნენ ბოტები და ჩატები, ვრცელდებოდა რილსები და სხვა მასალები მის მხარდასაჭერად. ასეთი კამპანია, შესაძლოა, პირდაპირ არ განსაზღვრავდეს ეპისკოპოსების არჩევანს, მაგრამ ქმნის საზოგადოებრივ ფონს.
გაცილებით უფრო მნიშვნელოვანია სხვა რამ, ამბობს გამრეკელაშვილი: ინდივიდუალური მოლაპარაკებები, დაპირებები, შიშები და ინფორმაცია, რომელიც წლების განმავლობაში გროვდებოდა ეკლესიის შიგნით.
„მიტროპოლიტმა შიომ თავის გუნდთან ერთად გარკვეული გამოცდილება დააგროვა, ინფორმაცია შეაგროვა, ეს ადამიანები შეისწავლა და გაიგო, ვის რა უნდა დაჰპირდეს და ვის რით დაემუქროს. პირობითად: თუ მე მოვალ და შენ ჩემს მხარდამჭერებს შორის არ აღმოჩნდები, ამას და ამას გაგიკეთებ – აქ ან იქ გადაგიყვან, რაღაცაში დაგადანაშაულებ. ვარიანტი შეიძლება ბევრი იყოს“.
„ყველაზე სანდო ინსტიტუტი“: რას ნიშნავს ეკლესია საქართველოში
პოსტსაბჭოთა სივრცეში ბევრი ქვეყანა არ არის, სადაც ეკლესია უფრო დიდი ნდობით სარგებლობს, ვიდრე ნებისმიერი სახელმწიფო ინსტიტუტი. საქართველო ამის ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო მაგალითია.
ქვეყნის მოსახლეობის 83 პროცენტი თავს მართლმადიდებელ ქრისტიანად მიიჩნევს. მაგრამ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია მხოლოდ სულიერი ავტორიტეტი არ არის. ეს ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და ორგანიზებული სტრუქტურაა ქვეყანაში. სახელმწიფო მას ყოველწლიურად დაახლოებით 25 მილიონ ლარს გამოყოფს. საპატრიარქოს საკუთრებაშია 62 კვადრატულ კილომეტრზე მეტი მიწა – ტერიტორია, რომელიც ბათუმის ფართობს უტოლდება. სინოდის 39 წევრიდან 30-ზე მეტი ბიზნესთან არის დაკავშირებული და მნიშვნელოვან ქონებას ფლობს.
თითქმის ხუთი ათწლეულის განმავლობაში ამ ძალასა და გავლენას ერთი ადამიანი განასახიერებდა.
ილია მეორე კათოლიკოს-პატრიარქი 1977 წელს გახდა, ჯერ კიდევ საბჭოთა ეპოქაში, როდესაც რელიგია ოფიციალურად იდევნებოდა. მან ეკლესია საზოგადოებრივი ცხოვრების პერიფერიიდან გამოიყვანა, ეროვნული იდენტობის ბირთვის ნაწილად აქცია, ხოლო საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ გახდა ფიგურა, რომელსაც კრიზისების დროს სხვადასხვა მხარე ენდობოდა.
ის ეკლესიას ომების, გადატრიალებებისა და ქუჩის დაპირისპირებების დროს ხელმძღვანელობდა. მის სიტყვას წონა ჰქონდა.
ახლა ეს ადგილი თავისუფალია.
სამი კანდიდატი – მომავლის სამი მოდელი
კენჭისყრამდე მნიშვნელოვანი ეპიზოდი მოხდა: არჩევნებში მონაწილეობის უფლება არ მისცეს ორ პოტენციურ კანდიდატს. მიტროპოლიტ დანიელს – ასაკის გამო, რადგან ის 70 წელს გადაცილებულია, და მიტროპოლიტ ისაიას – „უმაღლესი სასულიერო განათლების“ არქონის გამო.
ეს გადაწყვეტილება სხვადასხვა საეკლესიო და ექსპერტული ჯგუფების წარმომადგენლებმა გააკრიტიკეს. თეოლოგი ბექა მინდიაშვილი მიიჩნევს, რომ ცნება „უმაღლესი სასულიერო განათლება“ შეიძლებოდა უფრო ფართოდ განმარტებულიყო – როგორც ხანგრძლივი სამონაზვნო, სამწყსო და საეპისკოპოსო გამოცდილება.
მოსაყდრის კამპანიისთვის ეს გადაწყვეტილება მომგებიანი აღმოჩნდა. მიტროპოლიტი დანიელი ძლიერ კონკურენტად ითვლებოდა. მისი ჩამოშორების შემდეგ მისი ხმების ნაწილი, სავარაუდოდ, შიოს ბანაკში შეიძლებოდა გადასულიყო.
სინოდის მიერ შერჩეული სამი კანდიდატი საქართველოს ეკლესიის მომავლის სხვადასხვა ვარიანტს განასახიერებს.
შიო მუჯირი: სისტემის მემკვიდრე
57 წლის მიტროპოლიტი შიო მუჯირი უკვე ცხრა წელია ილია მეორის ოფიციალურ მემკვიდრედ მიიჩნევა. მისი ბიოგრაფია ბევრ რამეს ხსნის იმაში, რატომ იწვევს მისი კანდიდატურა ამდენ დავას.
ის თბილისში დაიბადა, კონსერვატორიის განათლება მიიღო, როგორც ჩელისტმა, ბერად აღიკვეცა შიომღვიმის მონასტერში, შემდეგ კი დიდი დრო მოსკოვში გაატარა. იქ ის ქართული თემის ტაძრის წინამძღვარი იყო და რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სტრუქტურებში სწავლობდა.
„მიტროპოლიტი შიო ხშირად იმეორებს რუსული კონსერვატიული ნარატივის პოსტულატებს. თუ ვნახავთ მისი ქადაგებების სერიას ქალის როლზე და შევადარებთ იმას, რაც რუსეთის ეკლესიაში ხდება, გამოჩნდება, რომ ეს პრაქტიკულად იდენტურია“, – ამბობს მირიან გამრეკელაშვილი.
განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს 2017 წლის ეპიზოდი. შიოს მოსაყდრედ დანიშვნამდე ცოტა ხნით ადრე საქართველოში ჩამოვიდა მიტროპოლიტი ილარიონ ალფეევი – მაშინ პატრიარქ კირილის „მარჯვენა ხელი“ და, ფაქტობრივად, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის საგარეო-პოლიტიკური უწყების ხელმძღვანელი. ამ ვიზიტსა და შიოს დანიშვნას შორის კავშირი ვარაუდების დონეზე რჩება, საპატრიარქო კი ამას კატეგორიულად უარყოფს.
მოგვიანებით თავად ალფეევიც რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა: 2022 წელს ის თანამდებობიდან მოხსნეს, ხოლო 2024 წელს, ქონებასა და შანტაჟთან დაკავშირებული სკანდალის ფონზე, დროებით ჩამოაშორეს ბუდაპეშტის ეპარქიის მართვას.
არის კიდევ ერთი ეპიზოდიც. 2023 წელს მოსაყდრის სისხლში „მძიმე მეტალები“ აღმოაჩინეს. სისხლის სამართლის საქმე განზრახ მკვლელობის მცდელობის მუხლით აღიძრა. გამოძიება დღემდე გრძელდება.
შიოს მხარდამჭერებისთვის მისი 20 ხმა ძალის მტკიცებულებაა. კრიტიკოსებისთვის – მყიფეობის ნიშანი.
„სინოდის თითქმის ნახევარი მოსაყდრეს მხარს არ უჭერს. ეს მყიფე უმრავლესობაა“, – ამბობს ონლაინგამოცემა „ტაბულას“ რედაქტორი და რელიგიის მიმომხილველი ლევან სუთიძე.
გრიგოლ ბერბიჭაშვილი: რეფორმატორული ალტერნატივა
ფოთისა და ხობის მიტროპოლიტმა გრიგოლმა 7 ხმა მიიღო. თეოლოგები მას სამ კანდიდატს შორის ყველაზე რეფორმატორულ ფიგურად მიიჩნევენ.
მისი ერთ-ერთი მთავარი გზავნილი უკიდურესად კონკრეტულია: საქართველოს ეკლესია რუსეთის ორბიტაში არ უნდა აღმოჩნდეს.
ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია 2019 წლის შემდეგ, როდესაც რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია კონსტანტინოპოლთან და ელადის ეკლესიასთან განხეთქილებაში აღმოჩნდა უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღიარების გამო. საქართველოს ეკლესია დღემდე ფრთხილ პოზიციას ინარჩუნებს და უკრაინის ავტოკეფალიას არ აღიარებს.
გამრეკელაშვილი რისკს პირდაპირ აყალიბებს: თუ რუსეთი ამ განხეთქილებას საბოლოოდ გააფორმებს, ის შეეცდება, თავის იზოლაციაში საქართველოც ჩაითრიოს.
„წარმოიდგინეთ, რომ ეს მოხდეს და საქართველოს ეკლესიის წინაშე ასეთი არჩევანი დადგეს, ხოლო ჩვენი პატრიარქი საკმარისად ძლიერი არ აღმოჩნდეს და რუსეთის ნებას დაემორჩილოს. ჩვენი 1700-წლიანი ტრადიცია შეიძლება ერთი ხელის მოსმით დაიკარგოს“, – ამბობს ის.
გრიგოლი ასევე საუბრობს ეკლესიის სოციალური დოქტრინის შექმნის აუცილებლობაზე – დოკუმენტის, სადაც თანამედროვე გამოწვევებზე ეკლესიის პოზიცია დაფიქსირდება: ხელოვნური ინტელექტიდან ოჯახამდე.
იობ აქიაშვილი: ნაციონალისტური კონსერვატიზმი
მიტროპოლიტი იობი, რომელმაც ასევე 7 ხმა მიიღო, სხვა ტიპის კონსერვატიზმს წარმოადგენს. მისი წინასაარჩევნო გზავნილია შუასაუკუნეობრივი მოდელის აღდგენა და „ცხებული მეფის“ სიმბოლური ინსტიტუტის დაბრუნება.
წარსულში იობი „ქართულ ოცნებას“ უჭერდა მხარს, თუმცა 2019 წლის ქუჩის ძალადობის შემდეგ ხელისუფლება გააკრიტიკა და ფაქტობრივად გზა მოიჭრა მმართველ პარტიასთან ალიანსისკენ.
მისი ნიშა დასავლური ლიბერალიზმი არ არის, მაგრამ არც აუცილებლად რუსული საეკლესიო პროექტია. ეს არის ნაციონალისტური ავტორიტარიზმი, რომელიც ეკლესიას ეყრდნობა.
გამრეკელაშვილის შეფასებით, „იობის კონსერვატიზმი ნაციონალისტურ და არა რუსულ ნარატივს ეფუძნება“.
ხელისუფლება ამბობს, რომ არ ერევა. მაგრამ სურათი უფრო რთულია
მმართველი პარტია „ქართული ოცნება“ ოფიციალურად აცხადებს, რომ ეკლესიის საქმეებში არ ერევა. პრაქტიკაში ეს მტკიცება სულ უფრო ნაკლებად დამაჯერებლად გამოიყურება.
28 მარტს, პატრიარქის გარდაცვალებიდან ათი დღის შემდეგ, პრემიერ-მინისტრმა ირაკლი კობახიძემ განაცხადა, რომ ხელისუფლებას „კონტრკამპანია“ დასჭირდა, რათა „ეკლესიის წინააღმდეგ კამპანია“ შეეჩერებინა. მის ორგანიზატორებად მან ოპოზიცია, მედია და არასამთავრობო ორგანიზაციები დაასახელა.
„ეს არ იყვნენ ცალკეული პოლიტიკოსები, არამედ მთელი სპექტრი – პარტიები, მედია და არასამთავრობო ორგანიზაციები. ყველა ერთად იყო ჩართული ეკლესიის წინააღმდეგ კამპანიაში. ჩვენ ძალიან დიდი ძალისხმევა დაგვჭირდა, რომ ეს კამპანია შეგვენელებინა და შეგვეჩერებინა“, – თქვა კობახიძემ.
ხელისუფლების ძალისხმევა მართლაც შესამჩნევი იყო. სინოდში კენჭისყრამდე „ქართული ოცნების“ პროსახელისუფლებო პროპაგანდისტი გიორგი გაჩეჩილაძე საჯაროდ მოითხოვდა, ყველა ეპისკოპოსს თავისი კანდიდატურა შიოს სასარგებლოდ მოეხსნა. მათ, ვინც ამას არ გააკეთებდა, ის „მოღალატეებს“ უწოდებდა.
გამრეკელაშვილის შეფასებით, ასეთი ზეწოლა შეიძლება არანაკლებ ეფექტიანი იყოს, ვიდრე პირდაპირი ბრძანებები.
„ამ წლების განმავლობაში „ქართულმა ოცნებამ“ იერარქებს მკაფიოდ აჩვენა, რა შეუძლია. მათ აჩვენეს: ჩვენ პატრიარქსაც კი არ დავინდობთ – ჩვენ უკვე ვცადეთ მისი დისკრედიტაცია. ახლა წარმოიდგინეთ, თქვენ რა მოგივათ, თუ შევამჩნევთ, რომ იმას არ აკეთებთ, რაც ჩვენ გვინდა“.
რუსული ფაქტორი: ჩრდილი პატრიარქის არჩევნებზე
ახალი პატრიარქის არჩევნებში რუსული ფაქტორი ერთ-ერთი ყველაზე მგრძნობიარე და ამავე დროს ყველაზე ძნელად დასამტკიცებელი თემაა.
პირდაპირი მტკიცებულებები იმისა, როგორ და ვისზე ახდენს გავლენას მოსკოვი, პრაქტიკულად არ არსებობს. მაგრამ არსებობს კონტექსტი, ბიოგრაფიები, განცხადებები, საეკლესიო დიპლომატია და ისტორიული მეხსიერება. სწორედ ისინი აქცევენ რუსულ თემას ამ პროცესზე დაშვებულ ერთ-ერთ მთავარ ჩრდილად.
საკითხი მხოლოდ ის არ არის, ჰყავს თუ არა რუსეთს „თავისი“ კანდიდატი. კითხვა უფრო ფართოა: როგორი იქნება საქართველოს ეკლესია ილია მეორის შემდეგ? შეინარჩუნებს თუ არა ის დამოუკიდებელ ავტოკეფალურ პოზიციას მართლმადიდებელ სამყაროში, თუ უფრო ძლიერად აღმოჩნდება ჩათრეული რუსეთის საეკლესიო და პოლიტიკურ ორბიტაში?
რუსულ თემას ყველაზე ხშირად სწორედ შიო მუჯირს უკავშირებენ.
მის შესახებ ერთ-ერთი ყველაზე მკვეთრი კომენტარი გააკეთა დმანისისა და აგარაკ-ტაშირის მთავარეპისკოპოსმა ზენონ იარაჯულმა:
„ის არ არის რუსეთის კანდიდატი, მაგრამ რუსეთი მას მხარს უჭერს – ამას ყოველთვის ვიტყვი. მიტროპოლიტი შიო ჩემს ხმას ვერ მიიღებს, დასამალი არაფერი მაქვს, ამას ადრეც ვამბობდი და თავად მიტროპოლიტმა შიომაც ეს ძალიან კარგად იცის“, – განაცხადა იარაჯულმა ტელეკომპანია „ფორმულასთან“ ინტერვიუში.
რუსული ფაქტორი კიდევ უფრო თვალსაჩინო გახდა რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურის განცხადების შემდეგ. რუსეთის დაზვერვამ მსოფლიო პატრიარქი ბართლომე დაადანაშაულა საქართველოს ეკლესიის საქმეებში და ახალი პატრიარქის არჩევის პროცესში ჩარევის მცდელობაში. თვითონ ასეთი განცხადების ფაქტი ბევრმა მოსკოვის პოლიტიკურ სიგნალად აღიქვა.
საპატრიარქომ ეს ინფორმაცია არ დაადასტურა. საპატრიარქოს წარმომადგენელმა ანდრია ჯაღმაიძემ განაცხადა, რომ სხვა ადგილობრივი ეკლესიის მხრიდან ასეთი ჩარევა საქართველოს ეკლესიისთვის „წარმოუდგენელი“ და „სრულიად შეუძლებელია“.
ბექა მინდიაშვილი, პირიქით, რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურის განცხადებას მოსკოვის პირდაპირ მცდელობად განმარტავს, პატრიარქის არჩევნებს ჩარჩო დაუწესოს.
„კარგი ის არის, რომ ილუზიები გაიფანტა. რუსეთის საგარეო დაზვერვის სამსახურს ეს განცხადება შემთხვევით არ გაუვრცელებია. ამით მან ღიად თქვა, რომ პროცესს თავად, პირდაპირ მართავს. განცხადებას სხვა მიზანი არ ჰქონდა“.
რუსული გავლენა ყველაზე პრინციპულად უკრაინის ავტოკეფალიის საკითხში ჩანს. საქართველოს ეკლესიას დღემდე არ უღიარებია უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალია. მოსკოვისთვის ეს მეორეხარისხოვანი საკითხი არ არის, არამედ მართლმადიდებელ სამყაროში გავლენისთვის დიდი ბრძოლის ნაწილია.
მაგრამ რუსული გავლენა ყოველთვის პირდაპირი ინსტრუქციებით არ მუშაობს. ხშირად ის მოქმედებს ნარატივების მეშვეობით – იდეებით, რომლებიც ადგილობრივ კონტექსტში „ტრადიციის“, „რწმენის“ და „იდენტობის დაცვის“ ენაზე ითარგმნება.
ქართველი სასულიერო პირების ნაწილი წლების განმავლობაში იმეორებს თეზისებს, რომლებიც რუსულ კონსერვატიულ პროპაგანდას ჰგავს: დასავლეთი ოჯახს ანგრევს, ლიბერალიზმი რწმენას ებრძვის, ლგბტ უფლებები ერსა და ეკლესიას ემუქრება, ვაქცინები და თანამედროვე ტექნოლოგიები შეიძლება კონტროლის ინსტრუმენტები იყოს.
თეოლოგი გიორგი ტიგინაშვილი ამას პირდაპირ უკავშირებს რუსულ დღის წესრიგს:
„რუსეთის ეკლესია და კრემლი ადამიანებს აშინებენ განცხადებებით გეი ქორწინებაზე, იმაზე, რომ დასავლეთი გარყვნილია, ჩვენი გარყვნა და ჩიპებით, ვაქცინებით და ასე შემდეგ დამონება უნდა. ეს გზავნილები ერთნაირია ყველგან, სადაც კრემლის ხელი სწვდება. ამ ლოგიკაში რუსული გავლენა მხოლოდ საეკლესიო დიპლომატია არ არის. ეს არის კულტურული კოდი, რომელიც საზოგადოების შიშებზე მუშაობს“.
სწორედ ამიტომ პატრიარქის არჩევნები მხოლოდ ეკლესიის შიდა ცხოვრებას კი არ უკავშირდება, არამედ საქართველოს საგარეო-პოლიტიკურ არჩევანსაც. ახალი პატრიარქი უბრალოდ საეკლესიო იერარქიის глава არ იქნება. მასზე დიდწილად იქნება დამოკიდებული, გააგრძელებს თუ არა ეკლესია ანტიდასავლური კულტურული ენის ლეგიტიმაციას.
ყველაფერი მოსკოვით არ აიხსნება
ამასთან, რუსული ფაქტორი არ უნდა იქცეს ყველაფრის უნივერსალურ ახსნად. ლევან სუთიძე ამაზე უფრო ფრთხილად საუბრობს: წინასაარჩევნო პერიოდში მართლაც ვრცელდებოდა განცდა, თითქოს „კრემლმა ყველაფერი ჯერ კიდევ ცხრა წლის წინ გადაწყვიტა“. მაგრამ, მისი აზრით, ასეთი ფორმულა სინოდის შიგნით რეალურ ბრძოლას ვერ ხსნის.
სინოდში 39 წევრია და თითოეულ ხმას მნიშვნელობა აქვს. შედეგი მხოლოდ გარე გავლენაზე არ არის დამოკიდებული, არამედ შიდა ჯგუფებზე, პირად ინტერესებზე, შიშზე, შეთანხმებებზე, ამბიციებსა და ძველ კონფლიქტებზე.
„თუ შიომ 20 ხმა მიიღო, ეს არ ამტკიცებს, რომ ყველაფერი კრემლმა გადაწყვიტა. ეს ნიშნავს, რომ კონკრეტულმა ეპისკოპოსებმა, კონკრეტული მოტივებით, კონკრეტულ მომენტში მას მისცეს ხმა“, – მიიჩნევს სუთიძე.
ეს ბალანსი მნიშვნელოვანია. რუსულ გავლენაზე ლაპარაკი აუცილებელია, მაგრამ მან არ უნდა გადაფაროს ძალაუფლების შიდა ბრძოლა თავად საქართველოს ეკლესიაში.
მოსკოვისთვის ეს არჩევნები ობიექტურად მნიშვნელოვანია. საქართველოს ეკლესია ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ინსტიტუტია. ის გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ განწყობებზე, არჩევნებზე, განათლებაზე, ადამიანის უფლებებისადმი დამოკიდებულებაზე და საგარეო-პოლიტიკური კურსის აღქმაზე. ამიტომ ასეთი ინსტიტუციის ახალი ლიდერი რუსეთისთვის გულგრილი ვერ იქნება.
მოსკოვისთვის საქართველოს ეკლესია შეიძლება ერთდროულად რამდენიმე ინსტრუმენტი იყოს: ანტიდასავლური განწყობების გაძლიერების არხი, „ტრადიციული ღირებულებების“ ენა საქართველოს ევროპული კურსის წინააღმდეგ, ბერკეტი კონსტანტინოპოლთან ურთიერთობაში უკრაინის ავტოკეფალიის საკითხზე და სივრცე, სადაც რბილი ძალა ხშირად უფრო ეფექტიანად მუშაობს, ვიდრე ღია პოლიტიკური პროპაგანდა.
თეოლოგი ბექა მინდიაშვილი მიიჩნევს, რომ რუსეთი საქართველოს ეკლესიაზე უარის თქმას არ აპირებს:
„ქვეყანაში მართლა ქართული ხელისუფლებაც რომ დაბრუნდეს, ეკლესია რუსეთის კონტროლის ქვეშ უნდა დარჩეს. ეს არის რუსეთის სპეცსამსახურებისა და „ქართული ოცნების“ საერთო გეგმა, რომლის განხორციელებისკენ ისინი დიდი ხანია, თანმიმდევრულად მიდიან. მომავალში, როდესაც ქართული სახელმწიფო ფეხზე წამოდგომას დაიწყებს, ეკლესიის შიგნით რუსეთის მიერ მართული ჯგუფი ამას ყველანაირად უნდა შეუშალოს ხელი. შეიძლება ითქვას, ეს გეგმა რუსეთის იმპერიამ ჯერ კიდევ 300 წლის წინ დაწერა“, – ამბობს მინდიაშვილი.
მედიაქსელის მხარდაჭერით
exchange
