აზერბაიჯანი კასპიის ზღვაზე დრონების ფლოტს ქმნის: რას შეცვლის SALVO და KAYRA?
აზერბაიჯანის საზღვაო დრონების ფლოტი კასპიის ზღვაზე
აზერბაიჯანმა თურქულ ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული შეიარაღებული საზღვაო დრონებისა და კამიკაძე-დრონების ადგილობრივი წარმოება დაიწყო. ახალი აპარატები სხვადასხვა ამოცანის შესასრულებლად არის შექმნილი — კასპიის ზღვაში ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვიდან და დაზვერვიდან დაწყებული, ხომალდებზე თავდასხმებით დამთავრებული. თუმცა უცნობია, რამდენი ასეთი დრონი იწარმოება, რა ღირს მათი წარმოება და მათი რამდენად დიდი ნაწილი მზადდება უშუალოდ აზერბაიჯანში.
6 სექტემბერს პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა და პირველმა ვიცე-პრეზიდენტმა მეჰრიბან ალიევამ აზერბაიჯანის სამხედრო-საზღვაო ძალები მოინახულეს.
ვიზიტის ფარგლებში ორი უპილოტო საზღვაო პლატფორმის პრეზენტაცია გაიმართა: შეიარაღებული უპილოტო კატერის SALVO-ს და საზღვაო კამიკაძე-დრონის KAYRA-ს.
პრეზიდენტის ოფიციალური ვებგვერდის ინფორმაციით, აპარატები ერთობლივ საწარმოში იწარმოება, რომელიც აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფმა სამხედრო-სამრეწველო კომპანია MİRAS-მა და თურქულმა გემთმშენებელმა კომპანია DEARSAN-მა შექმნეს. ალიევს დრონების ტაქტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლები წარუდგინეს, რის შემდეგაც საზღვაო დრონებმა პრაქტიკული გამოცდები გაიარეს.
ოფიციალურ განცხადებაში არ არის მითითებული წარმოების მოცულობა, პროექტის ღირებულება ან ის ვადები, როდესაც პირველი პარტია აზერბაიჯანის სამხედრო-საზღვაო ძალებს გადაეცემა.
ისინი ადრე უკვე წარდადგინეს
SALVO და KAYRA აზერბაიჯანში პირველად არ უჩვენებიათ. SALVO 2025 წლის აგვისტოში წარადგინეს სამხედრო სწავლების დროს, რომლის თემა იყო „საზღვაო ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა“.
KAYRA კი იმავე წლის ნოემბერში, ბაქოში გამართულ სამხედრო აღლუმზე აჩვენეს.
შესაბამისად, 6 სექტემბრის პრეზენტაციის სიახლე თავად ამ სისტემების გამოჩენა არ ყოფილა. მთავარი ცვლილება ის არის, რომ ახლა მათი წარმოება აზერბაიჯანში, ერთობლივ საწარმოო სივრცეში მიმდინარეობს, ხოლო წარმოების პროცესი ქვეყნის უმაღლესი ხელმძღვანელობის დონეზე პირველად ოფიციალურად იქნა ნაჩვენები.
ეს მიუთითებს, რომ აზერბაიჯანი ცდილობს, თურქეთისგან მზა სამხედრო ტექნიკის შესყიდვას არ დასჯერდეს და გადავიდეს საკუთარ წარმოებაზე, ტექნიკურ მომსახურებასა და, შესაძლოა, ტექნოლოგიების გადაცემაზეც. თუმცა ოფიციალური ინფორმაციით უცნობია, კორპუსის, ძრავის, ელექტრონიკის, კავშირგაბმულობისა და მართვის სისტემების რა ნაწილი იწარმოება უშუალოდ აზერბაიჯანში.
რა განსხვავებაა SALVO-სა და KAYRA-ს შორის?
SALVO უფრო დიდი, მრავალფუნქციური პლატფორმაა, რომელიც მრავალჯერადი გამოყენებისთვის არის შექმნილი. KAYRA, პირიქით, უფრო კომპაქტური კამიკაძე-დრონია, რომლის დანიშნულებაა სამიზნესთან სწრაფად მიახლოება და მისი განადგურება.
| მახასიათებელები | SALVO | KAYRA |
|---|---|---|
| სიგრძე | 14,79 მეტრი | 7,6 მეტრი |
| მაქსიმალური სიჩქარე | 35 კვანძზე მეტი, დაახლოებით 65 კმ/სთ | 60 კვანძზე მეტი, დაახლოებით 111 კმ/სთ |
| მოქმედების მაქსიმალური რადიუსი | 400 საზღვაო მილამდე, დაახლოებით 740 კმ | 300 საზღვაო მილი, დაახლოებით 555 კმ |
| კორპუსი | ალუმინი | კომპოზიტური მასალა |
| ძირითადი დანიშნულება | პატრულირება, მეთვალყურეობა, შეიარაღებული ოპერაციები | ერთჯერადი შეტევა და სამიზნის განადგურება |
DEARSAN-ის ინფორმაციით, SALVO-ს გამოყენება შესაძლებელია სანაპირო ზოლისა და საზღვრების პატრულირებისთვის, დაზვერვის წარმოებისთვის, კონტრაბანდასთან საბრძოლველად, სამძებრო-სამაშველო ოპერაციებისა და ზედაპირული სამიზნეების წინააღმდეგ საბრძოლო მოქმედებების ჩასატარებლად.
2022 წელს, კომპანიის მიერ ჩატარებული გამოცდების დროს, SALVO-დან თურქული კომპანია Roketsan-ის მიერ წარმოებული Cirit-ის ტიპის რაკეტა გაუშვეს, რომელმაც მოძრავი სამიზნე დააზიანა. ამის შემდეგ გამოცადეს ASELSAN-ის მიერ წარმოებული სტაბილიზებული 12,7-მილიმეტრიანი ტყვიამფრქვევის დანადგარი.
პლატფორმის მართვა შესაძლებელია სანაპიროზე განთავსებული მობილური პუნქტიდან, სამეთაურო ცენტრიდან ან სხვა სამხედრო ხომალდიდან.
უცნობია, კონკრეტულად რა ტიპის შეიარაღება დამონტაჟდება აზერბაიჯანისთვის განკუთვნილ SALVO-ებზე.
KAYRA-ს შესახებ DEARSAN-ის მიერ გამოქვეყნებული ინფორმაციის მიხედვით, მისი ძირითადი ამოცანები შეტევით ხასიათს ატარებს. მწარმოებლის ინფორმაციით, აპარატი განკუთვნილია მოწინააღმდეგის ხომალდებისა და საპატრულო კატარღების, სამხედრო-საზღვაო ბაზების, პორტების, სანაპირო ინფრასტრუქტურისა და ლოგისტიკური ხაზების წინააღმდეგ გამოსაყენებლად.
საჯაროდ არ არის ცნობილი, რა ტიპისა და რა რაოდენობის ასაფეთქებელი ნივთიერება გადააქვს KAYRA-ს, რა სისტემით ხორციელდება სამიზნის დამიზნება და შეუძლია თუ არა აპარატს დამოუკიდებლად გადაადგილება კავშირის დაკარგვის შემთხვევაში.
რატომ დასჭირდა აზერბაიჯანს ეს აპარატები კასპიის ზღვაზე?
აზერბაიჯანის სამხედრო-საზღვაო ძალების ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა კასპიის ზღვაში ნავთობისა და გაზის ინფრასტრუქტურის, პორტების, მილსადენებისა და ქვეყნის საზღვაო საზღვრების დაცვაა.
აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტროს მონაცემებით, 2025 წელს ჩატარებული საზღვაო სამხედრო სწავლების დროს ხომალდები პატრულირებდნენ და აკონტროლებდნენ იმ რაიონებს, სადაც ნავთობისა და გაზის მილსადენები გადის. სამხედროებმა ასევე დაამუშავეს მოქმედებები პირობითი მოწინააღმდეგის თავდასხმის შემთხვევაში, წყალქვეშა დივერსიულ ჯგუფებთან ბრძოლისა და ნაღმური საფრთხის წინააღმდეგ.
SALVO-ს ტიპის აპარატებს ამ ამოცანების ნაწილის შესრულება ეკიპაჟებისთვის რისკის შექმნის გარეშე შეუძლიათ. მათ შეუძლიათ ხანგრძლივი დროის განმავლობაში განახორციელონ დაკვირვება, თვალყური ადევნონ საეჭვო ხომალდებს და, შესაბამისი შეიარაღების არსებობის შემთხვევაში, ძალაც გამოიყენონ.
KAYRA, თავის მხრივ, უფრო შეკავებისა და თავდასხმის საშუალებაა, ვიდრე თავდაცვის. მცირე ზომისა და მაღალი სიჩქარის წყალობით, ასეთ აპარატებს შეუძლიათ სამხედრო ხომალდების დაცვის სისტემებს დამატებითი სირთულეები შეუქმნან. რამდენიმე ასეთი დრონის ერთდროულად, სხვადასხვა მიმართულებიდან გამოყენებამ შესაძლოა უფრო დიდი ხომალდი აიძულოს, რესურსები ძირითადად თავდაცვაზე გადაანაწილოს.
ამასთან, დრონები ტრადიციულ სამხედრო-საზღვაო ფლოტს ვერ ანაცვლებენ. მათი ეფექტიანობა დამოკიდებულია სადაზვერვო მონაცემების ხარისხზე, კავშირის მდგრადობაზე, ოპერატორების მომზადებასა და სხვა ხომალდებთან ერთიან მართვის სისტემაში ინტეგრაციაზე. რადიოელექტრონული წინააღმდეგობა, GPS სიგნალის ჩახშობა და კავშირის დაკარგვა ასეთი აპარატების ერთ-ერთ მთავარ მოწყვლადობად მიიჩნევა.
ომის გაკვეთილები უკრაინაში
სწორედ უკრაინის ომმა მნიშვნელოვნად შეცვალა წარმოდგენა თანამედროვე საბრძოლო მოქმედებებში საზღვაო დრონების როლზე. უკრაინამ, რომელსაც დიდი ტრადიციული სამხედრო-საზღვაო ფლოტი არ ჰყავს, შედარებით იაფი უპილოტო კატარღების გამოყენებით შეძლო რუსეთის შავი ზღვის ფლოტი-ის შესაძლებლობების შეზღუდვა.
ამ გამოცდილებამ აჩვენა, რომ მცირე სახელმწიფოებს ზღვაზე შეკავების პოტენციალის შექმნა შეუძლიათ დიდი საბრძოლო ხომალდების რაოდენობის სიმეტრიული ზრდის გარეშე. თუმცა დროთა განმავლობაში რუსეთმაც გააძლიერა თავდაცვის საშუალებები, პორტების დამცავი ბარიერები და დრონების აღმოჩენის სისტემები. ეს აჩვენებს, რომ მსგავსი ტექნოლოგიების უპირატესობა მუდმივი არ არის.
ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანი SALVO-სთან ერთად ერთჯერადი შეტევებისთვის განკუთვნილ KAYRA-საც აწარმოებს, მიუთითებს, რომ ბაქო ზღვაზე ბრძოლის სწორედ ამ ახალ მოდელზეა ორიენტირებული.
შეიცვლება თუ არა სამხედრო ბალანსი კასპიის ზღვაზე?
კასპიის ზღვის სანაპირო სახელმწიფოებია აზერბაიჯანი, ირანი, ყაზახეთი, რუსეთი და თურქმენეთი. 2018 წელს ხელმოწერილი კასპიის ზღვის სამართლებრივი სტატუსის შესახებ კონვენცია მხარეებს მოუწოდებს, სამხედრო პოტენციალი „გონივრული საკმარისობის“ ფარგლებში განავითარონ, შეინარჩუნონ შეიარაღების ბალანსი და უზრუნველყონ გამჭვირვალობა. კონვენცია ასევე კრძალავს კასპიის ზღვაზე იმ სახელმწიფოების შეიარაღებული ძალების ყოფნას, რომლებსაც ზღვაზე გასასვლელი არ აქვთ.
აზერბაიჯანში თურქული კომპანიის ტექნოლოგიებზე დაფუძნებული სამხედრო ტექნიკის წარმოება ამ აკრძალვას არ არღვევს: საქმე ეხება არა კასპიის ზღვაზე უცხო ქვეყნის შეიარაღებული ძალების განთავსებას, არამედ ტექნოლოგიურ და საწარმოო თანამშრომლობას.
მხოლოდ ორი ახალი პლატფორმის გამოჩენა რეგიონულ სამხედრო ბალანსს თავისთავად არ ცვლის. ასეთი შეფასებისთვის საჭიროა ვიცოდეთ, რამდენი აპარატი იქნება წარმოებული, რა ტიპის შეიარაღებით აღიჭურვება და როგორ მოხდება მათი ინტეგრაცია სამხედრო-საზღვაო ძალების სხვა კომპონენტებთან.
ასევე არ არსებობს საჯაროდ ხელმისაწვდომი მტკიცებულება, რომ აზერბაიჯანი ამ სისტემებს უშუალოდ რუსეთის ან ირანის წინააღმდეგ ქმნის. ბაქო კასპიის ზღვაზე ერთობლივ სამხედრო სწავლებებს ატარებს ირანთან და ყაზახეთთან. თუმცა დაჩქარებული გადაიარაღებისა და სამხედრო ტექნოლოგიების გავრცელების ფონზე, ყოველი ახალი დამრტყმელი სისტემის გამოჩენა მეზობელი სახელმწიფოების თავდაცვით დაგეგმვაში აუცილებლად იქნება გათვალისწინებული.
მთავარი კითხვები კვლავ პასუხგაუცემელია
პრეზიდენტის ვიზიტის შემდეგ ოფიციალურად დადასტურდა, რომ საზღვაო დრონები აზერბაიჯანში იწარმოება. თუმცა პროექტის მასშტაბის შესაფასებლად საჭირო ძირითადი მონაცემები კვლავ უცნობია:
- რამდენი SALVO-სა და KAYRA-ს აპარატის წარმოება იგეგმება?
- რა არის კონტრაქტისა და საწარმოო ობიექტის შექმნის ღირებულება?
- კომპონენტების რა ნაწილი იწარმოება უშუალოდ აზერბაიჯანში?
- რა ტიპის შეიარაღებისა და მართვის სისტემებით აღიჭურვება აზერბაიჯანისთვის განკუთვნილი ვერსიები?
- აპარატები უკვე საბრძოლო მორიგეობაზეა მიღებული თუ ჯერ კიდევ გამოცდის ეტაპზე იმყოფება?
- ვინ და რა პროცედურის შესაბამისად მიიღებს გადაწყვეტილებას კამიკაძე-დრონების გამოყენების შესახებ?
SALVO-ს შეუძლია გააფართოოს აზერბაიჯანის შესაძლებლობები კასპიის ზღვაზე მეთვალყურეობისა და შეიარაღებული პატრულირების მიმართულებით, ხოლო KAYRA-ს შეუძლია ბაქოს ასიმეტრიული დარტყმის ახალი ინსტრუმენტი მისცეს. ადგილობრივმა წარმოებამ ასევე შესაძლოა გაამარტივოს ტექნიკური მომსახურება და გარკვეულწილად შეამციროს უცხოელ მომწოდებლებზე დამოკიდებულება.
თუმცა „დრონების ფლოტის“ რეალური შესაძლებლობები დამოკიდებული იქნება წარმოების მასშტაბზე, ამ სისტემების ერთიან საბრძოლო მართვის სისტემაში ინტეგრაციის ხარისხსა და პროექტის ფინანსურ პარამეტრებზე, რომლებიც ჯერჯერობით არ გასაჯაროებულა.
