პირველი ადგილი თუ დიდი ჩამორჩენა: რას აჩვენებს PISA 2025 საქართველოზე
PISA 2025 საქართველოზე
15 წლის ქართველი მოსწავლეების შედეგები 2022 წელთან შედარებით გაუმჯობესდა მათემატიკაში, კითხვასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში. თუმცა ათწლიან ჭრილში ფართო და თანაბარი პროგრესი არ ჩანს. მეტიც, დღეს ქართველ მოსწავლეებს წაკითხულის გააზრება უფრო მეტად უჭირთ, ვიდრე 2015 წელს.
მიუხედავად პოზიტიური დინამიკისა, საქართველო სამივე ძირითად სფეროში მნიშვნელოვნად ჩამორჩება OECD-ის საშუალო მაჩვენებლებს. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაა კითხვაში, სადაც მოსწავლეთა 61 პროცენტი საბაზო დონესაც ვერ აღწევს.
რა შედეგი აქვს საქართველოს
PISA 2025-ის კვლევის მიხედვით, საქართველოს საშუალო შედეგებია:
- საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები – 422 ქულა;
- მათემატიკა – 416 ქულა;
- კითხვა – 384 ქულა;
- პრობლემების გამოთვლითი მეთოდებით გადაჭრა – 413 ქულა.
2022 წელს საქართველოს შედეგი მეცნიერებაში 384 ქულა იყო. კითხვაში ქვეყანამ 374 ქულა მიიღო, ხოლო მათემატიკაში – 390. შესაბამისად, 2025 წელს სამივე სფეროში ზრდა დაფიქსირდა.
ყველაზე დიდი ცვლილება მეცნიერებაშია – 38 ქულა. კითხვაში შედეგი 10 ქულით გაიზარდა, მათემატიკაში კი – 26 ქულით.
თუმცა 2022 წელი დაბალი შესადარებელი წერტილია. ეს იყო პირველი PISA პანდემიის შემდეგ, როდესაც განათლების სისტემები COVID-19-ის შედეგებს ჯერ კიდევ განიცდიდნენ.
ანგარიშის ავტორები 2018-2022 წლების ვარდნას პანდემიასთან ერთად ტესტირების ფორმატის ცვლილებასაც უკავშირებენ. საქართველო ქაღალდზე შესრულებული ტესტიდან ელექტრონულ ფორმატზე გადავიდა.
ამიტომ 2022 წელთან შედარება ძირითადად პანდემიური დანაკარგის ნაწილობრივ აღდგენას აჩვენებს. ის განათლების სისტემის გრძელვადიანი წარმატების საკმარისი საზომი ვერ იქნება.
ათი წლის შედეგები გაცილებით ნაკლებად შთამბეჭდავია
2015 წელთან შედარებით საქართველომ მეცნიერებაში შედეგი 10 ქულით გააუმჯობესა. მათემატიკაში ზრდა რვა ქულაა. ორივე სფეროში ქვეყანამ ბოლო ათწლეულის საუკეთესო მაჩვენებელი მიიღო.
თუმცა კითხვაში შედეგი 17 ქულით შემცირდა. 2015 წელს საქართველოს საშუალო მაჩვენებელი 401 ქულა იყო. 2025 წელს ის 384 ქულამდე დაეცა.
ეს ნიშნავს, რომ სამი ძირითადი სფეროდან ერთ-ერთში საქართველოს შედეგი ათი წლის წინანდელზე უარესია. თანაც საუბარია უნარზე, რომელიც ყველა სხვა საგანში სწავლის საფუძველია.
მოკლევადიანი გაუმჯობესება ამიტომ არ უდრის სისტემურ გარღვევას. ქვეყანამ პანდემიის შემდეგ დაკარგული პოზიციების ნაწილი აღიდგინა, მაგრამ ათწლეულის განმავლობაში სამივე სფეროში ერთიანი წინსვლა ვერ უზრუნველყო.
საქართველოსა და OECD-ს შორის სხვაობა კვლავ დიდია
PISA 2025-ში OECD-ის საშუალო შედეგი მეცნიერებაში 482 ქულაა. მათემატიკაში საშუალო მაჩვენებელი 463 ქულაა, კითხვაში კი – 461.
საქართველო OECD-ის საშუალოს:
- მეცნიერებაში 60 ქულით ჩამორჩება;
- მათემატიკაში 47 ქულით ჩამორჩება;
- კითხვაში 77 ქულით ჩამორჩება.
საქართველოს ყველაზე ახლო პოზიცია OECD-ის საშუალოსთან მათემატიკაში აქვს. თუმცა იქაც სხვაობა არსებითია.
მეცნიერებაში საქართველო 422 ქულით სერბეთის, რუმინეთისა და მონღოლეთის მსგავს ნიშნულზეა. ამავე ჯგუფში არიან კოსტა-რიკა, მოლდოვა, ბულგარეთი, ყაზახეთი და მალაიზია.
კითხვაში საქართველოს 384 ქულა აქვს. სტატისტიკურად მსგავსი შედეგები აჩვენეს ტაილანდმა, ვიეტნამმა, პერუმ, არგენტინამ და ყაზახეთმა.
მათემატიკაში საქართველო მეზობელ აზერბაიჯანს ჩამორჩება. აზერბაიჯანმა 422 ქულა მიიღო, საქართველომ კი – 416.
რას ნიშნავს საბაზო საფეხური
ქვეყნის საშუალო ქულა მხოლოდ სურათის ერთ ნაწილს აჩვენებს. უფრო მნიშვნელოვანი კითხვაა, რამდენი მოსწავლე ფლობს ყოველდღიური ცხოვრებისთვის აუცილებელ მინიმალურ უნარებს.
PISA-ში მეორე საფეხური საბაზო დონედ მიიჩნევა. ამ დონეზე მოსწავლეს უნდა შეეძლოს ცოდნის მარტივ, პრაქტიკულ სიტუაციებში გამოყენება.
საქართველოში მეცნიერების საბაზო საფეხურს მოსწავლეთა 55 პროცენტი აღწევს. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი 74 პროცენტია.
მათემატიკაში საბაზო დონეს ქართველი მოსწავლეების 47 პროცენტი აღწევს. OECD-ის ქვეყნებში საშუალო მაჩვენებელი 65 პროცენტია.
ყველაზე მძიმე მდგომარეობა კითხვაშია. საშუალო მოცულობის ტექსტში მთავარი აზრის ამოცნობა და ინფორმაციის მოძიება მოსწავლეთა მხოლოდ 39 პროცენტს შეუძლია. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი 69 პროცენტია.
ეს ნიშნავს, რომ საქართველოში 15 წლის მოსწავლეთა 61 პროცენტი კითხვაში საბაზო დონესაც ვერ აღწევს.
ძლიერი მოსწავლეების სიმცირე
საქართველოს საშუალო ქულის ზრდა ძირითადად დაბალი შედეგების მქონე მოსწავლეთა წილის შემცირებამ გამოიწვია. მაღალი მიღწევის მქონე მოსწავლეთა წილი მნიშვნელოვნად არ გაზრდილა.
მეცნიერებაში მაღალი შედეგების მქონე ჯგუფში ქართველი მოსწავლეების მხოლოდ ერთი პროცენტი ხვდება. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი შვიდი პროცენტია.
მათემატიკაში მაღალ საფეხურებს მოსწავლეთა დაახლოებით ორი პროცენტი აღწევს. OECD-ის ქვეყნებში ეს მაჩვენებელი საშუალოდ რვა პროცენტია.
კითხვაში მაღალი მიღწევის მქონე მოსწავლეთა ჯგუფში საქართველოში თითქმის არავინ ხვდება. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი ექვსი პროცენტია.
ამრიგად, სისტემამ განსაკუთრებით სუსტი მოსწავლეების ნაწილის გაძლიერება შეძლო. თუმცა ის კვლავ ვერ ქმნის გარემოს, სადაც მაღალი შესაძლებლობების მქონე მოსწავლეები თავიანთ პოტენციალს სრულად გამოავლენენ.
პირველი ადგილი მხოლოდ ერთ მაჩვენებელში
ირაკლი კობახიძემ კვლევის გამოქვეყნების შემდეგ განაცხადა, რომ საქართველომ მსოფლიოს 91 მონაწილეს შორის პირველი ადგილი დაიკავა.
„საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში, მიღწევების გაუმჯობესების თვალსაზრისით, კვლევაში მონაწილე მსოფლიოს 91 ქვეყანას შორის საქართველომ რეიტინგში პირველი ადგილი დაიკავა“, – თქვა პრემიერმა მთავრობის სხდომაზე.
ეს მტკიცება ეხება არა ქართველი მოსწავლეების ცოდნის საერთო დონეს, არამედ 2022-2025 წლებში მეცნიერების ქულის ცვლილებას. საქართველომ ამ პერიოდში 38-ქულიანი ზრდა აჩვენა, რაც მონაწილეებს შორის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია.
საერთო შედეგებით საქართველო პირველ ადგილზე არ არის. მეცნიერებაში მისი საშუალო ქულა 422-ია, OECD-ის საშუალო კი – 482.
თავად ქართული ანგარიში აფრთხილებს მკითხველს, რომ ქვეყნების ზუსტი სარეიტინგო ადგილების განსაზღვრა შეუძლებელია. PISA შერჩეული მოსწავლეების ტესტირებას ეყრდნობა, ამიტომ საშუალო მაჩვენებლებს სტატისტიკური ცდომილება აქვს.
ხელისუფლების მიერ ნახსენები მეორე წარმატება დაბალი მიღწევის მქონე მოსწავლეთა შემცირებას უკავშირდება. ამ მაჩვენებლით საქართველო პირველ სამეულში მართლაც მოხვდა. 2022-2025 წლებში ასეთი მოსწავლეების წილი 19.6 პროცენტული პუნქტით შემცირდა.
ეს მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებაა. თუმცა მასთან ერთად მაღალი მიღწევის მქონე მოსწავლეების წილი მხოლოდ 0.6 პროცენტული პუნქტით გაიზარდა.
როგორ კითხულობს კვლევას ხელისუფლება
„ქართული ოცნება“ და ხელისუფლების მხარდამჭერი მედია ყურადღებას ძირითადად სამ მონაცემზე ამახვილებენ. ესენია 2022 წლის შემდეგ ქულების ზრდა, მეცნიერებაში ზრდის პირველი ადგილი და სუსტი მოსწავლეების წილის შემცირება.
ეს მონაცემები ანგარიშში ნამდვილად წერია. პრობლემა მათი კონტექსტის გარეშე გამოყენებაა.
ხელისუფლების ვერსიაში ნაკლებად ჩანს, რომ საქართველო ზრდას ძალიან დაბალი ნიშნულიდან იწყებდა. ასევე უკანა პლანზე რჩება OECD-ის საშუალოსთან დიდი სხვაობა და კითხვაში ათწლიანი უკუსვლა.
კობახიძემ აღნიშნა, რომ „მათემატიკასა და საბუნებისმეტყველო საგნებში ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მიღწეულია საუკეთესო შედეგი“. მან ასევე თქვა, რომ „მიღწევების გლობალური კლების პირობებში, საქართველო ინარჩუნებს გაუმჯობესების სტაბილურ ტენდენციას“.
პირველი მტკიცება ზუსტია, თუმცა არასრული. მეცნიერებასა და მათემატიკაში საქართველოსთვის საუკეთესო შედეგი კვლავ საერთაშორისო საშუალოზე მნიშვნელოვნად დაბალია.
მეორე მტკიცება კითხვებს აჩენს. საქართველოს შედეგები ყველა ციკლში სტაბილურად არ უმჯობესდებოდა. 2018-2022 წლებში სამივე სფეროში ვარდნა დაფიქსირდა, ხოლო კითხვაში 2025 წლის შედეგი 2015 წლის მაჩვენებელსაც ჩამორჩება.
ხელისუფლება კვლევის ყველაზე ხელსაყრელ ნაწილს წარმოაჩენს. კვლევის სრული სურათი კი ერთდროულად აჩვენებს აღდგენას, დაბალი შედეგების შემცირებას და განათლების სისტემის ხანგრძლივ პრობლემებს.
ქალაქსა და სოფელს შორის სხვაობა შემცირდა, მაგრამ პრობლემა არ გამქრალა
პრემიერმა ყურადღება ქალაქისა და სოფლის სკოლებს შორის სხვაობის შემცირებაზეც გაამახვილა.
ანგარიში ამ ტენდენციას ადასტურებს. მეცნიერებასა და მათემატიკაში სხვაობის შემცირება სოფლისა და დაბის სკოლების მოსწავლეთა გაუმჯობესებამ გამოიწვია.
თუმცა კითხვაში მიზეზი მხოლოდ სოფლის სკოლების წინსვლა არ ყოფილა. სხვაობა ნაწილობრივ თბილისის მოსწავლეების შედეგების გაუარესების ხარჯზეც შემცირდა.
ეს არსებითი განსხვავებაა. უთანასწორობის შემცირება ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ ყველა ჯგუფის შედეგი გაუმჯობესდა. ზოგჯერ სხვაობა უფრო ძლიერი ჯგუფის დასუსტების გამოც მცირდება.
2025 წელს თბილისის მოსწავლეებმა მეცნიერებაში საშუალოდ 441 ქულა მიიღეს. სხვა ქალაქებში შედეგი 417 ქულა იყო, სოფელსა და დაბაში კი – 405.
კითხვაში თბილისის მაჩვენებელი 401 ქულაა. სხვა ქალაქებში ის 384-ს შეადგენს, სოფელსა და დაბაში კი – 363-ს.
მათემატიკაში თბილისს 434 ქულა აქვს. სხვა ქალაქების შედეგი 410 ქულაა, სოფლისა და დაბის სკოლების კი – 403.
კერძო, საჯარო და აზერბაიჯანულენოვანი სკოლები
ანგარიშში ქალაქისა და სოფლის სხვაობაზე არანაკლებ მკვეთრია კერძო და საჯარო სკოლების უთანასწორობა.
კერძო სკოლების მოსწავლეებმა მეცნიერებაში 465 ქულა მიიღეს, საჯარო სკოლების მოსწავლეებმა კი – 418. კითხვაში შესაბამისი შედეგებია 419 და 381. მათემატიკაში – 464 და 412.
კერძო სკოლების მათემატიკის შედეგი OECD-ის საშუალო მაჩვენებელს უტოლდება. საჯარო სკოლების შედეგი კი მას მნიშვნელოვნად ჩამორჩება.
განსაკუთრებით დაბალი შედეგები აქვთ აზერბაიჯანულენოვან სკოლებს:
- მეცნიერება – 338 ქულა;
- კითხვა – 307 ქულა;
- მათემატიკა – 341 ქულა.
ქართულენოვანი სკოლების შესაბამისი შედეგებია 426, 387 და 420 ქულა.
ეს სხვაობა განათლების სისტემაში ღრმა უთანასწორობაზე მიუთითებს. თუმცა პრემიერის განცხადებაში სწავლების ენის მიხედვით არსებული განსხვავება საერთოდ არ მოხვდა.
გოგოები კითხვასა და მეცნიერებაში უკეთეს შედეგებს აჩვენებენ
საქართველოში გოგოები ბიჭებს კითხვასა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში უსწრებენ. განსხვავება განსაკუთრებით დიდია კითხვაში.
მეცნიერებაში გოგოების საშუალო შედეგი 430 ქულაა, ბიჭების კი – 415. კითხვაში გოგოებმა 399 ქულა მიიღეს, ბიჭებმა – 364.
მათემატიკაში გოგოების შედეგი 417 ქულაა, ბიჭების კი – 416. ეს სხვაობა სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ არის.
ანგარიშის მიხედვით, კითხვაში გენდერული სხვაობა 2015 წლის შემდეგ ჯერ შემცირდა. ბოლო ციკლში კი ის კვლავ გაიზარდა.
ახალი პრობლემა ციფრულ სამყაროში
PISA 2025-ს ახალი მიმართულება დაემატა – „სწავლა ციფრულ სამყაროში“. მისი ნაწილია პრობლემების გამოთვლითი მეთოდებით გადაჭრა.
ეს კომპონენტი ამოწმებს კომპიუტერული მოდელირებისა და პროგრამირების უნარებს. შეფასება ასევე მოიცავს ექსპერიმენტების ჩატარებასა და ციფრული პროდუქტების შექმნას.
საქართველოს შედეგი ამ მიმართულებაში 413 ქულაა. OECD-ის საშუალო მაჩვენებელი 500 ქულაა.
ეს საქართველოს ყველაზე დიდი ჩამორჩენაა კვლევის ოთხ შეფასებულ სფეროს შორის. ქვეყანა სტატისტიკურად იორდანიის მსგავს ნიშნულზეა.
კითხვაში სუსტი შედეგი და ციფრული კომპეტენციების დეფიციტი ერთმანეთთან დაკავშირებული გამოწვევებია. ორივე სფეროში მოსწავლეს ინფორმაციის გაგება, დამუშავება და პრობლემის დამოუკიდებლად გადაჭრა სჭირდება.
რა არის PISA
PISA 15 წლის მოზარდების ცოდნასა და პრაქტიკულ უნარებს აფასებს. კვლევა არ ამოწმებს მხოლოდ სასკოლო პროგრამის დამახსოვრებას. ის ადგენს, რამდენად შეუძლია მოსწავლეს ცოდნის რეალურ ვითარებაში გამოყენება.
2025 წლის შეფასება რიგით მეცხრე ციკლია. კვლევა მანამდე სამ წელიწადში ერთხელ ტარდებოდა. 2025 წლიდან ციკლებს შორის ინტერვალი ოთხ წლამდე გაიზარდა.
საქართველო PISA-ში პირველად 2010 წელს ჩაერთო, PISA 2009+-ის ფარგლებში. შემდეგი შეფასებები საქართველოში 2015, 2018, 2022 და 2025 წლებში ჩატარდა.
ბოლო კვლევაში საქართველოდან 265 სკოლის 6 855 მოსწავლე მონაწილეობდა. კითხვარები შეავსეს მშობლებმა, სკოლების დირექტორებმა და მეცნიერების 1 350-მა მასწავლებელმა.
PISA 2025 აჩვენებს, რომ საქართველომ პანდემიის შემდეგ შედეგების ნაწილი აღადგინა. შემცირდა დაბალი მიღწევის მქონე მოსწავლეთა რაოდენობაც. თუმცა კითხვაში ათწლიანი უკუსვლა, OECD-სთან დიდი ჩამორჩენა და ძლიერი მოსწავლეების სიმცირე კვლავ სისტემურ პრობლემებად რჩება.
