მოსამართლე ციცინო კიკვაძემ "ოცნების“ მიერ მიღებული სადავო ნორმა საკონსტიტუციო სასამართლოში გაასაჩივრა
მოსამართლე ციცინო კიკვაძე
ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე ციცინო კიკვაძე საკონსტიტუციო სასამართლოს მიმართავს და ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173¹⁶ მუხლის კონსტიტუციურობის შემოწმებას ითხოვს.
მოსამართლეს მიაჩნია, რომ ნორმა, რომელიც სახელმწიფო და პოლიტიკური თანამდებობის პირების, ასევე საჯარო მოსამსახურეების შეურაცხყოფისთვის სპეციალურ ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას ადგენს, შესაძლოა გამოხატვის თავისუფლებასთან წინააღმდეგობაში მოდიოდეს.
კიკვაძის შეფასებით, სადავო მუხლი უკვე არსებული სამართლებრივი მექანიზმებისგან განსხვავებულ და უფრო მკაცრ რეჟიმს ქმნის. მოსამართლე მიუთითებს, რომ მსგავსი ქმედებების ნაწილი ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლითაც რეგულირდება, მაშინ როდესაც 173¹⁶ მუხლი პასუხისმგებლობას კონკრეტულად პირის საჯარო-სამსახურებრივ სტატუსს უკავშირებს და უფრო მძიმე სანქციებს ითვალისწინებს.
სადავო ნორმის მიხედვით, ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას იწვევს სახელმწიფო-პოლიტიკური ან პოლიტიკური თანამდებობის პირის, სახელმწიფო ან საჯარო მოსამსახურის სიტყვიერი შეურაცხყოფა, ლანძღვა-გინება, შეურაცხმყოფელი გადაკიდება ან სხვა შეურაცხმყოფელი ქმედება, თუ ეს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს ან მის საქმიანობასთან დაკავშირებით ხდება.
რას წერს მოსამართლე საკონსტიტუციო წარდგინებაში
საკონსტიტუციო წარდგინების საფუძველი კონკრეტული ადმინისტრაციული საქმე გახდა. ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში 2026 წლის 23 ივნისს შინაგან საქმეთა სამინისტროს ადამიანის უფლებების დაცვის დეპარტამენტის შესაბამისმა სამმართველომ ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი წარადგინა ირაკლი კეზევაძის წინააღმდეგ.
ოქმის თანახმად, კეზევაძემ 3 ივნისს Facebook-ზე ერთ-ერთი პოსტის ქვეშ კახა კალაძეს სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა. სასამართლო სხდომაზე მან ქმედება დაადასტურა და თქვა, რომ ნასვამი იყო. კეზევაძემ ასევე ისაუბრა მძიმე სოციალურ და ოჯახურ მდგომარეობაზე. მისი თქმით, მეუღლე სამი წლის წინ გარდაეცვალა, შვილები არ ჰყავს, უმუშევარია და ავადმყოფ დედას უვლის. კითხვაზე, აგრძელებდა თუ არა სოციალურ ქსელში მსგავს კომენტარებს, მან უპასუხა, რომ აღარ წერს და ასეთ საქმიანობას “აღარ ეკარება.”
მოსამართლე კიკვაძე მიიჩნევს, რომ მსგავსი ტიპის ქმედება, სულ მცირე გარკვეულ შემთხვევებში, უკვე ექცევა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლის მოქმედების სფეროში. მისი თქმით, ამ მუხლის მიზანი საზოგადოებრივი წესრიგისა და მოქალაქეთა სიმშვიდის დაცვაა, მაშინ როდესაც 173¹⁶ მუხლი სპეციალურად იცავს კონკრეტული კატეგორიის საჯარო პირებს და პასუხისმგებლობას მათ სამსახურებრივ საქმიანობას უკავშირებს.
განსხვავებულია სანქციებიც. 166-ე მუხლის პირველი ნაწილი ჯარიმის სახით 500-დან 3 000 ლარამდე თანხას ან ადმინისტრაციულ პატიმრობას 20 დღემდე ითვალისწინებს. 173¹⁶ მუხლის პირველი ნაწილით კი ჯარიმა 1 500-დან 4 000 ლარამდეა, ადმინისტრაციული პატიმრობის ვადა კი 45 დღემდე შეიძლება იყოს.
მოსამართლის შეფასებით, პრობლემურია ისიც, რომ 173¹⁶ მუხლის შემთხვევაში არ მოქმედებს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 22-ე მუხლით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების შესაძლებლობა. ამისგან განსხვავებით, 166-ე მუხლით გათვალისწინებულ შემთხვევაში სასამართლოს ასეთი შესაძლებლობა აქვს. შესაბამისად, კიკვაძის თქმით, არსებითად მსგავსი ქცევის შემთხვევაში სასამართლოს შესაძლებლობები განსხვავებულია მხოლოდ დაზარალებული პირის სტატუსისა და მისი საქმიანობის კონტექსტის გამო.
საკონსტიტუციო წარდგინებაში მოსამართლე განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს გამოხატვის თავისუფლებას. მისი თქმით, საქართველოს კონსტიტუციის მე-17 მუხლი აზრისა და მისი გამოხატვის თავისუფლებას იცავს, თუმცა ეს უფლება აბსოლუტური არ არის და მისი შეზღუდვა მხოლოდ კონსტიტუციით დადგენილი პირობების დაცვით არის შესაძლებელი.
ამავე კონტექსტში კიკვაძე მიუთითებს საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაზე, რომლის მიხედვითაც საჯარო და განსაკუთრებით პოლიტიკური თანამდებობის პირებს კრიტიკის მიმართ უფრო მაღალი თმენის ვალდებულება აქვთ, ვიდრე კერძო პირებს. წარდგინებაში მოყვანილია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს საქმეები Lingens v. Austria და Handyside v. UK.
მოსამართლისთვის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ნორმის შესაძლო „მსუსხავი ეფექტიცაა“. წარდგინების თანახმად, საჯარო ან პოლიტიკური თანამდებობის პირის მიმართ მკვეთრი ან შეურაცხმყოფელი ფორმით გამოხატული მოსაზრების გამო მნიშვნელოვანი ჯარიმის ან ადმინისტრაციული პატიმრობის რისკმა შესაძლოა მოქალაქეები არა მხოლოდ დასჯადი ქმედებისგან, არამედ კანონით დასაშვები კრიტიკისგანაც შეაკავოს.
კიკვაძე აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ საქმეში კეზევაძის განცხადება – რომ ის აღარ წერს მსგავს კომენტარებს და „აღარ ეკარება“ ასეთ საქმიანობას – თავისთავად ვერ ადასტურებს ნორმის ზოგად მსუსხავ ეფექტს, თუმცა შესაძლოა აჩვენებდეს, როგორ შეიძლება სანქციის არსებობამ კონკრეტულ ადამიანზე გავლენა მოახდინოს და თვითცენზურა გამოიწვიოს.
წარდგინებაში ასევე განხილულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს 2021 წლის გადაწყვეტილება საქმეზე Vedat Şorli v. Turkey. საქმე ეხებოდა თურქეთში პრეზიდენტის შეურაცხყოფისთვის სპეციალური სისხლისსამართლებრივი ნორმის გამოყენებას. ევროპულმა სასამართლომ კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევა დაადგინა და ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ პრეზიდენტის მიმართ სპეციალური, უფრო მაღალი დაცვის რეჟიმმა და უფრო მძიმე პასუხისმგებლობამ გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით პრობლემები წარმოშვა. კიკვაძის შეფასებით, ეს საქმე პირდაპირ არ ეხება საქართველოს სადავო ნორმას, თუმცა შესაბამის სახელმძღვანელო სტანდარტს წარმოადგენს საჯარო პირის სტატუსის საფუძველზე უფრო მაღალი სამართლებრივი დაცვისა და მკაცრი სანქციის შეფასებისას.
მოსამართლე ამასთანავე აღნიშნავს, რომ სახელმწიფოს აქვს უფლება, დაიცვას საჯარო მოსამსახურეები და პოლიტიკური თანამდებობის პირები მათი სამსახურებრივი საქმიანობის განხორციელებისას უკანონო ზემოქმედებისგან. მისი თქმით, საკონსტიტუციო პრობლემა თავად დაცვის ლეგიტიმური მიზნის არსებობაში კი არ მდგომარეობს, არამედ იმაში, რამდენად აუცილებელია ამ მიზნის მისაღწევად სწორედ 173¹⁶ მუხლით გათვალისწინებული სპეციალური და უფრო მკაცრი რეჟიმი.
წარდგინების მიხედვით, საკონსტიტუციო სასამართლომ სადავო ნორმის შეფასებისას უნდა შეამოწმოს სამი საკითხი: რამდენად ემსახურება მკაცრი სანქცია საჯარო მოხელის საქმიანობის დაცვას; არსებობს თუ არა იმავე მიზნის მისაღწევად ნაკლებად შემზღუდავი საშუალება, მათ შორის ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 166-ე მუხლი ან სამოქალაქო სამართლებრივი მექანიზმები; და რამდენად პროპორციულია საჯარო ინტერესის დაცვა იმ ზიანთან შედარებით, რომელიც გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვამ და შესაძლო „მსუსხავმა ეფექტმა“ შეიძლება გამოიწვიოს.
საბოლოოდ, ქუთაისის საქალაქო სასამართლო საკონსტიტუციო სასამართლოს სთხოვს, შეაფასოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 173¹⁶ მუხლის იმ ნორმატიული შინაარსის შესაბამისობა კონსტიტუციის პუნქტებთან, რომელიც საჯარო და პოლიტიკური თანამდებობის პირების, სახელმწიფო და საჯარო მოსამსახურეების სამსახურებრივ საქმიანობასთან დაკავშირებით სიტყვიერი შეურაცხყოფისთვის სპეციალურ ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას ადგენს და ამავდროულად გამორიცხავს პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების შესაძლებლობას.
ციცინო კიკვაძე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლეა. იგი საერთო სასამართლოების სისტემაში მოსამართლედ 2005 წლიდან მუშაობს, 2013 წლიდან კი ქუთაისის საქალაქო სასამართლოშია. 2016 წელს კიკვაძე მოსამართლედ უვადოდ დაინიშნა.
2024 წელს ის იმ მოსამართლეებს შორის იყო, რომლებმაც ხელისუფლების მიერ ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესის შეჩერების გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით საჯარო განცხადებას მოაწერეს ხელი.
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროში სიძულვილის ენის წინააღმდეგ ბრძოლის სამმართველომ (ე.წ. “სქროლვა-სინვის” სააგენტო) ფუნქციონირება 1 ივნისს დაიწყო. უწყების განცხადებით, სამმართველოს მთავარი ამოცანა, საჯარო სივრცეში გავრცელებული, ადამიანის ღირსების შემლახველი ან შეურაცხმყოფელი განცხადებების გამოვლენა იქნება. რომლებიც, შესაძლოა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ნიშნებს მოიცავდეს.
მას შემდეგ, რაც მონიტორინგი დაიწყო ათობით ადამიანი დაჯარიმდა, ხოლო „ფორმულას“ ტელეწამყვანი, ჟურნალისტი ვახო სანაია პირველი იყო, რომელსაც ორკვირიანი ადმინისტრაციული პატიმრობა შეეფარდა. ფეისბუქ პოსტისთვის 1-თვიანი პატიმრობა შეეფარდა აქტივისტ გიორგი ახობაძესაც.
