სომხეთი გადამწყვეტი არჩევნების წინ: ამომრჩეველთა 40% არავის ენდობა
2026 წლის საპარლამენტო არჩევნები სომხეთში
სომხეთი 7 ივნისის საპარლამენტო არჩევნებს უკიდურესად პოლარიზებულ პოლიტიკურ გარემოში ხვდება. ოფიციალური საარჩევნო კამპანიის პერიოდში 18 პოლიტიკური ძალა ამომრჩეველს მომდევნო ხუთი წლის ბედის განსაზღვრის უფლებას სთხოვდა, თუმცა მთავარი ბრძოლა თავიდანვე რამდენიმე გავლენიან ფიგურას შორის იყო კონცენტრირებული. არჩევნების მოახლოებასთან ერთად პოლიტიკური დებატები არა პროგრამებზე, არამედ პირად შეურაცხყოფებზე, ურთიერთბრალდებებსა და კომპრომატებზე გადაერთო.
პოლიტიკური ოპონენტები ერთმანეთს საჯაროდ “ნაძირლებს“, “აგენტებს“, “რევანშისტებს“ და “ქუჩის ბანდიტებს“ უწოდებდნენ. წინასაარჩევნო კამპანიაში პირველად განსაკუთრებული ადგილი დაიკავა ოჯახის წევრების თემამაც, რაც სომხურ პოლიტიკაში აქამდე შედარებით იშვიათი მოვლენა იყო.
კამპანია, რომელიც ურთიერთშეურაცხყოფის არენად იქცა
მთავარ მოთამაშეებად ოთხი პოლიტიკური ძალა განიხილებიან: პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის “სამოქალაქო თანხმობა“, ყოფილი პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის “სომხეთის“ ბლოკი, რუსეთში მოღვაწე ბიზნესმენ სამველ კარაპეტიანის ახლადშექმნილი “ძლიერი სომხეთი“ და ბიზნესმენ გაგიკ ცარუკიანის “აყვავებული სომხეთი“.
კამპანიის განმავლობაში პოლიტიკოსები ერთმანეთის წინააღმდეგ სულ უფრო აგრესიულ რიტორიკას იყენებდნენ. განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო ფაშინიანის განცხადებებმა გაგიკ ცარუკიანისა და მისი ოჯახის მისამართით, რასაც თან დაერთო ცარუკიანის აქტივების, მათ შორის არარატის ცემენტის ქარხნის შესაძლო ნაციონალიზაციის შესახებ პრემიერ-მინისტრის განცხადებებიც.
სომხეთში არაერთმა დამკვირვებელმა აღნიშნა, რომ პოლიტიკური პოლემიკა ეთიკური სტანდარტების მიღმა გავიდა, თუმცა ომბუდსმენისა და უფლებადამცველების მოწოდებებს პოლიტიკურ ლიდერებზე შესამჩნევი გავლენა არ მოუხდენია.
კომპრომატების ომი და საგამოძიებო სკანდალები
კამპანიის მსვლელობისას პოლიტიკური ბრძოლა მხოლოდ სიტყვიერი დაპირისპირებით აღარ შემოიფარგლა. კანდიდატებმა ერთმანეთის წინააღმდეგ სხვადასხვა ბრალდება და სკანდალური ინფორმაცია გაავრცელეს.
სამველ კარაპეტიანმა განაცხადა, რომ ფაშინიანს კანადაში უძრავი ქონება აქვს, რის შემდეგაც პრემიერ-მინისტრმა მის წინააღმდეგ კიდევ ერთი სასამართლო სარჩელი შეიტანა. მანამდე დავის საგანი იყო კარაპეტიანის განცხადება, რომლის მიხედვითაც ფაშინიანი საჯარო გამოსვლების წინ ჰალუცინოგენურ სოკოებს იყენებდა.
დამატებითი ხმაური გამოიწვია საერთაშორისო მედიის მიერ გამოქვეყნებულმა მასალებმა, რომლებიც კრემლის სავარაუდო მცდელობებზე მიუთითებდა, გავლენა მოეხდინა სომხეთის საარჩევნო პროცესებზე. ერთ-ერთ გამოძიებაში საუბარი იყო სამველ კარაპეტიანის შესაძლო კავშირებზე რუსეთის უსაფრთხოების სტრუქტურებთან, რასაც სომხეთის ხელისუფლება აქტიურად იყენებდა მის წინააღმდეგ პოლიტიკურ კამპანიაში.
მოგვიანებით სკანდალის ცენტრში აღმოჩნდა კარაპეტიანის პარტიის ერთ-ერთი წამყვანი კანდიდატიც, რომლის მიმართაც უცხო ქვეყნის მოქალაქეობის დამალვის ბრალდებით სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა.
მშვიდობა თუ ახალი ომის საფრთხე
არჩევნების მთავარი პოლიტიკური დაპირისპირება აზერბაიჯანთან ურთიერთობებისა და რეგიონული უსაფრთხოების საკითხებზე მიმდინარეობს.
ნიკოლ ფაშინიანის პარტია ამომრჩეველს მშვიდობის დღის წესრიგს სთავაზობს. მმართველი გუნდი აზერბაიჯანთან სამშვიდობო შეთანხმების პარაფირებას საკუთარ უმთავრეს მიღწევად მიიჩნევს და ამტკიცებს, რომ ოპოზიციის გამარჯვება შესაძლოა შეთანხმების გადახედვასა და ახალი სამხედრო ესკალაციის საფრთხეს ნიშნავდეს.
ფაშინიანი ოპონენტებს “ომის პარტიას“ უწოდებს და აცხადებს, რომ ხელისუფლების შეცვლის შემთხვევაში რეგიონში დაძაბულობა შეიძლება უკვე უახლოეს თვეებში გაიზარდოს.
ოპოზიცია ამ ბრალდებებს უარყოფს. რობერტ ქოჩარიანი აცხადებს, რომ სწორედ ფაშინიანმა მიიყვანა ქვეყანა სამხედრო მარცხამდე და მას აღარ აქვს უფლება საზოგადოება ახალი ომის შიშით დააშინოს.
სამველ კარაპეტიანი კი ამტკიცებს, რომ ფაშინიანის ხელისუფლებაში დარჩენა სომხეთისთვის სხვა სახის საფრთხეს ქმნის და აზერბაიჯანთან დაკავშირებულ დემოგრაფიულ და ეკონომიკურ გამოწვევებზე საუბრობს.
არჩევნები, როგორც საგარეო პოლიტიკური არჩევანი
წინა საარჩევნო ციკლებისგან განსხვავებით, დღევანდელ კამპანიაში განსაკუთრებული ადგილი საგარეო პოლიტიკის მიმართულებას უჭირავს.
ფაშინიანისა და მისი გუნდის მთავარი გზავნილია, რომ ოპოზიციური ძალები კრემლთან მჭიდროდ არიან დაკავშირებული და მათი გამარჯვება სომხეთის რუსეთის გავლენის სფეროში დაბრუნებას გამოიწვევს. ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ დასავლეთთან და ევროპულ ინსტიტუტებთან დაახლოების პროცესი საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდება.
ოპოზიცია, თავის მხრივ, არ მალავს, რომ მოსკოვთან ურთიერთობების გაუმჯობესებას აუცილებელ პირობად მიიჩნევს. მათი შეფასებით, რუსეთთან ურთიერთობების გაუარესებამ სომხეთი აზერბაიჯანსა და თურქეთზე უფრო დამოკიდებული გახადა.
ამავე დროს, ოპოზიციონერი ლიდერები ფაშინიანს ადანაშაულებენ იმაში, რომ დასავლეთთან დაახლოების მიზნით იგი მზად არის დათმობებზე წავიდეს ისეთ საკითხებშიც, რომლებიც სომხური ეროვნული იდენტობის ნაწილად მიიჩნევა.
სომხეთის მომავლის ორი ურთიერთგამომრიცხავი ხედვა
ორივე პოლიტიკური ბანაკი ამომრჩეველს არწმუნებს, რომ არჩევნების შედეგი ქვეყნის არსებობისთვის გადამწყვეტი იქნება.
ხელისუფლების ვერსიით, მთავარი საფრთხეა ახალი ომი, ტერიტორიული დანაკარგები და რუსეთის გავლენის ქვეშ დაბრუნება. მმართველი გუნდი ამტკიცებს, რომ მხოლოდ მეზობლებთან ურთიერთობების ნორმალიზაცია და სამშვიდობო შეთანხმება უზრუნველყოფს სომხეთის სუვერენიტეტის შენარჩუნებას.
ოპოზიცია კი საპირისპირო სურათს ხატავს. მათი შეფასებით, ფაშინიანის პოლიტიკა არა მშვიდობის, არამედ სახელმწიფოებრიობის თანდათანობითი შესუსტების გზაა, რომელიც საბოლოოდ სომხეთს აზერბაიჯანსა და თურქეთზე დამოკიდებულ მდგომარეობაში ჩააყენებს.
პოლიტოლოგ რობერტ გევონდიანის შეფასებით, თუ ხელისუფლებაში პრორუსულად განწყობილი ძალები მოვლენ, სომხეთის საგარეო პოლიტიკა მკვეთრად შეიცვლება და ქვეყანა მოსკოვთან ურთიერთობების გაღრმავებას შეეცდება, ხოლო დასავლეთთან დაახლოების პროცესი შეჩერდება. თუმცა, მისი თქმით, არც ფაშინიანის ხელახალი გამარჯვება ნიშნავს ავტომატურად და სწრაფად ევროკავშირისკენ სვლას.
გადაუწყვეტელი ამომრჩევლები შეიძლება გადამწყვეტი აღმოჩნდნენ
მიუხედავად ხმაურიანი კამპანიისა, საზოგადოებრივი აზრის კვლევები აჩვენებს, რომ სომხურ საზოგადოებაში პოლიტიკური უნდობლობა კვლავ მაღალია.
IRI-ის ბოლო გამოკითხვის მიხედვით, მოქალაქეთა 40 პროცენტი აცხადებს, რომ არცერთ პოლიტიკოსს არ ენდობა. კიდევ 13 პროცენტმა პასუხის გაცემაზე უარი თქვა ან საკუთარი პოზიცია ვერ განსაზღვრა.
ამავე კვლევის თანახმად, ნიკოლ ფაშინიანის პარტია 32 პროცენტით ლიდერობს. მას მნიშვნელოვნად ჩამორჩებიან სამველ კარაპეტიანის “ძლიერი სომხეთი“ 6 პროცენტით, რობერტ ქოჩარიანის ბლოკი 4 პროცენტით და გაგიკ ცარუკიანის პარტია 3 პროცენტით.
თუმცა, გადაუწყვეტელი ამომრჩევლებისა და იმ მოქალაქეების წილი, რომლებიც საკუთარ არჩევანს არ ამჟღავნებენ, კვლავ იმდენად დიდია, რომ საბოლოო შედეგი ჯერაც გაურკვეველია. სწორედ ეს ელექტორატი შეიძლება აღმოჩნდეს ის ძალა, რომელიც განსაზღვრავს, რა მიმართულებით წავა სომხეთი – დასავლეთისკენ, თუ რუსეთის გავლენის სფეროსკენ დაბრუნების გზით.
