ბელარუსის ფაქტორი: უკრაინის მხარეს მებრძოლი ბელარუსები ლუკაშენკოს რეჟიმზე და რუსეთის მანიპულაციებზე
უკრაინის მხარეს მებრძოლი ბელარუსები
რამდენად რეალურია რუსეთის ახალი შეტევა ბელარუსის ტერიტორიიდან? გაბედავს თუ არა ალექსანდრ ლუკაშენკო ბელარუსის არმიის უკრაინაში გაგზავნას? უნდა შეუტიოს თუ არა კიევმა ბელარუსის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს, რომლებიც რუსეთს ეხმარება? და რას ფიქრობენ ამაზე უკრაინის შეიარაღებულ ძალებში მებრძოლი ბელარუსები?
ამ საკითხებზე hromadske კასტუს კალინოვსკის სახელობის პოლკის მებრძოლებს ესაუბრა. სამხედრო მოსამსახურე, მეტსახელად ჰეტმანი, უკრაინულად საუბრობს. იგი ბერესტეიშჩინის ეთნიკური უკრაინელების შთამომავალია. მისი სამი თანამებრძოლი კი ბელარუსულად საუბრობს.
მებრძოლები არ ამხელენ სახელებსა და სხვა მონაცემებს, რომლითაც ბელარუსის ხელისუფლება მათ ამოცნობას შეძლებდა. ქვეყანაში მათი ნათესავები რჩებიან. ძალოვანები მათთან უკვე მივიდნენ ჩხრეკით, დაკითხვებითა და მუქარით.
ყველა რესპონდენტმა იცის, რას ნიშნავს ბელარუსის ციხე და წინასწარი დაკავების იზოლატორი. ისინი ან თავად იყვნენ პატიმრობაში, ან დაპატიმრება ემუქრებოდათ. კალინოვსკის პოლკში სამსახური მათთვის ლუკაშენკოს რეჟიმის წინააღმდეგ ბრძოლის გაგრძელება გახდა.
პოლიტპატიმრების ქვეყანა
მებრძოლი, მეტსახელად სალამი, ამბობს, რომ ბელარუსში აქტიური პოლიტიკური და საზოგადოებრივი საქმიანობა თითქმის შეუძლებელია. მიზეზი რეჟიმის ტოტალური კონტროლია.
როგორც ჩანს, ლუკაშენკო ორუელის რომანით „1984“ იყო შთაგონებული. ადამიანების თვითორგანიზების ნებისმიერ მცდელობას სასტიკად ახშობენ. 2020 წლიდან ბელარუსი დაახლოებით ნახევარმა მილიონმა ადამიანმა დატოვა. რეპრესიები 40-დან 60 ათასამდე მოქალაქეს შეეხო. ეს მოიცავს დაკავებებს, წამებას, გაუპატიურებასა და ხანგრძლივ პატიმრობას.
მისი თქმით, ციხიდან გათავისუფლებულ ადამიანებს ხშირად იძულებით აძევებენ ქვეყნიდან. დამოუკიდებელი საზოგადოებრივი ორგანიზაციები გაანადგურეს, ხოლო მედიასაშუალებები ექსტრემისტულ ფორმირებებად გამოაცხადეს. დამოუკიდებელ Telegram-არხზე გამოწერაც კი შეიძლება 30-დღიანი პატიმრობისა და წამების მიზეზი გახდეს.
სალამის მტკიცებით, ადამიანი ქუჩაში ბელარუსულად საუბრის გამოც შეიძლება დასაჯონ. ხელისუფლებამ ეს შესაძლოა პოლიტიკური პროტესტის ნიშნად მიიჩნიოს.
ალგერდის თქმით, პოლიტიკური დაკავება რეჟიმის ხუთ ათასზე მეტმა მოწინააღმდეგემ გამოიარა. პოლკმა ასევე შეაგროვა ინფორმაცია დაახლოებით 400 ადამიანზე, რომლებსაც უკრაინის მხარდაჭერისთვის დევნიან.
მიზეზებს შორისაა უკრაინის შეიარაღებული ძალებისთვის თანხის გადარიცხვა და მონიტორინგის პროექტთან, „ბელარუსკი ჰაიუნთან“, კავშირი. პლატფორმა რუსული ჯარების განლაგებასა და გადაადგილებას აკვირდებოდა.
სასჯელები შედარებით მსუბუქია, ვიდრე 2020 წელს და სრულმასშტაბიანი ომის დასაწყისში იყო. თუმცა საუბარი კვლავ 10-15 წლით პატიმრობაზეა. რკინიგზაზე დივერსიებისა და მაჩულიშჩის აეროდრომზე ჩატარებული ოპერაციის მონაწილეებს 20 წელს ან მეტს უსჯიდნენ.
ჰეტმანი ვითარებას მოკლედ აღწერს: „ხრახნები მოჭერილია, ყველაფერს ხელისუფლება აკონტროლებს, ხელისუფლებას კი – რუსეთი“.
რა შეუძლია ბელარუსის ოპოზიციას
2020 წელს უკრაინელების ნაწილი ბელარუსის მშვიდობიანი პროტესტის ფორმებზე ირონიულად საუბრობდა. თუმცა ალგერდი ასეთ წარმოდგენას არასრულად მიიჩნევს.
ტელევიზიით თეთრ წინდებს გაჩვენებდნენ, მაგრამ ძალოვანებთან მძიმე შეტაკებებს – არა. მაგალითად, პინსკში დემონსტრანტები სპეცრაზმს წინააღმდეგობას უწევდნენ. ქვეყნის მასშტაბით პროტესტებში მილიონამდე ადამიანი მონაწილეობდა.
მისი თქმით, ბელარუსის პროტესტი უკრაინული მაიდნისგან განსხვავებულ პირობებში მიმდინარეობდა. უკრაინაში არსებობდა რეალური ოპოზიცია და შედარებით დემოკრატიული ინსტიტუტები.
2020 წლისთვის კი ლუკაშენკო უკვე აკონტროლებდა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტს, არმიასა და სხვა ძალოვან სტრუქტურებს.
პროტესტების შემდეგ რეჟიმმა ქვეყანა კიდევ ერთხელ გაწმინდა პოლიტიკური მოწინააღმდეგეებისგან. ოპოზიციონერთა ნაწილი პატიმრობაშია, ნაწილი ქვეყნიდან წავიდა, სხვებმა კი საჯარო საქმიანობაზე უარი თქვეს.
ბოლო მასობრივი პროტესტებიდან ექვსი წელი გავიდა. ბელარუსის ოპოზიცია ერთიანი და გაერთიანებული არ არის, – ამბობს ჰეტმანი.
ალგერდის აზრით, ოპოზიციას დღეს კონკრეტული პოლიტიკოსი არ აერთიანებს. მას აკავშირებს თავისუფალი, დამოუკიდებელი და ეროვნული ბელარუსის იდეა.
რესპონდენტები განსხვავებულად აფასებენ სვიატლანა ციხანოუსკაიას. დამოუკიდებელი დამკვირვებლები მას 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების გამარჯვებულად მიიჩნევენ.
სალამს არ სჯერა, რომ ციხანოუსკაია მთელი ოპოზიციის გაერთიანებას შეძლებს. მისი აზრით, ევროპიდან ბელარუსის პრობლემები ქვეყნის შიგნით საზოგადოების მონაწილეობის გარეშე ვერ გადაწყდება.
ალგერდი მის მნიშვნელობას სხვაგვარად ხედავს. დასავლეთის სახელმწიფოები ციხანოუსკაიას დემოკრატიული ბელარუსის ლეგიტიმურ წარმომადგენლად აღიქვამენ. მისი აზრით, ეს სტატუსი უნდა გამოიყენონ.
სვიტიაზი უკრაინის ხელისუფლებას კიევში ციხანოუსკაიას თბილი მიღების გამო აკრიტიკებს. ის აღნიშნავს, რომ ბელარუსი მოხალისეები წლებია იბრძვიან და დანაკარგებს განიცდიან. თუმცა ისინი ამ დონეზე არასოდეს მიუღიათ.
2020 წელს ადამიანები ციხანოუსკაიას უპირველესად იმიტომ აძლევდნენ ხმას, რომ ლუკაშენკო აღარ უნდოდათ. მას სრულყოფილი პროგრამა არ ჰქონდა. გაურკვეველია, რა მოხდება, თუ ხელისუფლებაში მოვა. ამავე დროს, უკრაინამ იგი უმაღლეს დონეზე მიიღო, ბელარუსი მოხალისეები კი – არასოდეს. ეს უკრაინის ხელისუფლების სერიოზული შეცდომაა.
სვიტიაზის აზრით, კიევმა ბელარუს მოხალისეებთან ურთიერთობის ცალკე სტრატეგია უნდა შეიმუშაოს.
შეუტევს თუ არა ბელარუსის არმია უკრაინას
უკრაინა უკვე მეხუთე წელია ბელარუსთან საზღვარს ამაგრებს. კიევი არ გამორიცხავს, რომ რუსეთმა შეტევისთვის ბელარუსის ტერიტორია კვლავ გამოიყენოს.
სვიტიაზი განმეორებით თავდასხმას შესაძლებლად მიიჩნევს, რადგან მოსკოვისგან ნებისმიერ მოქმედებას ელოდება. თუმცა ლუკაშენკო, სავარაუდოდ, პირდაპირ მონაწილეობას თავს აარიდებს. ამავე დროს, კრემლზე დამოკიდებულება რუსეთს მასზე ზეწოლის საშუალებას აძლევს.
ალგერდის აზრით, მოსკოვს ახლა ბელარუსის უშუალოდ ომში ჩართვა არ აწყობს.
რუსეთი უკვე იყენებს ბელარუსის საწარმოებს ტექნიკისა და შეიარაღების წარმოებისა და შეკეთებისთვის. ამასთან, იქ ტექნიკას გამოცდის და მობილიზებულებს ამზადებს.
სალამი საკითხს პოლიტიკური კუთხით განიხილავს. ომში პირდაპირი მონაწილეობა ლუკაშენკოსთვის თვითმკვლელური გადაწყვეტილება იქნებოდა. მისი პროპაგანდა ათწლეულების განმავლობაში ომის თავიდან აცილების დაპირებაზე იდგა.
2015 წელს ლუკაშენკო ამბობდა: თუ უკრაინის მსგავსი ომი გინდათ, ოპოზიციას მიეცით ხმა. სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ კი იმეორებდა, რომ ომი უკრაინის ევროპული კურსის შედეგი იყო.
გარდა ამისა, 2022 წლის თებერვალში ლუკაშენკოს რუსეთის გამარჯვებისა და კიევის სამ დღეში აღების სჯეროდა. სალამის აზრით, ახლა მას რუსეთის ძალის აღარ სჯერა. ამიტომ ლუკაშენკოს წაგებულ ომში ჩართვა არ სურს.
მებრძოლები კიდევ სამ შემაკავებელ ფაქტორს ასახელებენ: ვლადიმირ პუტინის უნდობლობას ბელარუსების მიმართ, საზოგადოების ანტისაომარ განწყობებს და არმიის დაბალ ბრძოლისუნარიანობას.
ალგერდის თქმით, 2022 წელს რუსული მხარე დაჭრილ რუს სამხედროებთან ბელარუს ექიმებს არ უშვებდა. მედიკოსები რუსეთიდან ჩაჰყავდათ.
პუტინმა ასევე არ მოითხოვა ბელარუსის არმიის შეტევაში ჩართვა. მას ესმის, რომ ლუკაშენკოს ქვეყანაში ფართო მხარდაჭერა არ აქვს.
სალამი ამბობს, რომ ბელარუსების უმრავლესობას ომი არ სურს.
ისინი მზად არ არიან ლუკაშენკოსთვის იბრძოლონ. საზოგადოების ნაწილი რუსულ პროპაგანდას უჭერს მხარს, თუმცა მასობრივი წინააღმდეგობის საფრთხე კვლავ მაღალია.
ჰეტმანი კიდევ ერთ მიზეზს ასახელებს. ლუკაშენკოს შესაძლოა მოსახლეობის შეიარაღების ეშინოდეს, რადგან გაცემული იარაღი მისივე რეჟიმის წინააღმდეგ შეიძლება გამოიყენონ.
რესპონდენტები ბელარუსის არმიის ბრძოლისუნარიანობას უკიდურესად დაბალ შეფასებას აძლევენ.
ათქულიანი სისტემით – ერთ ქულას, – ამბობს ჰეტმანი.
სალამი აღნიშნავს, რომ არმიას რეალური საბრძოლო გამოცდილება არ აქვს. უკრაინის ფრონტზე არ გამოჩენილა უახლესი ბელარუსული შეიარაღებაც, რომლის შექმნაზეც მინსკი პერიოდულად საუბრობს.
ასევე გაურკვეველია, რამდენად მზად არის არმია დრონების მასობრივ გამოყენებაზე დაფუძნებული თანამედროვე ომისთვის.
ბელარუსის თეორიული სამობილიზაციო რეზერვი 400 ათას ადამიანად ფასდება. თუმცა სვიტიაზს ეჭვი ეპარება, რომ მათ ფრონტზე გაგზავნას შეძლებენ.
ისინი ქვეყნიდან წავლენ ან პროტესტს დაიწყებენ. ომში მათ გასაგზავნად ახალი რეპრესიები გახდება საჭირო. ეს ძვირი და რთულია, ბელარუსის ციხეები კი ისედაც გადავსებულია.
შეუტევს თუ არა უკრაინა ბელარუსს
ბელარუსის ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები რუსეთს ნავთობპროდუქტებს აწვდიან. რუსი სამხედროები ბელარუსის პოლიგონებით სარგებლობენ. გარდა ამისა, რუსეთი ბელარუსის ინფრასტრუქტურას დამრტყმელი დრონების სამართავად იყენებს.
ამიტომ ჩნდება კითხვა, აქვს თუ არა უკრაინას ასეთი ობიექტების განადგურების უფლება.
ჰეტმანი 2022 წლიდან ბელარუსს რუსეთის თანააგრესორად მიიჩნევს. ამიტომ უკრაინას პასუხის უფლება ექნება, თუ ბელარუსიდან ისევ დაიწყება შეტევა ან სარაკეტო დარტყმები.
თუმცა ასეთი აგრესია ახლა არ მიმდინარეობს. შესაბამისად, ბელარუსის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე თავდასხმის საფუძველს ის ვერ ხედავს.
სალამი უკრაინული სახმელეთო ძალების შეყვანის წინააღმდეგაც გამოდის. ამისთვის უკრაინას ქვედანაყოფების ფრონტის სხვა მონაკვეთებიდან მოხსნა დასჭირდება. ამასთან, ტერიტორიის კონტროლი მძიმე ლოგისტიკურ პრობლემებს შექმნის.
ის ჩინეთის პოზიციასაც ახსენებს. პეკინმა ბელარუსში მნიშვნელოვანი რესურსები ჩადო და ქვეყანას ევროპისკენ მიმავალი სატრანსპორტო დერეფნის ნაწილად განიხილავს. ჩინეთი ომის გამო ამ მარშრუტის დახურვით დაინტერესებული არ არის.
ამავე დროს, სალამი უშვებს ზუსტ დარტყმებს ობიექტებზე, რომლებიც უშუალოდ ეხმარება რუსეთის არმიას. მაგალითად, დრონების სამართავად გამოყენებულ რეტრანსლატორებზე.
სვიტიაზის აზრით, უკრაინას ტექნიკურად შეუძლია მოზირისა და ნოვოპოლოცკის ქარხნების განადგურება.
თუმცა ეს ბელარუსს შიდა ბაზრისთვის საჭირო საწვავის გარეშე დატოვებს და რუსეთზე დამოკიდებულებას გაზრდის. კრემლი საწვავის მიწოდებას მინსკზე ახალი ზეწოლისთვის გამოიყენებს.
ამიტომ უკრაინამ გონივრულად უნდა იმოქმედოს, – ამბობს სვიტიაზი.
სალამი იმედოვნებს, რომ უკრაინა ბელარუსზე თავდასხმას არ დაიწყებს. მას ომის საკუთარ ქვეყანაში გადასვლა არ სურს.
რა სტრატეგია სჭირდება უკრაინას
ალგერდის აზრით, უკრაინა ლუკაშენკოს არ უნდა ენდოს. მისი თქმით, ბელარუსის მმართველი მხოლოდ იმას ამბობს და აკეთებს, რის უფლებასაც რუსეთი აძლევს.
სალამი კიევს ბელარუსის მიმართ მკაფიო სტრატეგიის ჩამოყალიბებისკენ მოუწოდებს. მისი თქმით, ორივე ქვეყანას საერთო მოწინააღმდეგე ჰყავს – მოსკოვი.
უკრაინამ უნდა განსაზღვროს წითელი ხაზები, რომელთა გადაკვეთაც ლუკაშენკოს არ შეუძლია. მან შედეგები წინასწარ უნდა იცოდეს.
თუ ციხანოუსკაიასთან ურთიერთობა უკრაინაში ბელარუსების, მათ შორის სამხედროების, მდგომარეობას გააუმჯობესებს, ეს ურთიერთობა უნდა შენარჩუნდეს.
როდის დაბრუნდება კალინოვსკის პოლკი ბელარუსში
2022 წლის მარტში ალგერდს უთხრეს, რომ ბელარუსული ქვედანაყოფი უკრაინისთვის იბრძოლებდა. მომავალში კი, შესაძლოა, ბელარუსისთვისაც ებრძოლა.
თავად ალგერდი ახლა ასეთ ოპერაციას უაზროდ მიიჩნევს. ბელარუსი მთლიანად რუსეთის კონტროლქვეშაა.
მისი აზრით, მოსკოვის დამარცხების შემდეგ კაპიტულაციის ერთ-ერთი პირობა ბელარუსიდან რუსული ჯარების გაყვანა უნდა გახდეს.
შემდეგ ლუკაშენკოს რეჟიმს ულტიმატუმი უნდა წაუყენონ: ხელისუფლების მშვიდობიანი გადაცემა ან სისტემის ძალისმიერი დემონტაჟი. ასეთ სცენარში კალინოვსკის პოლკიც შეიძლება ჩაერთოს.
სალამი პოლკის ბელარუსში შესვლის ორ შესაძლო პირობას ასახელებს. პირველი ახალი მასობრივი ანტისამთავრობო პროტესტია, რომელსაც შეიარაღებული მხარდაჭერა დასჭირდება. მეორე ბელარუსის არმიის უკრაინის წინააღმდეგ ომში ჩართვაა.
სვიტიაზი ხაზს უსვამს, რომ ძალაუფლების მშვიდობიანი გადაცემა რუსეთის მდგომარეობაზე იქნება დამოკიდებული. ლუკაშენკოს რეჟიმი უპირველესად რუსეთის მხარდაჭერას ეყრდნობა.
ბელარუსები უკრაინაში რუსეთის წინააღმდეგ იბრძვიან, რათა ის დაასუსტონ და ბელარუსის გათავისუფლება დააახლოონ, – ამბობს ის.
რატომ აგრძელებენ ბრძოლას
კალინოვსკის პოლკში ნაწილის თვითნებურად დატოვების არცერთი შემთხვევა არ ყოფილა. რესპონდენტების თქმით, მებრძოლებმა თავიდანვე იცოდნენ, სად და რატომ მიდიოდნენ.
სამხედრო მოსამსახურის დაღუპვის შემდეგ მისი ოჯახი უკრაინაში გათვალისწინებულ 15 მილიონ გრივნას ვერ იღებს.
ტყვედ ჩავარდნა ან გაუჩინარებაც განსაკუთრებულ რისკებს ქმნის. ბელარუსში დარჩენილი ახლობლები პოლიციას ვერ მიმართავენ და ვერც დნმ-ის ნიმუშებს აბარებენ. ეს მათ მოხალისესთან კავშირს გამოავლენდა.
ამის მიუხედავად, მებრძოლები ომს აგრძელებენ. ისინი ასევე აგროვებენ თანხას ქვედანაყოფის ვეტერანებისთვის, რომლებსაც სახელმწიფო დახმარების მიღება უჭირთ.
მზად ვარ თუ არა, უკრაინისთვის უფასოდ ვიბრძოლო, თუ საბრძოლო ან დაჭრის შემდეგ გასაცემ ანაზღაურებას ვერ მივიღებ? ვფიქრობ, რომ დიახ.
ფული ამ ბრძოლის აზრს არ ცვლის. უკრაინას რუსული ოკუპაციისგან გათავისუფლებაში უნდა დავეხმარო. ბელარუსისთვის ამას გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, რადგან თავადაც რუსეთის ოკუპაციის ქვეშაა და თავისუფალი უნდა გახდეს, – ამბობს ჰეტმანი.
ის დარწმუნებულია, რომ ბელარუსების მნიშვნელოვანი ნაწილი პოლკის მებრძოლებით ამაყობს. მისი აზრით, თუ ბელარუსში დაბრუნების ისტორიული შესაძლებლობა გაჩნდება, ქვედანაყოფი თანამემამულეების მხარდაჭერას მიიღებს.
მასალა მომზადებულია მედიაქსელის მხარდაჭერით
exchange
