სანქციების შემსუბუქება პატიმრის სანაცვლოდ: უსმანოვი სანქციების სიიდან ამოიღეს, ალიევმა საფრანგეთის მოქალაქე შეიწყალა
ალიევმა საფრანგეთის მოქალაქე შეიწყალა
23 სექტემბერს ილჰამ ალიევმა საფრანგეთის მოქალაქე მარტინ რაიანი შეიწყალა, რომელსაც ჯაშუშობისთვის 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა ჰქონდა მისჯილი.
ერთი დღით ადრე ევროკავშირი, საფრანგეთის მოთხოვნით, დათანხმდა რუსეთ-უზბეკური წარმოშობის მილიარდერის, ალიშერ უსმანოვის სანქციების სიიდან ამოღებას. Financial Times-ის ინფორმაციით, რომელიც დიპლომატიურ წყაროებს ეყრდნობა, ეს ორი გადაწყვეტილება ბაქოსა და პარიზს შორის პატიმრების გათავისუფლების თაობაზე მიღწეული შეთანხმების ნაწილია.
სომხეთთან, ყარაბაღთან და საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიებთან დაკავშირებულ საკითხებზე რამდენიმეწლიანი დაპირისპირების შემდეგ ბაქომ და პარიზმა კონკრეტულ საკითხებზე შეთანხმებას მიაღწიეს: საფრანგეთმა საკუთარი მოქალაქის გათავისუფლებას მიაღწია, აზერბაიჯანმა კი მის მიერ მხარდაჭერილი მილიარდერის წინააღმდეგ ევროპული სანქციების მოხსნას.
ათი წლით პატიმრობიდან შეწყალებამდე
შეწყალების შესახებ განკარგულებაში საფრანგეთის მოქალაქედ მოხსენიებული რაიან მარტინ რიჩარდი სასჯელის დარჩენილი ნაწილის მოხდისგან გათავისუფლდა. ის 2023 წლის 4 დეკემბერს დააკავეს, 2026 წლის 16 მარტს კი ბაქოს სასამართლომ მას 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.
აზერბაიჯანული მხარის ვერსიით, კომპანია Merkorama-ს ხელმძღვანელი რაიანი საფრანგეთის საგარეო უსაფრთხოების გენერალური დირექტორატისთვის სამხედრო და სხვა სახის ინფორმაციის შეგროვებას გეგმავდა. პარიზმა ეს ბრალდებები უარყო. 30 ივლისს საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გააკრიტიკა სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც განაჩენი ძალაში დარჩა, მას თვითნებური უწოდა და რაიანის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება მოითხოვა.
ამრიგად, სასამართლოს მიერ ივლისში ძალაში დატოვებული ათწლიანი სასჯელის მოხდა სექტემბერში პრეზიდენტის გადაწყვეტილებით შეწყდა.
რა გააკეთა პარიზმა უსმანოვისთვის?
14 სექტემბერს Financial Times-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ საფრანგეთი ევროკავშირის სანქციების სიიდან უსმანოვის ამოღებას ცდილობდა, სანაცვლოდ კი აზერბაიჯანში დაკავებული საკუთარი მოქალაქეების გათავისუფლებას ითხოვდა. პარიზმა და ბრატისლავამ მოითხოვეს მისთვის სანქციების მოხსნა და ვეტო დაადეს შეზღუდვების 12 თვით გახანგრძლივებას. თავდაპირველად, მოლაპარაკებების გასაგრძელებლად, გადაწყვეტილების მიღება ერთი კვირით გადაიდო.
22 სექტემბერს კომპრომისს მიაღწიეს: უსმანოვთან ერთად სანქციების სიიდან მიხაილ ფრიდმანიც ამოიღეს, ხოლო სხვა პირების წინააღმდეგ დაწესებული ინდივიდუალური სანქციები წინა ექვსი თვის ნაცვლად 36 თვით გახანგრძლივდა. უსმანოვისთვის ეს აქტივების გაყინვისა და ევროკავშირში შესვლის აკრძალვის გაუქმებას ნიშნავს.
ამ მექანიზმმა ბაქოს მოთხოვნის ევროპული პოლიტიკის დონეზე გადატანის შესაძლებლობა შექმნა. აზერბაიჯანი, რომელიც ევროკავშირის წევრი არ არის, სანქციებთან დაკავშირებული გადაწყვეტილების მიღებაში მონაწილეობას ვერ მიიღებდა. თუმცა საფრანგეთის დაინტერესებამ საკუთარი მოქალაქეების დაბრუნებით პარიზს ევროკავშირის შიგნით ამ დათმობის მისაღწევად დამატებითი ბერკეტი მისცა.
რატომ არის უსმანოვი მნიშვნელოვანი ბაქოსთვის?
აზერბაიჯანის მხარდაჭერა უსმანოვის მიმართ ბოლო დღეებში არ დაწყებულა.
18 სექტემბერს აზერბაიჯანელმა მაღალჩინოსანმა დიპლომატმა Reuters-ს განუცხადა, რომ 2023 წლის ნოემბრიდან 2025 წლის მარტამდე ბაქო, თურქულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციის სხვა წევრ ქვეყნებთან ერთად, აშშ-ისა და ევროპის ქვეყნების ლიდერებს უსმანოვის მხარდასაჭერად წერილებს უგზავნიდა. დიპლომატმა ის ქველმოქმედად დაახასიათა, რომელიც დასავლეთს, ცენტრალურ აზიასა და თურქულ სამყაროს შორის კავშირების გაღრმავებას უწყობს ხელს.
იმავე დიპლომატმა უარყო ინფორმაცია საფრანგეთზე განხორციელებული ზეწოლის შესახებ. საფრანგეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა კი დეტალების გამხელაზე უარი თქვა და განაცხადა, რომ საკითხი ეროვნულ უსაფრთხოებას ეხება.
21 სექტემბერს Euronews-მა ასევე გაავრცელა ინფორმაცია, რომ შეთანხმების მიღწევაში უზბეკეთმაც ითამაშა როლი. გამოცემის ცნობით, უსმანოვის სანქციების სიიდან ამოღების სანაცვლოდ იგეგმებოდა აზერბაიჯანში დაკავებული საფრანგეთის ორი მოქალაქის გათავისუფლება, ხოლო ალიევს მათი შეწყალების შესახებ განკარგულება უნდა გამოეცა. მეორე დღეს სანქციებთან დაკავშირებით გადაწყვეტილება მიიღეს, რის შემდეგაც რაიანი შეიწყალეს. მოვლენები იმავე თანმიმდევრობით განვითარდა, როგორც ეს Euronews-მა მანამდე აღწერა.
დაპირისპირება ყარაბაღიდან ახალ კალედონიამდე
ამ შეთანხმების პოლიტიკური მნიშვნელობა ბოლო წლებში ბაქოსა და პარიზს შორის ურთიერთობების ფონზე უფრო ნათელი ხდება. საფრანგეთი აკრიტიკებდა აზერბაიჯანის სამხედრო მოქმედებებს ყარაბაღში და სომხეთთან თავდაცვის სფეროში თანამშრომლობას აფართოებდა. ბაქო, თავის მხრივ, პარიზის მიერ ერევნისთვის გაწეულ სამხედრო მხარდაჭერას რეგიონში ძალთა ბალანსში ჩარევად აფასებდა.
აზერბაიჯანმა დაპირისპირება საფრანგეთისთვის მგრძნობიარე სხვა საკითხებზეც გადაიტანა. 2023 წელს შექმნილი ბაქოს ინიციატივების ჯგუფი ღონისძიებებს მართავდა ახალი კალედონიის, საფრანგეთის პოლინეზიის, მარტინიკისა და სხვა ტერიტორიების დამოუკიდებლობის მხარდამჭერთა მონაწილეობით. ამ მოძრაობებსა და აზერბაიჯანის პოლიტიკურ სტრუქტურებს შორის კავშირებიც გამოიკვეთა.
2024 წლის მაისში, როდესაც ახალ კალედონიაში არეულობა დაიწყო, საფრანგეთმა ბაქო ჩარევაში დაადანაშაულა. აზერბაიჯანმა ეს ბრალდებები უარყო. შიდა კრიზისის საფუძველი საარჩევნო წესების ცვლილება და კანაკების (ახალი კალედონიის მკვიდრი მოსახლეობის) პოლიტიკური გავლენის დაკარგვის შიში იყო. ამასთან, კრიზისი ბაქოსა და პარიზს შორის ურთიერთბრალდებების კიდევ ერთ მიზეზად იქცა.
დათმობის ფასი ევროპისთვის
ამ შეთანხმების პოლიტიკური ფასი მხოლოდ საფრანგეთს არ ეკისრება. უკრაინის ხელისუფლება ოლიგარქების სანქციების სიიდან ამოღების წინააღმდეგ გამოვიდა. ევროკავშირშიც გაჩნდა შეშფოთება, რომ ეროვნული ინტერესების გამო საერთო სასანქციო პოლიტიკიდან გამონაკლისების დაშვებამ შესაძლოა სახიფათო პრეცედენტი შექმნას.
ამ მოვლენების პოლიტიკური შედეგი ისაა, რომ ბაქოში პატიმრობაში მყოფი პირის გათავისუფლება რუსეთის წინააღმდეგ ევროპული სანქციების საკითხზე მოლაპარაკების საგნად იქცა. საფრანგეთმა საკუთარი მოქალაქის გათავისუფლებას მიაღწია, აზერბაიჯანმა კი ევროკავშირის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი წევრი იმ მილიარდერის მხარდაჭერაში ჩართო, რომლის სასარგებლოდაც ბაქო გამოდიოდა.
ექსპერტების შეფასებით, ეს უფრო ზეწოლის პირობებში ურთიერთდათმობებზე დაფუძნებულ დიპლომატიაზე მიუთითებს, ვიდრე ურთიერთობებში ნდობის აღდგენაზე.
