ევროკავშირის ანგარიში: 2025 წელს საქართველოში ადამიანის უფლებები და დემოკრატია მნიშვნელოვნად გაუარესდა
ევროკავშირის ანგარიში
ევროკავშირის 2025 წლის ყოველწლიური ანგარიშის მიხედვით, ქვეყანაში ადამიანის უფლებებისა და დემოკრატიის მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა, ხოლო ხელისუფლების მიერ მიღებულმა კანონებმა და განხორციელებულმა რეპრესიულმა ზომებმა ფუნდამენტური თავისუფლებების შეზღუდვა გააღრმავა.
დოკუმენტის საერთო სურათში საქართველო წარმოდგენილია ქვეყნად, სადაც დემოკრატიული ინსტიტუტების შესუსტება, ფუნდამენტური უფლებების შეზღუდვა და სამოქალაქო სივრცის შევიწროება ერთმანეთთანაა დაკავშირებული.
ანგარიშის მიხედვით, ქვეყნის ევროკავშირთან დაახლოების პროცესი პრაქტიკულად შეჩერებულია, ხოლო ბრიუსელის ფინანსური და პოლიტიკური მხარდაჭერის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხელისუფლების ნაცვლად სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიისკენ არის მიმართული.
რა წერია ანგარიშში
გამოხატვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება
ანგარიშის თანახმად, საქართველოში შეიზღუდა გამოხატვის, შეკრებისა და გაერთიანების თავისუფლება, ასევე თანასწორობისა და დისკრიმინაციისგან დაცვის, პირადი და ოჯახური ცხოვრების ხელშეუხებლობის, თავისუფლებისა და უსაფრთხოების უფლებები.
დოკუმენტში ხაზგასმულია, რომ 2025 წლის განმავლობაში ფართოდ ვრცელდებოდა ინფორმაცია სამართალდამცავი ორგანოების მხრიდან საპროტესტო აქციების მონაწილეების არასათანადო მოპყრობის შესახებ. ევროკავშირის შეფასებით, რიგ შემთხვევებში ეს ქმედებები წამებას ან არაადამიანურ და ღირსების შემლახავ მოპყრობას უტოლდებოდა. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ასეთი შემთხვევების გამო პასუხისმგებლობა არავის დაკისრებია, რამაც დაუსჯელობის გარემოს ჩამოყალიბებას შეუწყო ხელი.
ევროკავშირის შეფასებით, თვითნებური დაკავებები, წინასწარი პატიმრობის გადაჭარბებული გამოყენება და მომიტინგეებისა და ჟურნალისტებისთვის არაპროპორციულად მკაცრი სასჯელების დაწესება, სერიოზულ კითხვებს აჩენს სამართლიანი სასამართლოს უფლების დაცვასთან დაკავშირებით.
- ანგარიშში ასევე საუბარია დემონსტრაციებში მონაწილე ქალების მიმართ ფიზიკური თავდასხმის, სექსუალური შევიწროების, გაუპატიურებისა და სიკვდილის მუქარის შემთხვევებზე.
მედიისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა
ევროკავშირის შეფასებით, ხელისუფლების მიერ მიღებულმა ახალმა კანონმდებლობამ კიდევ უფრო გაართულა თავისუფალი მედიისა და სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობა. ანგარიშში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ცვლილებებს „მაუწყებლობის შესახებ“ კანონში, „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონსა და ოჯახური ღირებულებებისა და არასრულწლოვანთა დაცვის საკანონმდებლო პაკეტს.
მათივე თქმით, პარალელურად, ფართოდ ვრცელდებოდა ცნობები ჟურნალისტებისა და მედიის სხვა წარმომადგენლების დაშინების, მუქარის, სიტყვიერი და ფიზიკური შეურაცხყოფისა და თვითნებური დაკავებების შესახებ.
- ევროკავშირის შეფასებით, ხელისუფლების მიერ სამოქალაქო საზოგადოების, მედიისა და ოპოზიციის წინააღმდეგ გატარებულმა რეპრესიულმა ზომებმა მნიშვნელოვნად დააზიანა დემოკრატიული პროცესები და ფაქტობრივად შეამცირა მოქალაქეთა მონაწილეობა პოლიტიკურ ცხოვრებაში და ხელისუფლების დანაწილების მექანიზმების ეფექტიანობა.
ამასთან, რამდენიმე სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციის საბანკო ანგარიშების გაყინვა ევროკავშირმა განსხვავებული აზრის ჩახშობის მიზნით სასამართლო მექანიზმების გამოყენების კონტექსტში განიხილა.
გაუარესდა პოლიტიკური პლურალიზმის მდგომარეობაც: ანგარიშში აღნიშნულია მმართველი პარტიის მცდელობა, საკონსტიტუციო სასამართლოს გზით რამდენიმე ოპოზიციური პარტიის აკრძალვას მიაღწიოს.
ევროკავშირის განმარტებით, საქართველოს დემოკრატიული მაჩვენებლების გაუარესება საერთაშორისო ინდექსებშიც აისახა. ქვეყანა „რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე“-ს 2025 წლის პრესის თავისუფლების ინდექსში 114-ე ადგილზე აღმოჩნდა, მსოფლიო სამართლიანობის პროექტის კანონის უზენაესობის ინდექსში – 52-ე, კორუფციის აღქმის ინდექსში 56-ე ადგილზე, ხოლო CIVICUS Monitor-ის შეფასებით, საქართველომ 34 ქულა მიიღო, რაც რეპრესირებულ სამოქალაქო სივრცეზე მიუთითებს.
ევროკავშირის ურთიერთობა საქართველოს ხელისუფლებასთან
ევროკავშირის წარმომადგენლობის თქმით, გაერთიანება 2025 წლის განმავლობაში საქართველოს ხელისუფლებას დემოკრატიული უკუსვლის შეჩერებისკენ, რეპრესიული კანონმდებლობის გაუქმებისა და ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნისთვის განსაზღვრული ცხრა ნაბიჯის შესრულებისკენ მოუწოდებდა.
- დეკემბერში ევროკავშირის საბჭოს თავმჯდომარეობამ კვლავ განაცხადა, რომ საქართველოს ხელისუფლების მოქმედებები არ შეესაბამებოდა კანდიდატი ქვეყნის მიმართ არსებულ მოლოდინებს.
“ამავე პერიოდში ევროკომისიამ დაადგინა, რომ საქართველო კვლავ არღვევდა ვიზალიბერალიზაციის შესაბამის ნიშნულებს. ამის შემდეგ დაიწყო პროცედურა დიპლომატიური, სამსახურებრივი და ოფიციალური პასპორტების მფლობელი საქართველოს მოქალაქეებისთვის უვიზო რეჟიმის შეჩერების მიზნით.
ევროპული საბჭოს შეფასებით, საქართველოს მთავრობის მოქმედებებმა დე ფაქტო გამოიწვია ქვეყნის ევროკავშირში გაწევრიანების წინასწარი პროცესის შეჩერება.
2025 წელს საქართველოსა და ევროკავშირს შორის ორმხრივი პოლიტიკური დიალოგი არ გამართულა და კონტაქტების დონე შემცირდა. ადამიანის უფლებათა დიალოგიც, რომელიც 2023 წლის ივნისის შემდეგ აღარ ჩატარებულა, არ განახლებულა.” – წერია დოკუმენტში.
ფინანსური მხარდაჭერა სამოქალაქო საზოგადოებისთვის
წარმომადგენლობა აცხადებს, რომ დემოკრატიული უკუსვლის ფონზე, ევროკავშირმა 2025 წელს საქართველოს ხელისუფლებისთვის პირდაპირი ფინანსური დახმარების შეჩერება გააგრძელა. ამავდროულად, ევროკავშირის დაფინანსება მიმართული იყო სამოქალაქო საზოგადოებისა და დამოუკიდებელი მედიის მხარდასაჭერად.
- NDICI-ის ფარგლებში სამოქალაქო საზოგადოების და დამოუკიდებელი მედიის პირდაპირი მხარდაჭერისთვის 24 მილიონი ევრო გამოიყო, ხოლო „აღმოსავლეთ პარტნიორობის სამოქალაქო საზოგადოების მექანიზმის“ ფარგლებში 2025-2027 წლებისთვის დამატებით 10 მილიონი ევრო განისაზღვრა.
ევროკავშირის მიმდინარე პროგრამები მოიცავდა მართლმსაჯულებაზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებას, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა და ბავშვთა უფლებების დაცვას, ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების უფლებებს, ლგბტქ ადამიანების უფლებებს, გენდერულ თანასწორობას, დეზინფორმაციასთან ბრძოლასა და სახალხო დამცველის აპარატის გაძლიერებას.
ევროპული სასამართლო და საერთაშორისო ვალდებულებები
ევროკავშირის ანგარიშში ასევე კრიტიკულად არის შეფასებული საქართველოს თანამშრომლობა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოსთან და მისი გადაწყვეტილებების აღსრულება.
ანგარიშის მიხედვით, თანამშრომლობა და გადაწყვეტილებების აღსრულება არაადეკვატურად შეფასდა, ხოლო 45 საქმე ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის გაძლიერებული ზედამხედველობის ქვეშ რჩება.
საერთაშორისო ინსტიტუტებთან თანამშრომლობის მიმართულებითაც ევროკავშირმა პრობლემები გამოავლინა. საქართველოს ხელისუფლებამ დროულად არ მოიწვია ეუთო/ოდირის სადამკვირვებლო მისია 2025 წლის ოქტომბრის მუნიციპალური არჩევნების სრულფასოვანი დაკვირვებისთვის და ორგანიზაციის წინა რეკომენდაციებიც სათანადოდ არ გაითვალისწინა.
- ანგარიშში ასევე აღნიშნულია, რომ საქართველო, მიუხედავად გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს წევრობის გაგრძელებისა, არ შეუერთდა რამდენიმე მნიშვნელოვან საერთაშორისო და ევროკავშირის ინიციატივას.
