ევაკუაცია ოლეშკიდან: როგორ აქცია რუსეთმა ჰუმანიტარული მისია პროპაგანდისტულ სიუჟეტად

ევაკუაცია ოლეშკიდან

ხერსონის ოლქის ოკუპირებული ოლეშკიდან (ალეშკი) ევაკუაცია, რომლის დროსაც დაახლოებით 800 მშვიდობიანი მოქალაქე გამოიყვანეს, დარჩენილებს კი დახმარება მიაწოდეს, უკრაინისა და რუსეთის ურთიერთქმედების იშვიათ მაგალითად იქცა საერთაშორისო შუამავლობით. რუსული სახელმწიფო მედიისა და Z-ბლოგერებისთვის ის ახალი საინფორმაციო კამპანიის საბაბიც გახდა.

უკრაინის მხარე ხაზს უსვამდა, რომ ადამიანების გადარჩენა და ჰუმანიტარული მისიების გაგრძელებაა საჭირო. რუსული მედია ევაკუაციას ოკუპირებული ტერიტორიების მოსახლეობაზე მოსკოვის ზრუნვად წარმოაჩენდა, ცდილობდა უკრაინის დისკრედიტაციასა და იმათ დაშინებას, ვინც კიევის კონტროლქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე დაბრუნებაზე ფიქრობს.

ევაკუაციის საინფორმაციო თანხლებაში ოთხი ნარატივი ჩანს: რუსეთი ჰუმანიტარული შუამავლის როლში, მოსახლეობის ვითომ უკრაინაში დაბრუნების სურვილის არქონა, მამაკაცების იძულებითი მობილიზებით დაშინება და სამოქალაქო მოსახლეობისთვის საფრთხეზე პასუხისმგებლობის უკრაინაზე გადატანის მცდელობა.

ზოგიერთი განცხადება ეწინააღმდეგებოდა როგორც ოპერაციის გარემოებებს, ისე მხარეთა ოფიციალური წარმომადგენლების ინფორმაციას.

Novosti Donbassa-ს მასალა. ავტორი: იულია ტარარუი

კატასტროფა, რომლის მიზეზებზეც პროპაგანდა დუმს

ოლეშკი რუსეთის ოკუპაციის ქვეშაა 2022 წლის თებერვლიდან. იმავე წლის შემოდგომაზე უკრაინელმა ჯარებმა ხერსონის ოლქის მარჯვენა სანაპირო გაათავისუფლეს და ქალაქი ფრონტის ხაზთან აღმოჩნდა.

ვითარება მკვეთრად გაუარესდა 2023 წლის ივნისში კახოვკის ჰესის დანგრევის შემდეგ. წყალდიდობამ, ინფრასტრუქტურის დაზიანებამ, ელექტროენერგიისა და წყალმომარაგების შეფერხებებმა და გადაადგილების შეზღუდვებმა ადამიანების ცხოვრება უკიდურესად გაართულა.

2026 წლისთვის მდგომარეობა კრიტიკული გახდა. საბრძოლო მოქმედებების, ნაღმებისა და დრონების თავდასხმების გამო ქალაქს სურსათის, მედიკამენტებისა და პირველადი მოთხოვნილების ნივთების მწვავე დეფიციტი ჰქონდა, უსაფრთხოდ გასვლის შესაძლებლობა კი თითქმის არ არსებობდა.

როგორ მუშაობს რუსული პროპაგანდა საქართველოს ეთნიკურ უმცირესობებზე?

“შეიძლება იტყუებიან, მაგრამ რუსები უკეთ გადმოსცემენ ინფორმაციას,“ – ამბობენ ჯავახეთსა და ქვემო ქართლში

რუსული პუბლიკაციები მაცხოვრებლების სირთულეებს დაწვრილებით აღწერდა, მაგრამ მთავარს გვერდს უვლიდა: ყველა ამ წლის განმავლობაში ოლეშკი რუსეთის საოკუპაციო ხელისუფლების კონტროლქვეშ იყო.

რუსული მედია ავრცელებდა ადგილობრივი მცხოვრების ისტორიას, რომელიც სასწრაფო დახმარების მანქანით ცდილობდა ქალაქიდან გასვლას, მაგრამ დანაღმული გზის გამო განაპირა უბანსაც ვერ გასცდა.

სხვა მასალებში ხანდაზმულები ცეცხლის შეწყვეტის დროს ველოსიპედებით დადიოდნენ რადენსკში პროდუქტებისა და წამლების საყიდლად, ერთი მიმართულებით დაახლოებით 20 კილომეტრს გადიოდნენ.

ასეთი ისტორიები კატასტროფის მასშტაბს აჩვენებდა. მაგრამ ისინი მოსკოვისთვის მოსახერხებელ სურათსაც აყალიბებდა: ადამიანების ტანჯვის მიზეზად ბრძოლების სიახლოვე სახელდებოდა, საოკუპაციო ადმინისტრაციის პასუხისმგებლობა მოსახლეობის ძირითადი საჭიროებების უზრუნველყოფაზე კი ყურადღების მიღმა რჩებოდა.

ერთობლივი ოპერაცია, რომელიც მოსკოვის ზრუნვის სიუჟეტად აქციეს

შეთანხმება ცეცხლის დროებით შეწყვეტასა და ევაკუაციაზე საერთაშორისო შუამავლობით, მათ შორის აშშ-ის პირველი ლედი მელანია ტრამპის აქტიური მონაწილეობით, მიღწეულ იქნა.

მისი ინფორმაციით, ქალაქიდან დაახლოებით 750 ადამიანი გავიდა. სხვადასხვა ცნობაში ოპერაციაში 25 ავტობუსი სახელდებოდა.

მაცხოვრებლებს შეეძლოთ თავად აერჩიათ მიმართულება: უკრაინის კონტროლქვეშ მყოფი ტერიტორია ან რუსეთი.

უკრაინის მიმართულება რომ აირჩიეს, ისინი ბელარუსის გავლით გადაჰყავდათ. ანაპადან გომელამდე გადაფრენა რუსეთის მხარემ სამხედრო სატრანსპორტო ავიაციით მოაწყო.

რუსეთი რომ აირჩიეს, ისინი სიმფეროპოლის დროებითი განთავსების პუნქტში მიჰყავდათ.

ქალაქში სურსათი, წყალი, მედიკამენტები, გენერატორების საწვავი და საავადმყოფოს აღჭურვილობა შეიტანეს. ოლეშკიდან 105 შინაური ცხოველიც გაიყვანეს.

უკრაინელი ომბუდსმენის, დმიტრო ლუბინეცის ინფორმაციით, ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმი ხუთი დღე-ღამე, 19 საათი და 59 წუთი მოქმედებდა. მოეწყო ოლეშკისა და სხვა დასახლებული პუნქტების მორგებიდან დაღუპული სამხედროებისა და სამოქალაქო პირების ცხედრების რეპატრიაციაც.

უკრაინისა და რუსეთის ომბუდსმენებმა განაცხადეს, რომ მხარეებმა ვალდებულებები შეასრულეს, და ერთმანეთს მადლობა გადაუხადეს.

რუსულ გაშუქებაში აქცენტი მაინც მოსკოვის ქმედებებზე კეთდებოდა: სამხედრო თვითმფრინავების მუშაობაზე, ადამიანების სიმფეროპოლში გადაყვანაზე, სამედიცინო დახმარებასა და რუსი წარმომადგენლების საქმიანობაზე. ასე ერთობლივი ოპერაცია იმ სახელმწიფოს იმიჯს ემსახურებოდა, რომელიც არა მხოლოდ აკონტროლებს ოკუპირებულ ტერიტორიას, არამედ მის მოსახლეობაზეც ზრუნავს.

თავად ფაქტი, რომ ოთხ წელზე მეტია რუსეთის კონტროლქვეშ მყოფი ქალაქიდან ადამიანების გამოსაყვანად საერთაშორისო ოპერაცია იყო საჭირო, ასეთ პუბლიკაციებში თითქმის არ განიხილებოდა.

ევაკუირებულთა მობილიზების ისტორია: რას ამტკიცებდა Z-ბლოგერი

ერთ-ერთი ნიშანდობლივი ეპიზოდი რუსი Z-ბლოგერის, სერგეი კოლიასნიკოვის (Zergulio) განცხადებას უკავშირდება. მან გაავრცელა ვერსია, რომ უკრაინის მიმართულება რომ აირჩიეს, იმ მამაკაცები ევაკუაციისთანავე დააკავეს დაკომპლექტებისა და სოციალური მხარდაჭერის ტერიტორიული ცენტრების (უკრაინულად ТЦК и СП, სამხედრო კომისარიატების ანალოგი) თანამშრომლებმა და ფრონტზე გაგზავნეს.

ეს ისტორია უკრაინის ჩვეულ პროპაგანდისტულ სახეს ეყრდნობა: ქვეყანა, სადაც გასაწვევი ასაკის მამაკაცები აუცილებლად ხდებიან იძულებითი მობილიზაციის მსხვერპლნი. თუმცა მტკიცებას ქრონოლოგიის პრობლემა ჰქონდა.

ამ ისტორიის გავრცელებისას უკრაინის მიმართულების ევაკუირებულები, გამოქვეყნებული ცნობებით, თვითმფრინავებით გომელში, ბელარუსის სამხარეო ცენტრში გადაიყვანეს. ამიტომ განცხადება, რომ მამაკაცები უკრაინაში ჩასვლისთანავე ამ ცენტრების თანამშრომლებმა დააკავეს, ცნობილ მარშრუტს არ შეესაბამებოდა.

ევაკუირებულ მამაკაცთა მასობრივი დაკავების საჯარო მტკიცებულება ამ შეტყობინებებში არ იყო.

ლუბინეცმა ცალკე ხაზგასმით თქვა, რომ ევაკუაციისას ფილტრაცია არ ყოფილა, მათ შორის დოკუმენტებთან პრობლემის მქონე ადამიანებისთვის. მან განაცხადა: „ფილტრაცია არ ყოფილა. უფრო მეტიც, გვყავდნენ მოქალაქეები, რომლებიც ამბობდნენ, რომ დოკუმენტებთან პრობლემა ჰქონდათ. მაგალითად, დაკარგული დოკუმენტები. არანაირი პრობლემა არ ყოფილა“.

მან დაამატა: „არა მხოლოდ ფილტრაცია არ ყოფილა, ტელეფონებისა და დოკუმენტების არანაირი შემოწმებაც არ ყოფილა“.

ეს სიტყვები ევაკუაციის პროცედურას ეხება და არ აღწერს უკრაინაში დაბრუნების შემდეგ სახელმწიფო ორგანოების ყველა შემდგომ ქმედებას. მაგრამ ბლოგერის ისტორიას ისინი არ ადასტურებს.

▇ დეზინფორმაცია ადამიანების რეალურ შიშს ომისა და მობილიზაციის მიმართ იყენებს და მას კონკრეტულ მოვლენას უკავშირებს

ასეთი შეტყობინება ოკუპირებული ტერიტორიების მაცხოვრებლებსაც შეიძლებოდა მიმართულიყო, პირველ რიგში გასაწვევი ასაკის მამაკაცებსა და მათ ახლობლებს.

წლების განმავლობაში საინფორმაციო იზოლაციაში მცხოვრებთათვის ამბავი, რომ ევაკუირებულებს მაშინვე ფრონტზე აგზავნიან, უკრაინაში გამგზავრების საწინააღმდეგო არგუმენტი შეიძლება გახდეს, მტკიცებულებების გარეშეც.

გამგზავრების მოტივები: ადამიანების არჩევანის გაუფასურების მცდელობა

რუსული სამხედრო ბლოგი Kotsnews ამტკიცებს, რომ გასაწვევი ასაკის მამაკაცების უმეტესობამ უკრაინის მიმართულებით ევაკუაციაზე უარი თქვა. ბლოგის ვერსიით, ძირითადად ხანდაზმულები, ქალები და ბავშვები გავიდნენ, ამის მიზეზი კი პოლიტიკური შეხედულებები კი არა, პირადი გარემოებები იყო.

პუბლიკაციის ავტორი წერს: „არა უკრაინისადმი დიდი სიყვარულით, რომელსაც ‚დამოუკიდებელს‘ უწოდებენ, არამედ პირადი საკითხების მოსაგვარებლად. ოლეშკში უკრაინისადმი მადლიერებას დიდი ხანია აღარ გრძნობენ“.

ასეთი ახსნა რამდენიმე ამოცანას ერთდროულად წყვეტს. ის აუფასურებს ადამიანების გადაწყვეტილებას და წარმოაჩენს მას პრაგმატულ ნაბიჯად, მაგალითად, ნათესავებთან შესახვედრად ან ევროპაში გადასასვლელად.

ის ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ ოკუპირებული ქალაქის მაცხოვრებლები მომავალს უკრაინასთან აღარ აკავშირებენ. და ავსებს ისტორიას გარდაუვალი მობილიზაციის შესახებ.

შედეგად იქმნება დახურული კონსტრუქცია: მამაკაცებს ვითომ არ სურთ უკრაინაში დაბრუნება, რადგან ამ ცენტრების ეშინიათ, ხოლო ვინც გადაწყვიტა, თითქოს მაშინვე იძულებით მობილიზაციას შეეჯახა. ევაკუირებულთა მოტივების დამადასტურებელ სანდო სტატისტიკას რუსი ავტორები არ აქვეყნებენ.

ლუბინეცმა თქვა, რომ მხარეები შეთანხმდნენ, არ გაამჟღავნონ, რამდენმა აირჩია უკრაინა და რამდენმა რუსეთი. მისი თქმით, ამ შეთანხმების დაცვა საჭიროა ჰუმანიტარული ოპერაციების გასაგრძელებლად.

რუსულ საინფორმაციო სივრცეში ამასობაში ევაკუაციის ავტობუსების განაწილების შესახებ სხვადასხვა ციფრი ჩნდებოდა. Z-ომის კორესპონდენტი რომანოვი თავდაპირველად წერდა, რომ 17 ავტობუსი უკრაინისკენ მიემართებოდა, ოთხი კი რუსეთისკენ, შემდეგ კი ეს მონაცემები პოსტიდან წაშალა.

Newsmax-ის ჟურნალისტი ალექს სალვი 11 ავტობუსს ასახელებდა უკრაინის მიმართულებით და ოთხს რუსეთისკენ.

ოფიციალური საბოლოო მონაცემების გარეშე ეს ცნობები ევაკუირებულთა ზუსტ განაწილებას ვერ ადგენს. მაგრამ ადამიანების არჩევანის პოლიტიკური ლოიალობის მაჩვენებლად წაკითხვის მცდელობა თავად გახდა ოპერაციის გარშემო საინფორმაციო დაპირისპირების ნაწილი.

ბრალდებები ზავის დარღვევაში

პარალელურად რუსი ოფიციალური პირები უკრაინელ სამხედროებს ადანაშაულებდნენ. რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განსაკუთრებული დავალებების ელჩმა, როდიონ მიროშნიკმა განაცხადა, რომ უკრაინულმა დრონმა ოლეშკიდან გასასვლელ გზაჯვარედინზე სამოქალაქო ავტომობილს დაარტყა.

მისი თქმით, მანქანაში მშვიდობიანი მოსახლეობა იჯდა და რადენსკში სურსათის საყიდლად მიემგზავრებოდა, ორი ადამიანი დაშავდა. მიროშნიკი ამტკიცებდა, რომ სამოქალაქოებზე თავდასხმები შეთანხმებული რეჟიმის დასრულებამდე განახლდა.

ეს ბრალდებები ეწინააღმდეგებოდა შეთანხმებების დაცვის შესახებ ოფიციალურ განცხადებებს. ოპერაციის დასრულების შემდეგ ლუბინეცმა თქვა, რომ ორივე მხარემ ვალდებულებები შეასრულა.

მსგავსი შეფასება რუსეთის ომბუდსმენმა, იანა ლანტრატოვამ გააკეთა. საერთაშორისო მედიაც წერდა, რომ ლოკალური ცეცხლის შეწყვეტის დადასტურებული დარღვევები არ დაფიქსირებულა.

ამიტომ მიროშნიკის განცხადება რუსული მხარის ბრალდებად რჩება და არა დარღვევის დადგენილ ფაქტად.

ასეთი შეტყობინებები გასაგებ ფუნქციას ასრულებს. ისინი აჩვენებს მოსკოვის მზადყოფნას ჰუმანიტარულ ინიციატივებში მონაწილეობისთვის და ინარჩუნებს უკრაინის სახეს, როგორც მხარისა, საიდანაც სამოქალაქო მოსახლეობას საფრთხე მოდის.

ოპერაციის დროსაც კი, რომელიც ორივე ქვეყნის ოფიციალურმა წარმომადგენლებმა დადებითად შეაფასეს, რუსულ საინფორმაციო სივრცეში ძველი ბრალდებები გამეორდა.

ზავი დასრულდა, პრობლემა დარჩა

რუსეთმა ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის გახანგრძლივებაზე უარი თქვა. AFP-ის ინფორმაციით, უკრაინის საგარეო საქმეთა სამინისტრო შეთანხმებების გაგრძელებას სთავაზობდა, რუსეთის მხარემ კი უარი განაცხადა.

შეთანხმებული სიმშვიდის რეჟიმი 1 ნოემბერს დასრულდა. ომბუდსმენებმა განაცხადეს, რომ ახალი ჰუმანიტარული მისიების ორგანიზებას განიხილავენ.

ევაკუაციის საჭიროება არ გამქრალა. მოხალისე ქსენია არხიპოვამ, რომელიც 2022 წლიდან ეხმარება ოლეშკის მაცხოვრებლებს, გამოცემა „აგენტსტვოს“ განუცხადა, რომ ყველა მსურველის გაყვანა ვერ მოხერხდა.

მისი თქმით, გარეუბნების მაცხოვრებლების ნაწილი ბლოკპოსტებზე არ გაატარეს, ზოგიერთ შეზღუდული გადაადგილების მქონე ადამიანთან კი ტრანსპორტი არ მისულა. განსაკუთრებით დაუცველები არიან ხანდაზმულები, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანები და ისინი, ვისაც ევაკუაციის ადგილამდე დამოუკიდებლად მისვლა არ შეუძლია.

ლუბინეცის თქმით, 22 სასწრაფო დახმარების მანქანის ჩართვა დასჭირდათ. ზოგიერთს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო დაგეგმილი მარშრუტის გავლა არ შეეძლო.

ერთ შემთხვევაში ექიმებმა ტრანსპორტირება ჯერ დაუშვეს, მაგრამ ადგილზე გასინჯვის შემდეგ დაასკვნეს, რომ ადამიანი გზას ვერ გაუძლებდა, ამიტომ გადაყვანის სხვა გზაზე შეთანხმება მოუწიათ. ახლა რამდენიმე ოჯახი უკრაინისკენ სახმელეთო ტრანსპორტით აგრძელებს გზას.

ომბუდსმენმა ისიც თქვა, რომ უკრაინის მხარემ ოლეშკის საავადმყოფოში აღჭურვილობა და მედიკამენტები მიიტანა. იმავდროულად, მისივე თქმით, იქ სამედიცინო მომსახურების ხარისხის ზუსტი შეფასება ჯერჯერობით შეუძლებელია.

რუსულ შეტყობინებებში აქცენტი ჩართული ტრანსპორტის რაოდენობაზე, რუსეთის მიერ მიტანილ დახმარებასა და გადაყვანის ორგანიზებაზე კეთდებოდა. კრიზისულ პირობებში დარჩენილი ადამიანების საკითხი გაცილებით ნაკლებ ყურადღებას იღებდა.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი მომავალი ევაკუაციებისთვის

დეზინფორმაცია ადამიანების უსაფრთხოებაზეც შეიძლება აისახოს. თუ ოკუპირებული ქალაქის მცხოვრები დაიჯერებს, რომ უკრაინაში დაბრუნების შემდეგ აუცილებლად დააკავებენ და ფრონტზე გაგზავნიან, მან უსაფრთხო მარშრუტის შემთხვევაშიც შეიძლება ევაკუაციაზე უარი თქვას.

მტკიცებებმა, რომ მოსახლეობას უკრაინაში დაბრუნება არ სურს, დარჩენილებში შეიძლება შექმნას განცდა, რომ ასეთი არჩევანი საშიშია, პოპულარული არ არის ან აზრს მოკლებულია. რეალობა უფრო რთულია.

ადამიანები მიმართულებას ირჩევენ ჯანმრთელობის მდგომარეობის, ნათესავების, დოკუმენტების, საცხოვრებლისა და დახმარების მიღების შესაძლებლობის მიხედვით. ხანდაზმულისთვის გადამწყვეტი შეიძლება იყოს შვილებთან ან შვილიშვილებთან შეხვედრა.

შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე ადამიანისთვის მნიშვნელოვანია სამედიცინო მოვლა. ბავშვიანი ოჯახისთვის კი უსაფრთხოება და სწავლის გაგრძელების შესაძლებლობა.

ამ გადაწყვეტილებებიდან არცერთი თავისთავად არ მოწმობს პოლიტიკურ შეხედულებებს. ამიტომ ევაკუაციის სტატისტიკის უკრაინის ან რუსეთის სასარგებლო კენჭისყრად გადაქცევა მანიპულაციაა.

▇ ევაკუაციის მიმართულების არჩევანი არ ნიშნავს ხმის მიცემას უკრაინის ან რუსეთის სასარგებლოდ

საინფორმაციო ბრძოლამ შეიძლება მომავალი ჰუმანიტარული მისიების ორგანიზებაც გაართულოს, რომელთა საჭიროებასაც ორივე მხარე აღიარებს.

Exchange