ბერლინში ალიევმა დაადასტურა ბაქოში რუსეთ-გერმანიის საიდუმლო შეხვედრის გამართვა და ევროპას აზერბაიჯანში მეტი ინვესტირებისკენ მოუწოდა
ილჰამ ალიევის ბრიფინგი ბერლინში
21 ივლისს, ბერლინში, ფრიდრიხ მერცთან ერთობლივ პრესკონფერენციაზე, ილჰამ ალიევმა ფაქტობრივად ერთდროულად სამ განსხვავებულ აუდიტორიას მიმართა.
ბერლინს მან მიანიშნა, რომ აზერბაიჯანი არ აპირებს სხვა დედაქალაქების საიდუმლო დიპლომატიის პლატფორმად ქცევას. ბრიუსელს განუცხადა, რომ თუ ევროპას მეტი გაზის მიღება სურს, მაშინ მილსადენებისა და ინტერკონექტორების დაფინანსებაც უნდა გაითვალისწინოს. მოსკოვსა და კიევს კი ალიევმა აჩვენა, რომ ბაქო კვლავ მრავალვექტორულ პოლიტიკას მისდევს, თუმცა ცდილობს დამოუკიდებლად განსაზღვროს თავისი წესები.
იმავე დღეს ხელმოწერილმა სტრატეგიულმა დღის წესრიგმა ეს პოლიტიკური კურსი ოფიციალურ დონეზე გაამყარა.
საიდუმლო რუსულ-გერმანული შეხვედრა ბაქოში. რა ვიცით და რა ჯერ კიდევ დაუდასტურებელია?
ალიევის თქმით, მას შემდეგ, რაც The Times-მა შესაბამისი მასალა გამოაქვეყნა, აზერბაიჯანულმა მხარემ სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის მეშვეობით გადაამოწმა ინფორმაცია. მათ დაადგინეს, რომ 12–14 ივლისს რონალდ პოფალა და მათიას პლაცეკი ბერლინიდან ბაქოში ჩავიდნენ, შემდეგ კი უკან გაფრინდნენ. იმავე დღეებში ვიქტორ ზუბკოვი და ვალერი ფადეევი მოსკოვიდან ბაქოში ჩამოფრინდნენ.
ალიევის განცხადებით, ბაქოს ამ ვიზიტების შესახებ წინასწარი ინფორმაცია არც გერმანიისგან და არც რუსეთისგან არ მიუღია და „აზერბაიჯანის ტერიტორია ხელისუფლების ცოდნის გარეშე გამოიყენეს“.
მან აღნიშნა, რომ შეხვედრის შინაარსის შესახებ დადასტურებული ინფორმაცია არ გააჩნია. თუმცა ფრენების მონაცემები იძლევა ვარაუდის საფუძველს, რომ ასეთი შეხვედრა შესაძლოა მართლაც შედგა.
მანვე განაცხადა, რომ თუ შეხვედრა რუსეთ-უკრაინის ომის დასრულებას ისახავდა მიზნად, აზერბაიჯანი ამას მხოლოდ მიესალმება.
თავის მხრივ, ფრიდრიხ მერცმა გერმანიის მთავრობის მონაწილეობა უარყო და განაცხადა, რომ ასეთი შეხვედრის შესახებ არაფერი იცის.
გერმანული მედიის საგამოძიებო მასალებში ეს კონტაქტები წარმოდგენილია, როგორც „პეტერბურგის დიალოგის“ არაფორმალური გაგრძელება. ARD/RBB და Die Zeit იუწყებიან, რომ 2024 წლიდან ბაქო ყოფილ გერმანელ პოლიტიკოსებსა და ვლადიმერ პუტინთან დაახლოებულ პირებს შორის არაფორმალური შეხვედრების ადგილად იქცა.
RBB-ის მასალაში ნათქვამია, რომ გერმანიის უსაფრთხოების სტრუქტურები ამ შეხვედრებს რუსეთის შესაძლო გავლენის ოპერაციად განიხილავენ. ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირის (CDU) წარმომადგენელმა როდერიხ კიზევეტერმა მათ „ჩრდილოვანი დიპლომატია“ უწოდა, რაც უკრაინასთან დაკავშირებით გერმანიის პოზიციის შესუსტებას გულისხმობს.
ამავდროულად, შეხვედრების ზოგიერთი მონაწილე და მათი მხარდამჭერი ამტკიცებს, რომ დიალოგის არხები ღია უნდა დარჩეს რთულ დროსაც კი.
უკრაინული წყაროები სხვა სახის შეშფოთებას გამოთქვამენ: თუ საუბარი მართლაც უკრაინაში მიმდინარე ომს ეხებოდა, რატომ არ იყო თავად უკრაინა წარმოდგენილი მოლაპარაკებების მაგიდასთან?
ეს კითხვა ჯერჯერობით პასუხგაუცემელი რჩება. ნებისმიერი დასკვნა ამ ეტაპზე მხოლოდ სპეკულაციურია.
რუსეთის რეაქცია
მოსკოვის პირველი რეაქცია პროგნოზირებადი იყო და გაფრთხილების ფორმით გამოიხატა. რუსეთის სახელმწიფო დუმის დეპუტატმა ალექსანდრ ტოლმაჩოვმა Lenta.ru-სთან განაცხადა, რომ ბაქო „სომხეთის გზას ადგას“, ხოლო ევროპასთან დაახლოებამ წარმატება არც უკრაინას და არც სომხეთს არ მოუტანა.
Minval.az-ზე გამოქვეყნებულ სტატიაში ამას მკაცრი პასუხი მოჰყვა. ავტორი აღნიშნავს, რომ აზერბაიჯანს არასოდეს მიუღია მოსკოვის მიერ თავსმოხვეული „უფროსი ძმის“ მოდელი, არ გაწევრიანებულა კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაში (ОДКБ/CSTO) და თანმიმდევრულად ატარებს მრავალვექტორულ პოლიტიკას.
გერმანიასთან სტრატეგიული პარტნიორობა, მისი აზრით, არ ნიშნავს „რუსეთის უარყოფას“, არამედ პრაგმატულ მიდგომას. აღსანიშნავია, რომ ბაქო აქცენტს არა თავდაცვით რიტორიკაზე, არამედ სუვერენული გადაწყვეტილებების დამოუკიდებლად მიღების უფლებაზე აკეთებს.
სხვა შეფასებები უფრო არაერთგვაროვანია. გერმანელი კრიტიკოსები ბაქოში გამართულ შეხვედრებს რუსეთის მიმართ გერმანიის პოლიტიკის სისუსტის ნიშნად და გერმანულ-რუსული ძველი კავშირების აღდგენის მცდელობად განიხილავენ.
Kyiv Post-ისა და კარნეგის ფონდის პუბლიკაციებში განსხვავებული ხედვა იკვეთება. ერთი მხრივ, ბაქო მხარს უჭერს უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას და კიევთან თანამშრომლობას აფართოებს. მეორე მხრივ, ის სრულად არ წყვეტს მოსკოვთან კომუნიკაციის არხებს და ცდილობს, მანევრის სივრცე შეინარჩუნოს.
ამრიგად, ბერლინის ბრიფინგის შედეგები მიუთითებს არა იმდენად „დასავლეთისკენ გადახრაზე“, რამდენადაც მჭიდრო დაბალანსებაზე. აზერბაიჯანის ენერგეტიკული ინტერესები ევროპასთან არის დაკავშირებული, მისი უსაფრთხოების გათვლები რუსეთის ფაქტორს ითვალისწინებს და მისი პრინციპული პოზიცია უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერაზეა დაფუძნებული.
მოწოდება გაზის ინფრასტრუქტურაში ინვესტირებისკენ
ბერლინის ბრიფინგის მეორე თემა ნაკლებად სკანდალური, მაგრამ გაცილებით უფრო სტრატეგიული მნიშვნელობის იყო.
ალიევის განცხადებით, მიმდინარე წლიდან აზერბაიჯანმა გერმანიაში გაზის მიწოდება დაიწყო. ათწლიანი კონტრაქტის ფარგლებში მიწოდების საწყისი მოცულობა წელიწადში დაახლოებით 1,5 მილიარდ კუბურ მეტრს შეადგენს. თუმცა მისი გაზრდისთვის ორი პირობაა აუცილებელი – დამატებითი შეკვეთები და ინფრასტრუქტურის გაფართოება.
ალიევის თქმით, TANAP-ისა და TAP-ის გაზსადენები უკვე სრული დატვირთვით მუშაობს, ამიტომ თავისუფალი გამტარუნარიანობა აღარ არსებობს. ახალი ინტერკონექტორების მშენებლობასა და ევროპის შიგნით ინფრასტრუქტურის გაფართოებას კი დამატებითი დაფინანსება სჭირდება. ერთ-ერთ პრობლემად მან დაასახელა ევროპის საინვესტიციო ბანკის (EIB) უარი, „მწვანე დღის წესრიგის“ ფარგლებში ნავთობისა და გაზის პროექტების დაფინანსებაზე.
ამ ტენდენციას ადასტურებს SEFE-სა და SOCAR-ს შორის გაფორმებული ათწლიანი შეთანხმებაც გაზის შესყიდვის შესახებ. გერმანიის ელჩი ბაქოში, რალფ ჰორლემანი, ივნისში აცხადებდა, რომ გერმანული კომპანიების კონტრაქტების პორტფელი წელიწადში დაახლოებით 2 მილიარდი კუბური მეტრი გაზის მიწოდებას ითვალისწინებს.
ამ პოზიციის პოლიტიკური მნიშვნელობა აშკარაა: ბაქო ევროპას გაზის ინფრასტრუქტურის გაფართოების დაფინანსებისკენ მოუწოდებს. მერცმაც განაცხადა, რომ გერმანია გაზის იმპორტის წყაროების დივერსიფიკაციით უკიდურესად არის დაინტერესებული.
ამიტომ, ევროპისთვის სამხრეთის გაზის დერეფნის მეშვეობით გაზის მიწოდების შემდგომი ზრდა უკვე არა იმდენად პოლიტიკურ განცხადებებზე, არამედ ევროპული ქვეყნების მზადყოფნაზეა დამოკიდებული, დააფინანსონ ახალი ინფრასტრუქტურული პროექტები.
მთავარი წინააღმდეგობა იმაში მდგომარეობს, რომ ევროპას ენერგეტიკული უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად გაზის დამატებითი მოცულობები სჭირდება, თუმცა ამავე დროს „მწვანე გარდამავალი პოლიტიკის“ ფარგლებში გაზის პროექტების დაფინანსების მიმართ თავშეკავებულ დამოკიდებულებას ინარჩუნებს.
სტრატეგიული პარტნიორობის შესახებ დეკლარაცია
21 ივლისს ხელმოწერილი „აზერბაიჯანის რესპუბლიკასა და გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკას შორის ორმხრივი პარტნიორობის სტრატეგიული დღის წესრიგის შესახებ ერთობლივი დეკლარაცია“ შინაარსობრივად ფართო, ტექნიკურ ენაზე შედგენილი დოკუმენტია.
მასში განსაზღვრულია თანამშრომლობის ისეთი მიმართულებები, როგორიცაა პოლიტიკურ-დიპლომატიური კონსულტაციები და მაღალი დონის დიალოგი. გერმანია-აზერბაიჯანის მაღალი დონის სამუშაო ჯგუფის საქმიანობა ვაჭრობისა და ინვესტიციების სფეროში. ენერგეტიკული თანამშრომლობა – მათ შორის გაზის მიწოდება, მწვანე ენერგეტიკა, დაბალნახშირბადიანი წყალბადი, ენერგოეფექტიანობა. სატრანსპორტო კავშირები და ინფრასტრუქტურა. უსაფრთხოება და თავდაცვა, განაღმვა, კულტურა, განათლება, მეცნიერება და ინოვაციები.
დოკუმენტში ასევე ხაზგასმულია გერმანიის მხარდაჭერა აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის ურთიერთობების ნორმალიზაციისა და იმ სამშვიდობო ინიციატივების მიმართ, რომლებიც 2025 წლის 8 აგვისტოს ვაშინგტონის სამიტის შემდეგ განხორციელდა.
გარდა ამისა, დეკლარაციაში აღნიშნულია აზერბაიჯანსა და ევროკავშირს შორის პარტნიორობის „სტრატეგიული მნიშვნელობა“.
რას ნიშნავს ეს?
- პირველ რიგში, აზერბაიჯანსა და გერმანიას შორის ურთიერთობები ფორმალურად სტრატეგიული პარტნიორობის დონეზე გადადის;
- მეორე მხრივ, ბაქო გერმანიასთან თანამშრომლობას მხოლოდ გაზის სფეროთი არ ზღუდავს. დღის წესრიგში შედის ასევე მწვანე ენერგეტიკა, ლოგისტიკა, მრეწველობის მოდერნიზაცია, მეცნიერება და ინოვაციები;
- მესამე, ბერლინი სამხრეთ კავკასიას უკვე არა მხოლოდ ნორმატიული მიდგომების პრიზმიდან, არამედ ენერგეტიკული ინტერესებისა და სატრანსპორტო კავშირების კონტექსტშიც განიხილავს.
სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, ეს დოკუმენტი მხოლოდ ფორმალური დეკლარაცია არ არის. ის წარმოადგენს ჩარჩო საფუძველს გერმანიასა და ბაქოს შორის თანამშრომლობის განვითარებისთვის და აზერბაიჯანის საგარეო პოლიტიკის ევროპული მიმართულების ინსტიტუციონალიზებისთვის.
ილჰამ ალიევის ბრიფინგი ბერლინში
