Human Rights Watch: საქართველოში ადამიანის უფლებები მკვეთრად უარესდება
Human Rights Watch-ის ანგარიში
Human Rights Watch-ის 2026 წლის ანგარიშის მიხედვით, ბოლო ერთ წელში საქართველოში ადამიანის უფლებათა მდგომარეობა მნიშვნელოვნად გაუარესდა. ორგანიზაცია ხელისუფლებას ადანაშაულებს სამოქალაქო საზოგადოების, დამოუკიდებელი მედიისა და მშვიდობიანი პროტესტის სისტემურ შეზღუდვაში.
ანგარიშში აღწერილია რეპრესიული კანონების მიღება, პოლიციის ძალადობა, ოპოზიციისა და ჟურნალისტების დევნა, რამაც, საერთაშორისო შეფასებით, ქვეყნის ევროკავშირში ინტეგრაციის პროცესი ფაქტობრივად შეაჩერა.
Human Rights Watch (HRW) აცხადებს, რომ მმართველმა პარტიამ “ქართულმა ოცნებამ“ 2026 წელს მიიღო საკანონმდებლო პაკეტი, რომელიც მიზნად ისახავს კრიტიკული სივრცის შეკუმშვას – არასამთავრობო ორგანიზაციების, დამოუკიდებელი მედიისა და აქტივისტების საქმიანობის შეზღუდვას.
ანგარიშის თანახმად, ხელისუფლების პოლიტიკა აღარ შემოიფარგლება ცალკეული ინციდენტებით და გადაიქცა სისტემურ პრაქტიკად, რომელიც არღვევს სიტყვის თავისუფლებას, შეკრების უფლებასა და პოლიტიკური პლურალიზმის საფუძვლებს.
რეპრესიული კანონები და უცხოური გრანტების კონტროლი
HRW განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს გრანტების შესახებ კანონში შეტანილ ცვლილებებზე. ახალი წესებით, ყველა უცხოური დაფინანსება მთავრობის წინასწარ თანხმობას საჭიროებს.
ორგანიზაციის შეფასებით, ეს მექანიზმი ხელისუფლებას საშუალებას აძლევს, ფინანსურად დააზიანოს დამოუკიდებელი მედია და სამოქალაქო სექტორი, რომელიც ხელისუფლების კრიტიკით გამოირჩევა.
ანგარიშში წერია, რომ ცვლილებები:
- ზღუდავს არასამთავრობო ორგანიზაციების მუშაობას;
- ართულებს დამოუკიდებელი მედიის არსებობას;
- ამცირებს საერთაშორისო მხარდაჭერის მიღების შესაძლებლობას;
- ქმნის შიშისა და თვითცენზურის გარემოს.
HRW აღნიშნავს, რომ მსგავსი კანონები ავტორიტარული მმართველობებისთვის დამახასიათებელ პრაქტიკას ჰგავს და საქართველოს დემოკრატიულ ვალდებულებებს ეწინააღმდეგება.
არჩევნები, პროტესტი და მასობრივი დაკავებები
ანგარიშში ცალკე თავი ეთმობა 2025 წლის მუნიციპალურ არჩევნებს, რომლებიც განსხვავებული აზრის შეზღუდვისა და ოპოზიციის ნაწილის ბოიკოტის ფონზე ჩატარდა.
არჩევნების დღეს ათიათასობით ადამიანი გამოვიდა ქუჩაში მთავრობის რეპრესიული პოლიტიკის წინააღმდეგ. დემონსტრაცია არეულობაში გადაიზარდა, როდესაც დემონსტრანტების ნაწილმა პრეზიდენტის სასახლეზე შტურმი სცადა.
პოლიციამ დააკავა 60-ზე მეტი ადამიანი, მათ შორის “ძალადობრივი გადატრიალების წაქეზებისა და კონსტიტუციური წესრიგის შეცვლის მცდელობის“ ბრალდებით.
Human Rights Watch წერს, რომ ევროკავშირმა და მისმა წევრმა ქვეყნებმა ეს მოვლენები “ფუნდამენტურ უფლებებზე თავდასხმად“ შეაფასეს და განაცხადეს, რომ საქართველოს ევროკავშირში გაწევრიანების პროცესი დე ფაქტო შეჩერებულია.
პოლიციის ძალადობა და დაშინების პრაქტიკა
ანგარიში მწვავედ აკრიტიკებს უსაფრთხოების ძალების ქმედებებს საპროტესტო აქციების დროს.
HRW-ის მიხედვით:
- პოლიცია მშვიდობიან დემონსტრანტებს სდევნიდა და ალყაში აქცევდა;
- მოქალაქეებს სცემდნენ დაკავებისას და განყოფილებებში;
- ადგილი ჰქონდა არასათანადო მოპყრობასა და წამების ნიშნებს;
- სპეცრაზმი და ხელისუფლებასთან დაახლოებული არაფორმალური ჯგუფები ავიწროებდნენ ჟურნალისტებსა და ოპოზიციურ აქტივისტებს.
ორგანიზაცია ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ ძალის გამოყენება მიზანმიმართული იყო საზოგადოებრივი შიშის გასაძლიერებლად და პროტესტის ჩასახშობად.
მედიის წინააღმდეგ შეტევა
Human Rights Watch განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობს მედიის თავისუფლებას.
აპრილში პარლამენტმა მაუწყებლობის შესახებ კანონში ცვლილებები მიიღო, რომლითაც მაუწყებლობისთვის უცხოური დაფინანსება აიკრძალა და კომუნიკაციების კომისიის უფლებამოსილება მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.
ივნისში მმართველმა პარტიამ საჩივარი შეიტანა ორი მსხვილი ოპოზიციური არხის – “ფორმულასა“ და “TV პირველის“ წინააღმდეგ, მათი რეპორტაჟების გამო, რომლებიც ხელისუფლების ლეგიტიმურობას კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდა.
აგვისტოში კი სასამართლომ ცნობილი ჟურნალისტი, “ნეტგაზეთისა“ და “ბათუმელების“ დამფუძნებელი მზია ამაღლობელი ორ წლით ციხეში გაუშვა. ბრალდება დაკავშირებული იყო საპროტესტო აქციაზე ადგილობრივი პოლიციის უფროსისთვის სილის გაწვნასთან.
საერთაშორისო ორგანიზაციებმა და დიპლომატიურმა კორპუსმა განაჩენი პოლიტიკურად მოტივირებულად შეაფასეს.
საერთაშორისო რეაქცია და იზოლაციის რისკი
Human Rights Watch აღნიშნავს, რომ დასავლელი პარტნიორების მიერ საქართველოს ხელისუფლების კრიტიკა სულ უფრო მკაცრდება.
ევროკავშირის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ დემოკრატიული უკუსვლა ეწინააღმდეგება საქართველოს მიერ აღებულ ვალდებულებებს და საფრთხეს უქმნის ქვეყნის ევროპულ მომავალს.
ანგარიშში ხაზგასმულია, რომ თუ თბილისი არ შეცვლის პოლიტიკას, იზრდება საერთაშორისო იზოლაციისა და ფინანსური მხარდაჭერის შემცირების რისკი.
კონტექსტი: რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი
საქართველო წლების განმავლობაში აღიქმებოდა სამხრეთ კავკასიაში დემოკრატიული რეფორმების ერთ-ერთ ლიდერად. 2010-იანი წლების შემდეგ ქვეყანამ გააძლიერა ურთიერთობა ევროკავშირთან, მიიღო ასოცირების შეთანხმება და მოქალაქეებისთვის უვიზო რეჟიმი მოიპოვა.
2023 წელს საქართველომ ევროკავშირის კანდიდატის სტატუსი მიიღო, თუმცა ამ გადაწყვეტილებას თან ახლდა მკაფიო პირობები: სასამართლო რეფორმა, მედიის თავისუფლება, დეპოლარიზაცია და სამოქალაქო საზოგადოების დაცვა.
Human Rights Watch-ის შეფასებით, ბოლო წლების პოლიტიკა ამ პირობებს ეწინააღმდეგება. რეპრესიული კანონები, მედიის წინააღმდეგ შეტევა და პოლიციის ძალადობა არა მხოლოდ შიდა კრიზისს ქმნის, არამედ საქართველოს გეოპოლიტიკურ კურსსაც საფრთხეს უქმნის.
კავკასიის რეგიონში, სადაც დემოკრატიული ინსტიტუტები სუსტია და გარე გავლენები ძლიერდება, საქართველოს უკან დახევა შეიძლება გახდეს სიგნალი, რომ ქვეყანა ევროპული მოდელიდან ავტორიტარული მართვისკენ იხრება.
