რას გვეუბნება 2024 წლის მოსახლეობის აღწერა საქართველოზე. მთავარი ტენდენციები
2024 წლის საქართველოს მოსახლეობის აღწერის შედეგები
2024 წლის მოსახლეობის აღწერა აჩვენებს ქვეყანას, რომელიც ბოლო ათ წელიწადში არა მხოლოდ რაოდენობრივად, არამედ სივრცობრივადაც შეიცვალა.
საქართველოს მოსახლეობა 2014 წლის აღწერის შემდეგ გაიზარდა. 2024 წლის 14 ნოემბრის მდგომარეობით, ქვეყანაში 3 929 581 ადამიანი ცხოვრობდა. ეს 215 777-ით მეტია, ვიდრე 2014 წელს.
მაგრამ მთავარი ტენდენცია მხოლოდ ზრდა არ არის.
აღწერის შედეგები აჩვენებს, რომ მოსახლეობა უფრო მეტად კონცენტრირდება რამდენიმე ქალაქსა და რეგიონში. ამავე დროს, ქვეყნის დიდი ნაწილი მოსახლეობას კარგავს. იზრდება თბილისი, აჭარა და ქვემო ქართლი. დანარჩენ რეგიონებში მოსახლეობის რაოდენობა შემცირებულია.
ეს მონაცემები ქვეყნდება იმ პერიოდში, როდესაც საქართველომ რამდენიმე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და სოციალური ცვლილება გაიარა. ბოლო ათწლეულში ქვეყანამ გადაიტანა COVID-19-ის პანდემია, რუსეთის სრულმასშტაბიანი ომი უკრაინაში და მასთან დაკავშირებული მიგრაციული პროცესები. 2024 წელს საქართველოში მიიღეს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონი, რასაც ფართო პროტესტი და დასავლელი პარტნიორების მწვავე კრიტიკა მოჰყვა. ამავე პერიოდში უფრო მკაფიო გახდა ხელისუფლების ანტიდასავლური რიტორიკაც.
მოსახლეობის აღწერა ამ პოლიტიკური პროცესების გავლენას არ ზომავს, თუმცა კონტექსტის აღსაქმელად მნიშვნელოვანი ფაქტორია. აღწერა გვაჩვენებს, როგორ გამოიყურება ქვეყანა იმ ათწლეულის შემდეგ და მიგვანიშნებს, რამ შეიცვალა მისი დემოგრაფიული, ეკონომიკური და პოლიტიკური გარემო.
მოსახლეობა გაიზარდა, მაგრამ ყველგან თანაბრად არ გაზრდილა
2014 წლის აღწერის მიხედვით, საქართველოში 3 713 804 ადამიანი ცხოვრობდა. 2024 წელს ეს მაჩვენებელი 3 929 581-მდე გაიზარდა. ზრდამ 5.8 პროცენტი შეადგინა.
ეს მნიშვნელოვანი ცვლილებაა, რადგან 1990-იანი წლების შემდეგ საქართველოს დემოგრაფიული დინამიკა ძირითადად კლებასთან ასოცირდებოდა. თუმცა ახალი აღწერა არ ნიშნავს, რომ მთელი ქვეყანა ერთნაირად იზრდება.
ზრდა ძალიან არათანაბრად არის განაწილებული.
თბილისის მოსახლეობა 2014 წელთან შედარებით 20.1 პროცენტით გაიზარდა. აჭარაში ზრდა 20.7 პროცენტია. ქვემო ქართლში – 4.2 პროცენტი.
ყველა დანარჩენ რეგიონში მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა.
ყველაზე დიდი პროცენტული კლება გურიაში დაფიქსირდა. რეგიონმა მოსახლეობის 9.7 პროცენტი დაკარგა. სამეგრელო-ზემო სვანეთში კლება 7.6 პროცენტია. რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში – 6.8 პროცენტი. შემცირებულია მოსახლეობა კახეთში, იმერეთში, შიდა ქართლში და სამცხე-ჯავახეთშიც.
ამიტომ საერთო ზრდა მხოლოდ ნაწილობრივ აღწერს რეალურ სურათს. საქართველოს მოსახლეობა გაიზარდა, მაგრამ ზრდა რამდენიმე სივრცეშია თავმოყრილი.
ქვეყანა კიდევ უფრო ურბანული გახდა
2024 წლის აღწერის მიხედვით, საქართველოს მოსახლეობის 62.5 პროცენტი ქალაქში ცხოვრობს. სოფლის მოსახლეობის წილი 37.5 პროცენტია.
2014 წელთან შედარებით ქალაქის მოსახლეობა 332 821 ადამიანით გაიზარდა. სოფლის მოსახლეობა კი 117 044 ადამიანით შემცირდა.
ეს ერთ-ერთი ყველაზე მკაფიო ტენდენციაა.
ქვეყანა უფრო ურბანული ხდება. მოსახლეობის ზრდა ძირითადად ქალაქებს უკავშირდება. სოფელი კი მოსახლეობას კარგავს.
ეს ცვლილება მხოლოდ საცხოვრებელი ადგილის შეცვლა არ არის. ეს გავლენას ახდენს სკოლებზე, სამედიცინო მომსახურებაზე, მუნიციპალურ ტრანსპორტზე, მიწის გამოყენებაზე და ადგილობრივ ეკონომიკაზე.
თბილისი კიდევ უფრო დიდი დემოგრაფიული ცენტრი გახდა
თბილისში 2024 წელს 1 331 485 ადამიანი ცხოვრობდა. ეს 222 768-ით მეტია, ვიდრე 2014 წელს.
დედაქალაქზე მოდის ქვეყნის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედი.
თბილისი დიდი ქალაქი ყოველთვის იყო. მაგრამ ახალი აღწერა აჩვენებს, რომ მისი როლი კიდევ უფრო გაიზარდა. დედაქალაქი არა მხოლოდ ადმინისტრაციული და ეკონომიკური ცენტრია. ის სულ უფრო მეტად ხდება ქვეყნის მთავარი დემოგრაფიული ცენტრიც.
ეს ტენდენცია რამდენიმე საკითხს უკავშირდება.
პირველი არის შიდა მიგრაცია. რეგიონებიდან თბილისში გადმოსვლა წლების განმავლობაში გრძელდებოდა. მიზეზები ხშირად ეკონომიკურია: სამუშაო, განათლება, ჯანდაცვა, სერვისები.
მეორეა ურბანული კონცენტრაცია. როდესაც ქვეყნის დიდი ნაწილი ეკონომიკურად დედაქალაქზეა დამოკიდებული, მოსახლეობაც მისკენ მოძრაობს.
მესამეა ინფრასტრუქტურული სხვაობა. თბილისი ბევრ მოქალაქეს აძლევს იმას, რასაც პატარა ქალაქები და სოფლები ვერ სთავაზობენ.
ბათუმი ყველაზე სწრაფად მზარდი ქალაქია
ყველაზე მაღალი ზრდა ბათუმში დაფიქსირდა. 2014 წელთან შედარებით, ქალაქის მოსახლეობა 54.2 პროცენტით გაიზარდა და 235 668 ადამიანს მიაღწია.
ბათუმის ზრდა მხოლოდ ბუნებრივი დემოგრაფიული ცვლილებით ვერ აიხსნება. აღწერა მიზეზებს არ ასახელებს, მაგრამ ასეთი მასშტაბის ზრდა ჩვეულებრივ უკავშირდება მიგრაციას, მშენებლობის სექტორს, ტურიზმს, ეკონომიკურ აქტივობას და საცხოვრებელი ბაზრის ცვლილებას.
ბათუმი ბოლო წლებში ერთ-ერთი ყველაზე აქტიური ურბანული სივრცე იყო საქართველოში. იქ გაიზარდა მშენებლობა, ტურისტული ინფრასტრუქტურა და უძრავი ქონების ბაზარი. 2022 წლის შემდეგ ქალაქზე გავლენა იქონია რეგიონულმა მიგრაციულმა პროცესებმაც, მათ შორის რუსეთის, უკრაინისა და ბელარუსის მოქალაქეების გადაადგილებამ.
რეგიონების ნაწილი სისტემურად მცირდება
რეგიონული სურათი აღწერის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილია.
მოსახლეობა შემცირდა გურიაში, იმერეთში, კახეთში, შიდა ქართლში, სამეგრელო-ზემო სვანეთში, სამცხე-ჯავახეთში, მცხეთა-მთიანეთში და რაჭა-ლეჩხუმსა და ქვემო სვანეთში.
ეს არ არის მხოლოდ ცალკეული რეგიონების პრობლემა. ეს აჩვენებს საერთო ტენდენციას: საქართველოს დიდი ნაწილი მოსახლეობას კარგავს.
ყველაზე მკვეთრი კლება გურიაშია. რეგიონში მოსახლეობა 113 350-დან 102 408-მდე შემცირდა.
სამეგრელო-ზემო სვანეთმა 25 164 ადამიანი დაკარგა. ეს აბსოლუტურ რიცხვებში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი კლებაა.
იმერეთში მოსახლეობა 23 165-ით შემცირდა. კახეთში – 14 750-ით. შიდა ქართლში – 11 646-ით.
ქვემო ქართლი გამონაკლისია
თბილისისა და აჭარის გარდა, ზრდა დაფიქსირდა ქვემო ქართლშიც. რეგიონში მოსახლეობა 423 986-დან 441 630-მდე გაიზარდა. ზრდა 4.2 პროცენტია.
ეს მონაცემი მნიშვნელოვანია, რადგან ქვემო ქართლი არ არის კლასიკური ტურისტული ზრდის მაგალითი, როგორც აჭარა. არც დედაქალაქია, როგორც თბილისი.
რეგიონი თბილისთან ახლოს მდებარეობს. მას აქვს ინდუსტრიული და სასოფლო-სამეურნეო მნიშვნელობა. იქ ასევე ცხოვრობს დიდი ეთნიკური აზერბაიჯანული თემი.
აღწერა არ ხსნის, რომელი ფაქტორი იყო გადამწყვეტი.
საქართველო უფრო მრავალფეროვანი გახდა მოქალაქეობის მიხედვით
საქართველოს მოქალაქეების რიცხოვნობა 2.5 პროცენტით გაიზარდა, თუმცა მათი წილი მთლიან მოსახლეობაში 99.2 პროცენტიდან 96.1 პროცენტამდე შემცირდა.
ამავდროულად, ქვეყანაში მუდმივად მცხოვრები უცხო ქვეყნის მოქალაქეების რაოდენობა 133 857 კაცამდე გაიზარდა.
უცხო ქვეყნის მოქალაქეებს შორის პირველ ხუთეულში არიან:
- რუსეთის ფედერაცია – 37 715 კაცი (ზრდა 2014 წელთან შედარებით 4.9-ჯერ)
- ინდოეთი – 23 925 კაცი (ზრდა 57.5-ჯერ)
- უკრაინა – 11 542 კაცი (ზრდა 7.1-ჯერ)
- აზერბაიჯანი – 8 309 კაცი
- სომხეთი – 5 381 კაცი
ეროვნული შემადგენლობის მიხედვით, ეთნიკურად ქართველი მოსახლეობის წილი 86.8 პროცენტიდან 84.1 პროცენტამდე შემცირდა, მიუხედავად მათი აბსოლუტური რაოდენობის 2.5-პროცენტიანი ზრდისა (3 304 075 კაცი).
მეორე უმსხვილეს ეთნიკურ ჯგუფს აზერბაიჯანელები წარმოადგენენ (6.8 პროცენტი), რომელთა რაოდენობაც 15.4 პროცენტით გაიზარდა.
მესამე ადგილზეა სომეხი მოსახლეობა (4.3 პროცენტი).
მნიშვნელოვანი პროცენტული ზრდა დაფიქსირდა რუსი (60.8 პროცენტი) და უკრაინელი (139.4 პროცენტი) ეროვნების პირთა რაოდენობაში.
საპირისპიროდ, 12.3 პროცენტით შემცირდა ოსი ეროვნების მოსახლეობა.
რელიგიური კუთვნილება და მშობლიური ენა
მართლმადიდებელი ქრისტიანების რაოდენობა 4.1 პროცენტით გაიზარდა და 3 223 206 ადამიანი შეადგინა, თუმცა მათი წილი მთლიან მოსახლეობაში 83.4 პროცენტიდან 82.0 პროცენტამდე შემცირდა.
უსლიმური სარწმუნოების მიმდევართა რიცხვი 9.7 პროცენტით გაიზარდა და 437 458 შეადგინა, რაც მოსახლეობის 11.1 პროცენტია.
სომხური სამოციქულო ეკლესიის მიმდევართა რაოდენობა 6.7 პროცენტით შემცირდა.
მოსახლეობის 85.1 პროცენტისთვის მშობლიური ენა ქართულია. აზერბაიჯანულ ენას მშობლიურად მიიჩნევს 6.8 პროცენტი (ზრდა 14.7 პროცენტი), სომხურს – 3.5 პროცენტი (კლება 3.7 პროცენტი), ხოლო რუსულს – 1.4 პროცენტი (ზრდა 18.6 პროცენტი).
32.6 პროცენტით შემცირდა იმ პირთა რაოდენობა, ვინც მშობლიურ ენად ოსურს მიუთითებს.
დემოგრაფიული დაბერება და სქესობრივი სტრუქტურა
საქართველოს მოსახლეობის 52.1 პროცენტს ქალები შეადგენენ (2 048 577), ხოლო 47.9 პროცენტს – კაცები (1 881 004).
2024 წლის აღწერის მიხედვით, 65 წლისა და უფროსი ასაკის მოსახლეობის წილი გაიზარდა და 17.6 პროცენტს მიაღწია.
ეს ნიშნავს, რომ მოსახლეობის დაბერება საქართველოში გრძელდება.
ამავე დროს, 0-14 წლის ასაკობრივი ჯგუფის წილიც გაიზარდა და 19.6 პროცენტი შეადგინა. შემცირდა 15-64 წლის ასაკის მოსახლეობის წილი. ეს ჯგუფი 62.8 პროცენტია.
ეს სურათი მარტივ დასკვნას არ იძლევა.
ერთი მხრივ, იზრდება ხანდაზმული მოსახლეობის წილი. ეს ნიშნავს მეტ ზეწოლას ჯანდაცვის, სოციალური დაცვისა და პენსიის სისტემებზე.
მეორე მხრივ, ბავშვების წილის ზრდა აჩვენებს, რომ ასაკობრივი სტრუქტურა მხოლოდ დაბერების მიმართულებით არ იცვლება.
ყველაზე მნიშვნელოვანი ცვლილება სამუშაო ასაკის მოსახლეობის წილის შემცირებაა. სწორედ ეს ჯგუფი ქმნის შრომის ბაზრის ძირითად საფუძველს. მისი შემცირება გრძელვადიან ეკონომიკურ კითხვებს აჩენს.
სოფლის მეურნეობის მონაცემები ცალკე სურათს აჩვენებს
აღწერა მხოლოდ მოსახლეობას არ ეხებოდა. ის მოიცავდა სასოფლო-სამეურნეო მონაცემებსაც.
2024 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით, სასოფლო-სამეურნეო მიწის ფართობმა 809.1 ათასი ჰექტარი შეადგინა. ეს 2014 წლის მაჩვენებელზე 2.7 პროცენტით მეტია.
ამავე დროს, მსხვილფეხა რქოსანი პირუტყვის რაოდენობა 841 ათასი იყო, რაც 2014 წელთან შედარებით 15 პროცენტით ნაკლებია.
ეს ორი მონაცემი ერთად აჩვენებს, რომ სოფლის მეურნეობაში მხოლოდ მიწის ფართობის ცვლილება არ არის საკმარისი სურათის ასახსნელად. მიწა შეიძლება მეტი იყოს აღრიცხული, მაგრამ პირუტყვის რაოდენობა შემცირებული.
რას გვაძლევს ეს აღწერა და რას ვერ გვაძლევს
2024 წლის აღწერა არ არის პოლიტიკური ან ეკონომიკური კვლევა. ის არ პასუხობს კითხვას, რატომ იზრდება ერთი რეგიონი და რატომ მცირდება მეორე.
ის არ ამბობს, რა წილია შიდა მიგრაციის, ემიგრაციის, დაბადებადობის, სიკვდილიანობის ან უცხოელების მიგრაციის.
მაგრამ აღწერა გვაძლევს ზუსტ საწყის სურათს.
● საქართველოში მოსახლეობა გაიზარდა, მაგრამ არა თანაბრად.
● თბილისი და ბათუმი უფრო დიდი დემოგრაფიული ცენტრები გახდნენ.
● რეგიონების უმრავლესობა მოსახლეობას კარგავს
● სოფლის მოსახლეობა მცირდება.
● უცხო ქვეყნის მოქალაქეების წილი გაიზარდა.
● ასაკობრივი სტრუქტურა იცვლება.
