„ვამაყობ, რომ მსოფლიოში პირველი სკოლის მოსწავლე ვარ, რომელსაც ავტორიტარული რეჟიმი სანქციებს უწესებს“
კრიპტოვალუტის საქმე
საქართველო კრიპტოვალუტის გამო ქაოსშია. ბრიტანელმა სკოლის მოსწავლემ, ალექსანდრ ბროუდერმა, გამოავლინა კრიპტო პლატფორმების მთელი ქსელი, რომელსაც რუსეთი სანქციებისგან თავის არიდების მიზნით იყენებდა. ქსელში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ქართულმა კრიპტო ბირჟებმაც. როგორც იღბალმა ინება, ეს ზედმიწევნითი სტუდენტი უილიამ ბროუდერის შვილი აღმოჩნდა, იმავე ადამიანის, ვინც „მაგნიტსკის აქტი“ წამოიწყო. რუსეთმა დაუყოვნებლივ დააწესა სანქციები იმ ბიჭზე, რომელმაც საერთაშორისო დონეზე დისკრედიტაცია მოახდინა.
ამასობაში, საქართველო დასავლურ სამყაროში კრიპტო რეპუტაციას ათეთრებს და ცდილობს შიდა კრიპტო ბაზრის შეზღუდვას. აჭარაში დაფუძნებული კიბერდანაშაულებრივი ქსელის გამოსავლენად ევროპელ სამართალდამცავებთან წარმატებულ ერთობლივ ოპერაციასთან ერთად, ხელისუფლებამ გადაწყვიტა სვანეთში კრიპტოთავისუფლების წინააღმდეგ ბრძოლა. სვანები თავიანთი ხატების წინაშე იფიცებიან, რომ აღარ მოიპოვებენ, მაგრამ მაინც აგრძელებენ.
ია ბარათელმა ამ კრიპტო დეტექტიური ისტორიის ნაწილები შეკრიბა.
“ნოვაია გაზეტა ევროპას” სტატია
ლონდონისა და ბრიუსელის ახალი სანქციები საქართველოსთვის
უახლოეს დღეებში ევროკავშირი გეგმავს ქართული კრიპტოვალუტის პლატფორმების რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების 21-ე რაუნდში ჩართვას. ამის შესახებ Financial Times იტყობინება, რომელიც იუწყება, რომ ევროპა ეჭვობს, რომ საქართველოში რეგისტრირებული რამდენიმე კრიპტო კომპანია მოსკოვისთვის სანქციებისგან თავის არიდების ხელშეწყობაში ეხმარება.
ადრე, მაისის ბოლოს, დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ მკაცრი სანქციები დააწესა რუსულ გადახდის ქსელ A7-თან დაკავშირებულ კრიპტო პლატფორმებზე, რომელიც, საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცნობით, რუსეთის სამხედრო ეკონომიკის მხარდასაჭერად გამოიყენებოდა.
მხოლოდ გასულ წელს ამ ქსელმა 90 მილიარდ დოლარზე მეტი ტრანზაქცია დაამუშავა – რაც რუსეთის წლიური სამხედრო ხარჯების ნახევარს უტოლდება.
ლონდონმა სანქციები დააწესა 18 კრიპტოვალუტის პლატფორმის, ბანკისა და ფინანსური ქსელის წინააღმდეგ რუსეთში, გაერთიანებულ სამეფოში, საქართველოში, ყირგიზეთში, არაბთა გაერთიანებულ საემიროებში, პანამასა და ელ სალვადორში, რომლებიც, დიდი ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს განცხადების თანახმად, გამოიყენებოდა როგორც „ჩრდილოვანი ფინანსური სისტემები“ ანტირუსული სანქციების გვერდის ავლის მიზნით. ამ კომპანიების აქტივები გაიყინა და ბრიტანულმა სუბიექტებმა შეწყვიტეს მათთან თანამშრომლობა.
სანქციების სიაში ასევე შეიყვანეს სამი ქართული კრიპტო ბირჟა: Arvix LLC, Rapira Group LLC და Aifory LLC.
„ჩვენ ასევე ვიღებთ ზომებს სამი ქართული კომპანიის წინააღმდეგ, რომლებიც რუსეთზე ორიენტირებულ ბირჟებს მართავენ და ცდილობენ სანქციების გვერდის ავლას“, – ნათქვამია დიდი ბრიტანეთის მთავრობის განცხადებაში.
17 წლის ბრიტანელმა სკოლის მოსწავლემ, ალექსანდრ ბროუდერმა, რუსული კრიპტოვალუტის გათეთრების ქსელის გამოვლენაში მიიღო მონაწილეობა. ის ცნობილი ბრიტანელი ფინანსისტის, უილიამ ბროუდერის ვაჟია, რომელიც 2012 წელს შეერთებულ შტატებში მიღებული „მაგნიცკის აქტის“ მთავარი სპონსორია და ადამიანის უფლებების დარღვევაში მონაწილე მაღალი თანამდებობის პირებისთვის ვიზებისა და ფინანსური შეზღუდვების დაწესებას აწესებს.
მარტში, ალექსანდრ ბროუდერმა ჰენრი ჯექსონის საზოგადოებისთვის გამოაქვეყნა ანგარიში, რომელშიც აღწერილი იყო კრიპტოვალუტაზე დაფუძნებული უკანონო სქემები და ხაზგასმული იყო, რომ რუბლზე დაფუძნებული სტაბილური კრიპტოვალუტა, რომელიც ცნობილია როგორც A7A5, წარმოადგენს „დასავლეთის წინაშე მდგარ ერთ-ერთ ყველაზე სერიოზულ გამოწვევას“ სანქციების რეჟიმების მიერ ფულის გათეთრების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ბროუდერის თქმით, რამდენიმე ქვეყანამ, მათ შორის რუსეთმა, ირანმა და ჩრდილოეთ კორეამ, ამ გზით დაახლოებით 350 მილიარდი დოლარი გათეთრა.
როდესაც გაირკვა, რომ დიდი ბრიტანეთის მთავრობამ ბროუდერთან კონსულტაციები გამართა, რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ საპასუხო ზომები მიიღო: 2 ივნისს მოსკოვმა განაცხადა, რომ ალექსანდრ ბროუდერს და კიდევ ოთხ ბრიტანეთის მოქალაქეს რუსეთში შესვლას უკრძალავდა „ცილისმწამებლური სპეკულაციებისა და ცრუ ინფორმაციის“ გამო.
„ბრიტანული პოლიტიკური ელიტის ნებისმიერ მცდელობას, წაახალისოს რუსოფობია, განზრახ დააზიანოს ჩვენი ქვეყნის საერთაშორისო იმიჯი და ესკალაცია გაუწიოს ანტირუსულ სანქციებს, გადამწყვეტი საპასუხო ზომებით დაკმაყოფილდება“, – განაცხადა რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ.
თუმცა, X ქსელში გამოქვეყნებულ პოსტებში ბრიტანელმა სკოლის მოსწავლემ ნათლად განაცხადა, რომ რუსეთში ვიზიტის აკრძალვა მას საერთოდ არ აწუხებს:
„ვამაყობ, რომ მსოფლიოში პირველი სკოლის მოსწავლე ვარ, რომელსაც ავტორიტარული რეჟიმი კორუფციის გამოაშკარავების გამო სანქციები დააკისრა. /…/ მე მათი აქილევსის ქუსლი გამოვააშკარავე. A7A5-ის გარეშე ისინი ვერ შეძლებდნენ თავიანთი აგრესიული ომის დაფინანსებას“.
-
რა არის ცნობილი სანქციების ქვეშ მყოფი ქართული კომპანიების შესახებ?
JAM News-ის ცნობით, საერთაშორისო ანალიტიკურ ანგარიშებში ყველაზე ხშირად ნახსენებია Rapira-ს კომპანიების ჯგუფი. კომპანია 2022 წლის ნოემბერში დაარსდა და ამჟამად ლიკვიდაციის პროცესშია, რომლის მფლობელად და ლიკვიდატორად ბრიტანეთის მოქალაქე ილია ახაევია მითითებული. ბლოკჩეინ ანალიტიკის კომპანია Elliptic აცხადებს, რომ Rapira რეგისტრირებული იყო საქართველოში, მაგრამ ასევე ჰქონდა ოფისი მოსკოვში და აქტიურად თანამშრომლობდა რუსეთის კრიპტოვალუტის ბაზართან. Rapira აწვდიდა რუბლების კრიპტოვალუტად კონვერტაციის მომსახურებას, რაც რუსულ კომპანიებსა და მომხმარებლებს საშუალებას აძლევდა, გვერდი აევლოთ საერთაშორისო საბანკო შეზღუდვებს. Rapira 72 მილიონ დოლარზე მეტი ღირებულების პირდაპირ ტრანზაქციებს ახორციელებდა Grinex-თან, პლატფორმასთან, რომელსაც დასავლეთის ხელისუფლება ადრე სანქციებისგან თავის არიდების სქემებთან აკავშირებდა. 2025 წლის ბოლოს რუსეთის სამართალდამცავებმა ასევე ჩხრეკა ჩაატარეს Rapira-ს მოსკოვის ოფისში კაპიტალის სავარაუდო გადინების გამო. Aifory საქართველოში 2023 წლის ივნისში დარეგისტრირდა. ბიზნეს რეესტრის მონაცემებით, მისი დირექტორი და ერთადერთი მფლობელი საქართველოს მოქალაქე მიხაილ გევორკიანია. Aifory ოპერირებდა მოსკოვში, დუბაიში და თურქეთში, აწვდიდა ნაღდი ფულის კრიპტოვალუტად კონვერტაციის მომსახურებას, ასევე USDT-თან დაკავშირებულ ვირტუალურ ბარათებს, რომელთა გამოყენებაც შესაძლებელი იყო რუსეთში შეზღუდულ დასავლურ ონლაინ სერვისებზე. ცნობების თანახმად, Aifory ასევე ახორციელებდა გადახდების შუამავლობას რუსეთსა და სხვა ქვეყნებს შორის, ზოგიერთი ტრანზაქცია კი ირანულ კრიპტოვალუტის ბირჟებს უკავშირდებოდა. Arvix საქართველოში 2023 წლის ოქტომბერში დარეგისტრირდა. ბიზნეს რეესტრის მონაცემებით, მისი დირექტორი და ერთადერთი მფლობელი საქართველოს მოქალაქე თამაზ გარაევია. ბრიტანეთის ხელისუფლების ცნობით, კომპანია იმავე ქსელის ნაწილი იყო, რომელიც რუსეთის წინააღმდეგ ფინანსური შეზღუდვების შემსუბუქებას ცდილობდა.
სანქციებზე რეაგირება: სწრაფად, მაგრამ მაინც გვიან
დიდი ბრიტანეთის მიერ სანქციების გამოცხადებიდან მეორე დღესვე, თბილისმა ნათლად განაცხადა, რომ არა მხოლოდ არ გაკვირვებულა, არამედ უკვე მიიღო ზომები.
საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს საგამოძიებო სამსახურმა ოფიციალურად განაცხადა, რომ კომპანიები Aifory, Arvix და Rapira Group უკვე გამოძიების ქვეშ იმყოფებოდა, რომლის დასკვნითაც Aifory და Arvix რეგისტრირებული იყვნენ როგორც ფულის მფლობელები და არ ჰქონდათ ოფისები ან აქტივები საქართველოში.
რაც შეეხება Rapira Group-ს, გამოძიების თანახმად, ბრიტანეთის მოქალაქემ კომპანია მინდობილობით დაარეგისტრირა და მის ანგარიშებზე არანაირი ფინანსური ტრანზაქცია არ იყო რეგისტრირებული. მას ასევე არ ჰქონდა ოფისები ან აქტივები საქართველოში. Rapira რუსეთის მოქალაქეებს ექსკლუზიურად ემსახურებოდა ვებსაიტის rapira.net მეშვეობით, რომელსაც რუსი რეგისტრატორი ჰყავდა.
ფინანსთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ სანქციების დაწესებამდე ერთი თვით ადრე, 2026 წლის 28 აპრილს, უკვე გაიმართა სასამართლო სხდომა, რომლის დროსაც კომპანიის ორ ხელმძღვანელს 30 000 ლარით (დაახლოებით 10 000 აშშ დოლარით) დააჯარიმეს, ხოლო თაღლითური სქემის ორგანიზატორს, ვინმე დავით ჯინჭარაძეს, 9,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიესაჯა.
ამის გაცხადებისას, საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ სანქციებისგან თავის არიდების საქმეებზე საერთაშორისო პარტნიორებთან თანამშრომლობას აგრძელებს. უფრო მეტიც, უკანონო ტრანზაქციები, სავარაუდოდ, თავად საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა (და არა რომელიმე ბრიტანელმა მოზარდმა) აღმოაჩინა და ამის შესახებ ბრიტანულ მხარესაც ეცნობა.
მიუხედავად ამისა, ოპოზიციას ბევრი კითხვა აქვს, პირველ რიგში იმასთან დაკავშირებით, თუ რატომ არ გამოაცხადეს საგამოძიებო ორგანოებმა საჯაროდ ასეთი მნიშვნელოვანი საქმის გამოძიება. საქართველოს პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილი კი ჟურნალისტებმა აშკარად გააკვირვეს. „ზუსტად არ ვიცი, რა კომუნიკაცია იყო“, – უპასუხა მან თავის არიდებით, როდესაც პირდაპირ ჰკითხეს, მიაწოდა თუ არა საქართველოს ეროვნულმა ბანკმა ლონდონს ინფორმაცია რუსეთის სასარგებლოდ ფულის გათეთრების შესახებ.
ახალი საპოლიციო ოპერაცია
ამასობაში, როგორც ჩანს, ევროპელებთან გარკვეული კომუნიკაცია შედგა და მთელი დამსახურება ბრიტანელ მოზარდ კრიპტოვალუტის ინფორმატორს არ ეკუთვნის.
11 ივნისს, გენერალურმა პროკურატურამ, შინაგან საქმეთა სამინისტრომ და საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ განაცხადეს მასშტაბურ საერთაშორისო ოპერაციაში მონაწილეობის შესახებ, რომლის მიზანი იყო უკანონოდ მოპოვებული კრიპტოვალუტით მიღებული შემოსავლების გათეთრების ქსელის გამოვლენა, რომელიც 2022 წლიდან ფუნქციონირებს. გათეთრებული აქტივების ღირებულება, სავარაუდოდ, რამდენიმე ასეულ მილიონ დოლარს შეადგენს.
საუბარია AudiA6-ზე, „კრიპტო მიქსერზე“, რომელიც მაღალი საფასურის სანაცვლოდ საეჭვო კრიპტოვალუტის ტრანზაქციების კვალის დამალვაში ეხმარება.
სავარაუდოდ, AudiA6 2026 წლის აპრილში გამოიყენეს 50-ზე მეტი მომხმარებლისგან მოპარული 9.5 მილიონი დოლარის გასათეთრებლად ყალბი Ledger Live აპლიკაციის მეშვეობით.
ეს არის ვირტუალური საფულეების მართვის პროგრამული უზრუნველყოფა, რომლის განთავსებაც თაღლითებმა ოფიციალურ Apple-ის მაღაზიაში მოახერხეს ვერიფიკაციის სისტემების გვერდის ავლით.
გარდა ამისა, კრიმინალური ჯგუფი მართავს Dark2Web ონლაინ ფორუმს, სადაც სხვადასხვა ქვეყნის კიბერკრიმინალები თავიანთ მომსახურებას სთავაზობენ.
ოპერაციას კოორდინაციას უწევდნენ ევროკავშირის სააგენტოები ევროპოლი და ევროჯუსი. ქართველი გამომძიებლების გარდა, ოპერაციაში ასევე მონაწილეობდნენ აშშ-ის საიდუმლო სამსახურის, პოლონეთის კიბერდანაშაულთან ბრძოლის ცენტრალური ბიუროს და ლოძის პროკურატურის თანამშრომლები.
ოფიციალური ინფორმაციით, დაახლოებით 100 გამომძიებელმა და ოპერატიულმა პირმა ჩაატარა ჩხრეკა საქართველოს მასშტაბით ათობით მისამართზე, მათ შორის საცხოვრებელ შენობებში, ოფისებსა და მანქანებში. აჭარაში დააკავეს ორი უცხო ქვეყნის მოქალაქე (გამომძიებლები არ ამჟღავნებენ მოქალაქეობას) და ჩამოართვეს ელექტრონული შენახვის მოწყობილობები და დოკუმენტები. გარდა ამისა, ჩამოართვეს სქემის სავარაუდო მონაწილეებს კუთვნილი ქონება, რომელიც შეძენილი იყო დანაშაულებრივი შემოსავლების გათეთრების მიზნით: 173 ავტომობილი, ძვირადღირებული უძრავი ქონება და საბანკო ანგარიშები.
სვანის მთებიდან მიღებული კრიპტოვალუტა
საქართველოში კრიპტოვალუტის გაყიდვიდან მიღებული შემოსავალი გადასახადისგან თავისუფალია, ხოლო ციფრული აქტივებით ტრანზაქციები სრულიად ლეგალურია. მასშტაბური სამრეწველო მოპოვება კონცენტრირებულია არა მხოლოდ კერძო მეურნეობებში, არამედ თავისუფალ ინდუსტრიულ ზონებშიც, ძირითადად გლდანში (თბილისის რაიონი) და ქუთაისში. ამ ზონების მაცხოვრებლები მოქმედებენ სპეციალური საგადასახადო რეჟიმის ქვეშ: ზონაში დაშვებული საქმიანობა თავისუფლდება საშემოსავლო გადასახადისგან, დღგ-სგან, ქონების გადასახადისგან და იმპორტის გადასახადებისგან. თავად თბილისის თავისუფალი ინდუსტრიული ზონა თავის ერთ-ერთ უპირატესობად დღგ-სგან თავისუფალ ელექტროენერგიას ასახელებს.
გლდანის ჰაბი Bitfury-ის პროექტის გარშემო განვითარდა: 2015 წელს კომპანიამ გლდანში სიმბოლურ ფასად 18 ჰექტარი მიწა მიიღო, ტერიტორიას თავისუფალი ინდუსტრიული ზონის სტატუსი მიენიჭა, ხოლო 2016 წელს იქ 40 მეგავატიანი მონაცემთა ცენტრი აშენდა.
ქართულ პოლიტიკურ დისკურსში Bitfury-ის პროექტი საქართველოს ჩრდილოვანი მმართველის, ივანიშვილის წრეს უკავშირდება. ცნობილია, რომ ბიძინა ივანიშვილის მიერ დაარსებულმა საქართველოს თანაინვესტირების ფონდმა 2014 წელს Bitfury-ს გორში მისი პირველი მონაცემთა ცენტრისთვის 10 მილიონი დოლარის სესხი გამოუყო. თუმცა, Forbes Georgia-მ მოგვიანებით გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ფონდს Bitfury-ის არცერთ მონაცემთა ცენტრში აქციები არ ეკუთვნის.
ასე რომ, ამ აყვავებულ კრიპტო გარემოში, ხელისუფლებამ, მრავალი წლის შემდეგ პირველად, გადაწყვიტა საბოლოოდ მოეგვარებინა სვანეთში მაინინგის გადაჭარბებული მოცულობის საკითხი.
საქართველოს ამ პატარა, მაგრამ უაღრესად თვალწარმტაცი მაღალმთიანი რეგიონის მაცხოვრებლები ოფიციალურად 20 წელზე მეტია სარგებლობენ შეღავათებით – მათ ელექტროენერგიის საფასურის გადახდა არ უწევთ. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს: მთიელების უბრალო სიღარიბე, ასევე ხელისუფლების მხრიდან მრიცხველების დამონტაჟებით მათთან ურთიერთობის გაფუჭების სურვილი.
შეღავათები სვანეთში ტურიზმის განვითარებას უნდა შეუწყობდა ხელს, მაგრამ ადგილობრივმა მაცხოვრებლებმა უფასო ელექტროენერგიის კიდევ უფრო მომგებიანი გამოყენება იპოვეს: ითვლება, რომ ამჟამად რეგიონში დაახლოებით 10,000 კრიპტომაინერი – ვირტუალური ვალუტის მაინინგის მოწყობილობები – მოქმედებს.
ლიბერალური კანონების წყალობით, საქართველო ამჟამად სამხრეთ კავკასიაში პირველ ადგილზეა და მსოფლიოში სამთო მოპოვებაზე წვდომის სიმარტივის მხრივ ტოპ 10 ქვეყანას შორისაა. თუმცა, სვანეთში სამთო მოპოვების ბოროტად გამოყენების გამო, როგორც ადგილობრივი ტურიზმი, ასევე ქვეყნის ეკონომიკა ზარალდება.
ექსპერტების აზრით, ნორმალური დატვირთვის პირობებში, სვანეთში მოხმარება წელიწადში 7-10 მილიონ კვტ/სთ-ს არ უნდა აღემატებოდეს. თუმცა, პრაქტიკაში ის რამდენჯერმე მეტია:
„ენერგო-პრო ჯორჯიას“ მონაცემებით, ადგილობრივმა მუნიციპალიტეტმა 2020 წელს 91.1 მილიონი კვტ/სთ ელექტროენერგია მოიხმარა, ხოლო 2025 წელს – 132.9 მილიონი კვტ/სთ.
ელექტრო ქსელებს ასეთი გადატვირთვის ატანა არ შეუძლიათ, ამიტომ ელექტროენერგიის გათიშვა სვანის მთებში გავრცელებული პრობლემაა.
ოთხი წლის წინ, როდესაც სიტუაცია კრიტიკული გახდა, კრიპტოვალუტის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უჩვეულო მოვლენა მესტიაში (სვანეთის ცენტრი) მოხდა: ასობით სვანი წმინდა გიორგის ეკლესიაში მივიდა, რათა, საზოგადოების ჩვეულების თანახმად, „ხატზე დაეფიცათ“ და მაინერების გაჩერების პირობა დაედოთ. მიუხედავად იმისა, რომ წარსულში ამ რიტუალმა სისხლიანი შუღლიც კი შეაჩერა, კრიპტოვალუტის მოპოვება არ გამოუვიდა და სვანის მთებში მაინინგ-მოპოვება კვლავ აყვავებულია.
თუმცა, ცოტა ხნის წინ, „ქართული ოცნების“ მთავრობა მოულოდნელად გონს მოეგო და განაცხადა, რომ სვანეთიდან მაღაროელები ყოველწლიურად 20-დან 25 მილიონ ლარამდე (დაახლოებით 8 მილიონი დოლარი) ძარცვავდნენ ელექტროქსელს. შედეგად, ომი გამოცხადდა სამთო მოპოვების წინააღმდეგ და მესტიაში სპეციალური პოლიციის რაზმები გაიგზავნა ადგილობრივი მოსახლეობისგან აღჭურვილობის კონფისკაციის მიზნით.
რა თქმა უნდა, ოპოზიციამ არ დაიჯერა ხელისუფლების გადაწყვეტილება და მოითხოვა სვანური კრიპტო ფერმების მფარველების სახელები. კრიტიკოსები დარწმუნებულები არიან, რომ რეიდები არაეფექტურია და აღნიშნავენ, რომ მაღაროელები სხვა რეგიონებშიც არსებობენ და ზოგადად, მთავრობის ინიციატივას „ქართული ოცნების“ პარტიაში კლანური დაპირისპირების შედეგად მიიჩნევენ.
exchange
