Amnesty International და საია: საქართველოს ციხეებში წამების ბრალდებების გამოუძიებლობა დაუსჯელობას აძლიერებს
საქართველოს ციხეებში წამება
საერთაშორისო უფლებადაცვითი ორგანიზაცია Amnesty International და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია (საია) ხელისუფლებას მოუწოდებენ, უზრუნველყოს ციხეებში წამებისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის ბრალდებების დამოუკიდებელი გამოძიება და შექმნას ძალადობის პრევენციის ეფექტიანი მექანიზმები.
ორგანიზაციების განცხადებით, საქართველოს პენიტენციურ დაწესებულებებში წამებისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის შესახებ გახშირებული ცნობები, მათ შორის სექსუალური ძალადობის, ცემისა და მუქარის ბრალდებები, ასევე ძალადობის შესახებ ინფორმაციის გამჟღავნების შემდეგ პატიმრების მიმართ სავარაუდო ანგარიშსწორება, სერიოზულ შეშფოთებას იწვევს.
ერთობლივ განცხადებაში ორგანიზაციები გიორგი დავითაძის, გიორგი და დავით ფეიქრიშვილების, ლაშა ჩაჩანიძისა და სხვა პატიმრების საქმეებზე ამახვილებენ ყურადღებას. მათი შეფასებით, ბრალდებების სათანადოდ გამოუძიებლობა და სავარაუდო ძალადობის ფაქტების ნაადრევი უარყოფა აჩენს კითხვებს პატიმართა უსაფრთხოებისა და გამოძიების დამოუკიდებლობის შესახებ.
ორგანიზაციები ხელისუფლებას მოუწოდებენ, „გაარღვიოს დაუსჯელობის წრე და შექმნას ისეთი ზედამხედველობის მექანიზმი, რომელსაც შეეძლება ძალადობის ეფექტიანად და დამოუკიდებლად აღკვეთა“.
გიორგი დავითაძის საქმე და სექსუალური ძალადობის ბრალდებები
2026 წლის 2 ოქტომბერს მედიაში გავრცელდა სასამართლო სხდომის ჩანაწერი, რომელშიც პატიმარმა გიორგი დავითაძემ განაცხადა, რომ პენიტენციური სამსახურის თანამშრომლებმა მასზე სექსუალურად იძალადეს. მისი თქმით, ინციდენტი 2025 წლის 21 დეკემბერს, რუსთავის №6 პენიტენციურ დაწესებულებაში, დეესკალაციის ოთახში მოხდა, სადაც თანამშრომელმა მას ანუსში თითი შეუყვანა. დავითაძემ ასევე აღწერა დამამცირებელი მოპყრობა და ინციდენტის შემდეგ განცდილი მძიმე ფსიქოლოგიური მდგომარეობა.
სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა ბრალდებების პასუხად სათვალთვალო კამერის ჩანაწერი გამოაქვეყნა და განაცხადა, რომ პატიმრის იძულებითი შემოწმება დადგენილი პროცედურების დაცვით ჩატარდა მას შემდეგ, რაც მან შემოწმებაზე უარი თქვა და თანამშრომლებს შეურაცხყოფა მიაყენა. უწყებამ სექსუალური ძალადობის ბრალდება უარყო.
გამოქვეყნებულ, უხმო ვიდეოჩანაწერზე ჩანს, როგორ აკავებს დავითაძეს რამდენიმე თანამშრომელი, აწვენს საწოლზე და მის უკან დგება მაშინ, როდესაც პატიმარი იძულებით არის გადახრილი და საწოლზე მუცლით მიბჯენილი. თანამშრომლები მას ნაწილობრივ ფარავენ, რის გამოც მათი მოქმედებების სრულად შეფასება შეუძლებელია.
დავითაძის ადვოკატები აცხადებენ, რომ დეესკალაციის ოთახში მეორე კამერაც იყო, რომლის ჩანაწერიც პროკურატურას არ ამოუღია. ისინი ასევე ეჭვქვეშ აყენებენ საჯაროდ გავრცელებული ვიდეომასალის სისრულეს და აცხადებენ, რომ პენიტენციურმა სამსახურმა დაახლოებით 20-წუთიანი ჩანაწერიდან მხოლოდ მოკლე ფრაგმენტი გამოაქვეყნა.
ორგანიზაციების შეფასებით, გამოქვეყნებული ვიდეო ვერ ადგენს, რა მოხდა დეესკალაციის ოთახში. კითხვები რჩება პატიმრის ოთახში მოთავსების საფუძვლებთან, გამოყენებული ძალის აუცილებლობასა და თანაზომიერებასთან და იმასთან დაკავშირებით, ასახავს თუ არა ჩანაწერი ინციდენტს სრულად.
სახალხო დამცველის აპარატის ცნობით, დავითაძის ადვოკატმა სექსუალური ძალადობისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის შესახებ 2025 წლის 26 დეკემბერს განაცხადა, ხოლო პროკურატურამ გამოძიება სამი დღის შემდეგ, 29 დეკემბერს დაიწყო.
პროკურატურის განცხადებით, გამოძიების ფარგლებში ათეულობით მოწმე დაიკითხა, სათვალთვალო ჩანაწერები შეისწავლეს და ექსპერტიზის დასკვნები მოიპოვეს. თუმცა, დავითაძის ადვოკატი მიიჩნევს, რომ გამოძიებას მნიშვნელოვანი ხარვეზები აქვს და ბრალდების შესამოწმებლად საკმარისი დამოუკიდებელი მტკიცებულებები არ მოუპოვებია.
პროკურატურის თანახმად, დავითაძემ 2026 წლის 12 იანვარს, ადვოკატის თანდასწრებით, სასამართლო-სამედიცინო ექსპერტიზაზე უარი განაცხადა. მისი ადვოკატები კი განმარტავენ, რომ შეთავაზებული შეფასება ფიზიკური დაზიანებების დადგენას ითვალისწინებდა და არა სავარაუდო გაუპატიურების სრულფასოვან გამოკვლევას.
Amnesty International და საია აღნიშნავენ, რომ სექსუალური ძალადობის შესახებ ბრალდების შემთხვევაში ხელისუფლებამ დაუყოვნებლივ უნდა უზრუნველყოს დამოუკიდებელი სამედიცინო და ფსიქოლოგიური შეფასება და ეფექტიანი გამოძიება.
ორგანიზაციები ასევე მიუთითებენ, რომ სავარაუდო არასათანადო მოპყრობა შესაძლოა ერთჯერადი შემთხვევით არ შემოფარგლულიყო. დავითაძის ადვოკატის ინფორმაციით, პატიმარი განმეორებით განიცდიდა დამცირებას, მუქარასა და დაშინებას. მათ შორის, ადვოკატის თქმით, მას თმა სანახევროდ გადაპარსეს, საკანში გათბობა განზრახ გამოურთეს, რამაც ჯანმრთელობის სერიოზული გართულებები გამოიწვია, ხოლო თანამშრომლები მას სიტყვიერ შეურაცხყოფას აყენებდნენ და სექსუალური ძალადობით ემუქრებოდნენ.
ადვოკატის განცხადებით, მუქარა დავითაძის ოჯახის წევრებსა და შვილებსაც შეეხებოდა. ორგანიზაციები შეშფოთებას გამოთქვამენ იმის გამო, რომ, მათი ინფორმაციით, ადმინისტრაციას არ მიუღია სათანადო ზომები, რათა სავარაუდო არასათანადო მოპყრობაში მხილებულ თანამშრომლებს დავითაძესთან წვდომა შეზღუდვოდათ.
13 ოქტომბერს, პატიმართან შეხვედრის შემდეგ, მისმა ადვოკატმა განაცხადა, რომ დავითაძე მისი საჯარო განცხადებების გამო შესაძლო ანგარიშსწორების საფრთხეს ხედავდა. ადვოკატის თქმით, პატიმარმა მას უამბო, რომ ორმა თანამშრომელმა სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენა და ტელევიზორი ჩამოართვა. დავითაძის დედის განცხადებითაც, თანამშრომლები პერიოდულად საკნის კარს აღებდნენ, პატიმარს შეურაცხყოფას აყენებდნენ და ოჯახით ემუქრებოდნენ.
ორგანიზაციების შეფასებით, გამოძიებამ სრულად უნდა შეისწავლოს არა მხოლოდ 2025 წლის დეკემბერში მომხდარი სავარაუდო ინციდენტი, არამედ განმეორებითი მუქარის, დამცირებისა და ფსიქოლოგიური ძალადობის შესახებ ყველა ბრალდება. მათივე თქმით, აუცილებელია ყველა შესაბამისი მტკიცებულების მოპოვება და სავარაუდო მსხვერპლის დაცვა შემდგომი არასათანადო მოპყრობისა და ანგარიშსწორებისგან.
პატიმრების მიმართ სავარაუდო ანგარიშსწორება
ერთობლივ განცხადებაში ცალკე ყურადღება ეთმობა რუსთავის №6 პენიტენციურ დაწესებულებაში პატიმრების მიმართ ძალადობისა და ანგარიშსწორების ბრალდებებს მას შემდეგ, რაც მათ გიორგი დავითაძეს სოლიდარობა გამოუცხადეს.
დავითაძის განცხადებების გასაჯაროების შემდეგ, გავრცელებული ინფორმაციით, რამდენიმე პატიმარმა პროტესტი გამოხატა, მათ შორის საკნებიდან ხმაურის გზით. ამის შემდეგ გავრცელდა ცნობები პატიმრების ცემის, სხვა დაწესებულებებში გადაყვანისა და დეესკალაციის საკნებში მოთავსების შესახებ.
2026 წლის 5 ოქტომბერს ლაშა ჩაჩანიძის ადვოკატმა განაცხადა, რომ მის კლიენტსა და კიდევ ოთხ პატიმარს ციხის თანამშრომლებმა ფიზიკური შეურაცხყოფა მიაყენეს დავითაძის მხარდასაჭერად გამოხატული პროტესტის გამო. ადვოკატის თქმით, ჩაჩანიძემ განაცხადა, რომ 2 ოქტომბერს მას ხელებსა და ფეხებზე ხელკეტებით სცემეს. ბათუმის №3 პენიტენციურ დაწესებულებაში გადაყვანის შემდეგ, ადვოკატთან შეხვედრისას, მას თვალსაჩინო დაზიანებები აღენიშნებოდა და ძლიერი თავის ტკივილი აწუხებდა.
16 ოქტომბერს №6 დაწესებულების კიდევ ერთმა პატიმარმა, ბექა ცერცვაძემ, განაცხადა, რომ დავითაძისადმი სოლიდარობის გამოხატვის გამო მას არასათანადოდ მოექცნენ. მისი თქმით, თანამშრომლები დეესკალაციის საკანში გადაყვანისას დაესხნენ თავს, სცემეს და სიტყვიერი შეურაცხყოფა მიაყენეს, შემდეგ კი ძალით გაატარეს უსაფრთხოების სკანერში და სხვა პენიტენციურ დაწესებულებაში გადაიყვანეს.
სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა სავარაუდო ცემის ფაქტი უარყო. უწყების განმარტებით, სულ მცირე ოთხი პატიმრის დეესკალაციის საკნებში მოთავსება კანონიერი უსაფრთხოების ზომა იყო და პროტესტთან კავშირი არ ჰქონია. სამსახურის განცხადებით, ზომები 2 და 4 ოქტომბერს ციხის თანამშრომლებზე პატიმრების თავდასხმებს მოჰყვა. უწყებამ გამოაქვეყნა ვიდეომასალაც, რომელზეც ორ ცალკეულ შემთხვევაში პატიმრები თანამშრომლებს ფიზიკურად ესხმიან თავს.
Amnesty International და საია აღნიშნავენ, რომ პენიტენციურ დაწესებულებებს პერსონალისა და პატიმრების ძალადობისგან დაცვის ვალდებულება აქვთ, თუმცა პატიმრების მიერ სავარაუდოდ ჩადენილი გადაცდომები საპასუხო ძალადობას ან არასათანადო მოპყრობას ვერ გაამართლებს.
ორგანიზაციების თქმით, ძალის გამოყენება მხოლოდ მკაცრი აუცილებლობის შემთხვევაში და თანაზომიერად უნდა მოხდეს, ხოლო შემზღუდველი ზომები არ უნდა იქცეს სასჯელად იმ პატიმრებისთვის, რომლებიც საჩივრებს წარადგენენ ან სხვა პატიმრებს სოლიდარობას უცხადებენ.
განცხადებაში ასევე მოყვანილია ევროპის საბჭოს წამების პრევენციის ევროპული კომიტეტის (CPT) შეფასება. 2026 წლის თებერვალში გამოქვეყნებულ ანგარიშში კომიტეტმა შეშფოთება გამოთქვა საქართველოს ციხეებში დეესკალაციის საკნების ხშირი და ზოგჯერ ხანგრძლივი გამოყენების გამო. CPT-მ გააფრთხილა ხელისუფლება, რომ ასეთი მოთავსება პრაქტიკაში დასჯის ტოლფასი შეიძლება გახდეს. კომიტეტის პოზიციით, დეესკალაციის საკნები მხოლოდ აღგზნებული ან აგრესიული პატიმრებისთვის, რაც შეიძლება მოკლე ვადით და სამედიცინო პერსონალის ზედამხედველობით უნდა გამოიყენებოდეს.
დავით ფეიქრიშვილის ცემის საქმე
ახალი შეშფოთების საფუძველი გახდა დავით ფეიქრიშვილის საქმე. 2026 წლის 20 ოქტომბერს მისმა ადვოკატმა, პაატა გოგიაშვილმა, განაცხადა, რომ ფეიქრიშვილს 16 ოქტომბრიდან მოყოლებული გლდანის №8 პენიტენციურ დაწესებულებაში თანამესაკნეები არაერთხელ გაუსწორდნენ.
ადვოკატის ინფორმაციით, პატიმარს ოთხი ნეკნი ჰქონდა მოტეხილი, დაზიანებული ჰქონდა თავის ქალისა და სახის ძვლები და სხეულზე მრავლობითი სისხლნაჟღენთები აღენიშნებოდა. ფეიქრიშვილი 19 ოქტომბერს საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სადაც სამედიცინო პერსონალმა მრავლობითი დაზიანებები დაადასტურა.
სპეციალურმა პენიტენციურმა სამსახურმა 19 ოქტომბერს თავდაპირველად სავარაუდო ცემის ფაქტი უარყო. მომდევნო დღეს, მედიაში გავრცელებული ინფორმაციისა და საზოგადოებრივი კრიტიკის ფონზე, იუსტიციის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ფეიქრიშვილის ჯანმრთელობის დაზიანების ფაქტზე სისხლის სამართლის გამოძიება დაიწყო.
22 ოქტომბერს სახალხო დამცველმა განაცხადა, რომ ფეიქრიშვილის თქმით, ფიზიკურ ანგარიშსწორებაში ციხის ადმინისტრაციის წარმომადგენლებიც მონაწილეობდნენ და პროკურატურას დამოუკიდებელი გამოძიების ჩატარებისკენ მოუწოდა.
26 ოქტომბერს პროკურატურამ მედიას აცნობა, რომ საქმე იუსტიციის სამინისტროს გენერალური ინსპექციიდან საქართველოს გენერალური პროკურატურის საგამოძიებო ნაწილს გადაეცა. ამასთან, პროკურატურამ იუსტიციის სამინისტროს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის გენერალური დირექტორის, გიორგი პატარიძის უფლებამოსილების შეჩერების რეკომენდაციით მიმართა.
რეკომენდაციის საფუძველზე პატარიძემ თანამდებობა დატოვა და სამსახურის ახალი ხელმძღვანელი დაინიშნა.
ორგანიზაციების შეფასებით, ფეიქრიშვილის საქმეზე განვითარებული მოვლენები კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს საქართველოში წამებისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის ბრალდებების ეფექტიანი გამოძიებისა და პასუხისმგებელი პირების ანგარიშვალდებულების პრობლემას. ისინი ამ შეშფოთებას უკავშირებენ, მათ შორის, 2024 წლიდან დაკავებული საპროტესტო აქციების მონაწილეების მიმართ ძალადობის შესახებ გავრცელებულ ცნობებს.
ორგანიზაციები ხელისუფლებას დამოუკიდებელი ზედამხედველობის მექანიზმის შექმნისკენ მოუწოდებენ
Amnesty International და საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია მიიჩნევენ, რომ წამებისა და სხვა სახის არასათანადო მოპყრობის შესახებ სარწმუნო ბრალდებები სწრაფად, საფუძვლიანად, დამოუკიდებლად და მიუკერძოებლად უნდა გამოიძიონ. მათი განცხადებით, ხელისუფლებამ უნდა უზრუნველყოს ყველა შესაბამისი მტკიცებულების მოპოვება, სავარაუდო მსხვერპლთა დაცვა და იმ პირების მართლმსაჯულების წინაშე წარდგენა, რომელთა პასუხისმგებლობის დასადგენად საკმარისი საფუძველი არსებობს.
ორგანიზაციები ხელისუფლებას ასევე მოუწოდებენ, გადახედოს პენიტენციურ დაწესებულებებში არსებულ პრაქტიკას, საჩივრების განხილვის პროცედურებსა და არასათანადო მოპყრობისგან დაცვის გარანტიებს.
„საქართველოს ხელისუფლებამ უნდა გაარღვიოს დაუსჯელობის ეს წრე; შექმნას ისეთი ზედამხედველობის მექანიზმი, რომელსაც ჭეშმარიტად შეეძლება ძალადობის ეფექტიანად და დამოუკიდებლად აღკვეთა; შექმნას საჩივრების ნამდვილად დამოუკიდებელი განხილვის მექანიზმები და დაზარალებულები უზრუნველყოს გარანტირებული სამართლიანობითა და კომპენსაციით“, – ნათქვამია ერთობლივ განცხადებაში.
