„მოიხსენი ჰიჯაბი და გაკვეთილზე შემოდი“ - რა ხდება აზერბაიჯანის სკოლებში?
აზერბაიჯანის სკოლებში ჰიჯაბის ტარების აკრძალვა
აზერბაიჯანის სკოლებში ჰიჯაბის ტარების აკრძალვას მოსწავლე გოგონების გაკვეთილებიდან ჩამოშორება, მასწავლებელი ქალებისთვის თავსაბურავის მოხსნის მოთხოვნა და საპროტესტო გამოსვლები მოჰყვა. 12 ოქტომბერს შინაგან საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ სკოლის ფორმის მოთხოვნების დაცვის საკითხთან დაკავშირებული ინციდენტების გამო 37 ადამიანი დააკავეს.
ხელისუფლება შეზღუდვებს ერთიანი სასკოლო ფორმის დაცვისა და განათლების სეკულარული პრინციპით ხსნის. თუმცა იმ მოსწავლეებისთვის, რომლებსაც გაკვეთილებზე დასწრების უფლებას არ აძლევენ, ამ პოლიტიკის შედეგები კონკრეტულია: გაკვეთილებზე დასასწრებად ისინი იძულებული არიან, უარი თქვან რელიგიურ სამოსზე.
დავის ცენტრშია საკითხი, როგორ იყენებს სახელმწიფო სასკოლო ჩაცმულობის წესების დადგენის უფლებამოსილებას და რა ზიანს აყენებს ეს შეზღუდვები ბავშვების განათლების უფლებას.
მოსწავლეები ჰიჯაბიანი თანაკლასელი გოგონების მხარდასაჭერად
დღეს ბაქოს რამდენიმე დასახლებიდან გავრცელებულ ვიდეოკადრებში ჩანს, როგორ იკრიბებიან მოსწავლეები სასწავლო დაწესებულებების შესასვლელებთან. მათ შორის ჰიჯაბიანი გოგონებიც არიან. 322-ე სკოლის მოსწავლეები ჰიჯაბის ტარების აკრძალვას აპროტესტებენ და მოითხოვენ, გოგონებს გაკვეთილებზე დასწრების უფლება მისცენ.
9 ოქტომბერს გამოქვეყნებულ ვიდეოში, რომელიც ბაქოში მდებარე 69-ე სკოლის შესასვლელთანაა გადაღებული, ჩანს, როგორ ამბობენ მოსწავლეები გაკვეთილებზე წასვლაზე უარს ჰიჯაბიანი თანაკლასელი გოგონებისადმი სოლიდარობის ნიშნად.
მოსწავლეთა საპროტესტო გამოსვლები დაფიქსირდა მასალის რაიონის სოფელ მოლაოვას სკოლაშიც.
ჯალილაბადის რაიონის მე-9 სკოლიდან გავრცელებულ ვიდეოში ჩანს, როგორ არ უშვებენ გოგონებს შენობაში ჰიჯაბის ტარების გამო. ბაქოს ხოკმელის დასახლებაში გადაღებულ სხვა ვიდეოჩანაწერში კი მშობლები აფრთხილებენ ხელისუფლებას, რომ სკოლაში შვილებს, ვაჟებსაც აღარ გაუშვებენ.
პროტესტის მონაწილეები უკმაყოფილების გამოსახატავად სხვადასხვა ფორმას მიმართავენ: იკრიბებიან სკოლებთან, უარს ამბობენ გაკვეთილებზე დასწრებაზე და ბოიკოტისკენ მოუწოდებენ. თუმცა ყველას ერთი მოთხოვნა აქვს – ჰიჯაბიანი გოგონები განათლების მიღების შესაძლებლობას არ უნდა კარგავდნენ.
მაშინ, როცა ოჯახებს რელიგიური არჩევანის შეცვლას სთხოვენ, ამ დაპირისპირების მთავარი ტვირთი ბავშვებს აწვება.
სასკოლო ფორმის მოთხოვნებიდან აკრძალვამდე
მინისტრთა კაბინეტის 21 სექტემბრის № 309 დადგენილება კრძალავს ტანსაცმლის დამატებით ელემენტებს, რომლებიც ერთიანი სასკოლო ფორმის მოთხოვნებს არღვევს და განათლების სეკულარულ პრინციპს ეწინააღმდეგება.
მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტში ჰიჯაბი ცალკე ნახსენები არ არის, სკოლებიდან გავრცელებული ცნობები მიუთითებს, რომ პრაქტიკაში ეს დებულება სწორედ თავსაბურავის მიმართ გამოიყენება.
ჰიჯაბიანი მოსწავლე გოგონების გაკვეთილებზე არდაშვება, ფაქტობრივად, ამ თავსაბურავის ტარების აკრძალვას ნიშნავს.
როდესაც მსგავს ზომებს მხოლოდ სასკოლო ფორმის მოთხოვნების დაცვის უზრუნველყოფად წარმოაჩენენ, უკანა პლანზე გადადის ბავშვებისთვის განათლების მიღების შესაძლებლობის შეზღუდვის პრობლემა.
ამასთან, დადგენილებით შეტანილი ცვლილებები გაკვეთილებიდან ჩამოშორებას ცალკე ზომად არ ითვალისწინებს. ამიტომ ჩნდება კითხვა, რა საფუძვლით მიმართავენ სკოლის ხელმძღვანელები ასეთ პრაქტიკას.
9 ოქტომბერს ბაქოს საქალაქო განათლების სამმართველოს მიერ გამოცხადებული შემოწმებები, რომლებიც მოსწავლეებისა და მასწავლებლების ჩაცმულობის წესების დაცვას ეხება, მიუთითებს, რომ პრობლემა ცალკეული სკოლების ხელმძღვანელთა გადაწყვეტილებებს სცდება.
ამასთან, კვლავ ღიად რჩება კითხვა: საბოლოოდ ვინ და როგორ უნდა უზრუნველყოს ბავშვებისთვის განათლების მიღების ხელმისაწვდომობა?
საპროტესტო აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა
შინაგან საქმეთა სამინისტროს განცხადებაში 37 ადამიანის დაკავება პირდაპირ უკავშირდება ერთიანი სასკოლო ფორმის მოთხოვნების შემოღების გარშემო განვითარებულ მოვლენებს.
სისხლის სამართლის საქმე აღიძრა სისხლის სამართლის კოდექსის 233-ე მუხლით, რომელიც საზოგადოებრივი წესრიგის დარღვევის გამომწვევი ქმედებების ორგანიზებისთვის ან ასეთ ქმედებებში აქტიური მონაწილეობისთვის პასუხისმგებლობას ითვალისწინებს.
სამინისტრო დაკავებულებს ბაქოში განათლების სფეროს თანამშრომლებთან კონფლიქტების პროვოცირებაში, სასწავლო დაწესებულებებისთვის ზიანის მიყენებასა და სკოლებისა და სატრანსპორტო მოძრაობის მუშაობისთვის ხელის შეშლის მცდელობაში ადანაშაულებს.
არ არის დაკონკრეტებული, რა ზიანი მიადგა სკოლებს. არც დაკავებულთა ვინაობა და ასაკი სახელდება.
ამ ინფორმაციის არარსებობა სერიოზულ კითხვებს აჩენს, განსაკუთრებით იმ ფონზე, როცა საპროტესტო აქციებში სკოლის მოსწავლეებიც მონაწილეობენ.
არიან თუ არა დაკავებულთა შორის არასრულწლოვნები? რა საფუძვლით მიჯნავენ სამართალდამცველები პროტესტის მშვიდობიან გამოხატვას იმ კონკრეტული ქმედებებისგან, რომლებშიც დაკავებულებს ადანაშაულებენ?
სამინისტრო მიღებულ ზომებს მოსწავლეებისა და მასწავლებლების უსაფრთხოების უზრუნველყოფის აუცილებლობით ხსნის. თუმცა განათლების უფლებასთან დაკავშირებული პროტესტის ფონზე სისხლის სამართლის საქმის აღძვრამ შესაძლოა სხვა ოჯახებიც შეაკავოს მსგავს აქციებში მონაწილეობისგან.
მშობლებს, რომლებიც შვილებისთვის გაკვეთილებზე დასწრების უფლების უზრუნველყოფას ცდილობენ, ახლა პროტესტში მონაწილეობასთან დაკავშირებული რისკების გათვალისწინებაც უწევთ.
ილჰამ ალიევის გამოსვლა და ირანის ფაქტორი
2 ოქტომბერს, პარტია „ენი აზერბაიჯანის“ VIII ყრილობაზე გამოსვლისას, ილჰამ ალიევმა განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო განათლების როლს იდეოლოგიური უსაფრთხოების უზრუნველყოფაში:
„ამიტომ თავი იდეოლოგიური პროვოკაციებისგან უნდა დავიცვათ. როგორ? პირველ რიგში, რა თქმა უნდა, განათლების საშუალებით“.
პრეზიდენტმა ასევე გააკრიტიკა მეზობელ ქვეყნებში მოქმედი აზერბაიჯანულენოვანი საინფორმაციო რესურსები.
მიუხედავად იმისა, რომ გამოსვლის ამ ნაწილში მას ირანი და ჰიჯაბი პირდაპირ არ უხსენებია, ზოგიერთი პოლიტიკური მიმომხილველი მის სიტყვებს აზერბაიჯანში ირანის რელიგიური გავლენის წინააღმდეგ მიმართულ სიგნალად აფასებს.
ხელისუფლებასთან დაახლოებული პოლიტიკური მიმომხილველი ასიფ ნარიმანლი ჰიჯაბის აკრძალვის გარშემო განვითარებულ მოვლენებს ირანის მხრიდან „პოლიტიკური და იდეოლოგიური ჩარევის“ მცდელობებს უკავშირებს.
ამ კონტექსტში ის ყუმში გამართულ რელიგიურ შეკრებასა და სტამბოლში გამართულ საპროტესტო აქციას განიხილავს.
ხელისუფლების მხარდამჭერი მედიის ჟურნალისტმა აიგიუნ მურადხანლიმაც გამოთქვა მოსაზრება, რომ აკრძალვის წინააღმდეგ გამოსული რელიგიური წრეები საზღვარგარეთ არსებულ ცენტრებთან არიან დაკავშირებული.
მსგავსმა ინტერპრეტაციამ შესაძლოა ჰიჯაბიანი მოსწავლეებისთვის გაკვეთილებზე დასწრების უფლების მოთხოვნა უკანა პლანზე გადაიტანოს და ყურადღება უცხოური გავლენის შესახებ დისკუსიაზე გადაიტანოს.
მშობლების უფლებები და სახელმწიფოს ვალდებულებები
მშობლების უფლება, საკუთარი შეხედულებების შესაბამისად უზრუნველყონ შვილების რელიგიური და ზნეობრივი აღზრდა, განმტკიცებულია სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-18 მუხლით.
ექსპერტები შეგვახსენებენ, რომ ბავშვის უფლებათა კონვენციის მე-5 და მე-14 მუხლებიც აღიარებს მშობლების როლს ბავშვების აღზრდასა და მათი განვითარების მიმართულების განსაზღვრაში.
განათლების სეკულარული ხასიათი ოჯახს შვილების რელიგიური აღზრდის უფლებას არ ართმევს. საზოგადოების ბევრი წარმომადგენელი მიიჩნევს, რომ შეზღუდვების დამწესებელმა ორგანოებმა უნდა განმარტონ, კონკრეტულად რა დაბრკოლებას უქმნის სასწავლო პროცესს თავსაბურავის ტარება.
მასწავლებლებს სამსახურის დაკარგვის საფრთხე ემუქრებათ
6 ოქტომბერს მასწავლებლების ჩაცმულობის შესახებ სპეციალური მოთხოვნების დამტკიცების შემდეგ გავრცელდა ცნობები ჰიჯაბიანი პედაგოგების მიმართ ზეწოლის შესახებ. მასწავლებლებმა Toplum TV-ს განუცხადეს, რომ სუმგაითის ზოგიერთ სკოლაში მათ ჰიჯაბის მოხსნას ან საკუთარი სურვილით სამსახურიდან წასვლის შესახებ განცხადების დაწერას სთხოვენ.
ჟურნალისტმა არზუ აბდულამ ანალოგიური ვითარების შესახებ რამანას დასახლებაში მდებარე 90-ე სკოლაშიც განაცხადა.
სამსახურიდან საკუთარი სურვილით წასვლის შესახებ განცხადების დაწერის მოთხოვნამ შესაძლოა შექმნას შთაბეჭდილება, რომ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა თავად დასაქმებულის ინიციატივით ხდება.
ზოგიერთი პედაგოგი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ საბოლოოდ მასწავლებლის ჩაცმულობა უფრო მნიშვნელოვანი ხდება, ვიდრე მისი პროფესიონალიზმი და სამუშაო გამოცდილება.
საზოგადოებაში აკრძალვის მიმართ დამოკიდებულება არაერთგვაროვანია
პრესის საბჭოს თავმჯდომარე რაშად მეჯიდი შეზღუდვებს სახელმწიფოს სეკულარული ხასიათის დაცვის აუცილებლობით ასაბუთებს და აცხადებს, რომ საპროტესტო აქციებში გარე ძალების გავლენას ხედავს.
პირიქით, პატიმრობაში მყოფმა ჟურნალისტმა პოლად ასლანოვმა შიმშილობა გამოაცხადა ჰიჯაბიანი მოსწავლეებისა და მასწავლებლების მიმართ დაწესებული შეზღუდვების გასაპროტესტებლად.
ბაქოს ბუზოვნას დასახლებაში მდებარე სკოლაში გამართული საპროტესტო აქციის შესახებ HamamTimes-ის პუბლიკაციის კომენტარებშიც გვხვდება მტკიცებები, რომ პროტესტის მონაწილეები ირანთან არიან დაკავშირებული.
ბევრ დისკუსიაში გამოითქმის ასეთი პოზიცია: მოქალაქეები კრიტიკულად უყურებენ ბავშვების მიერ ჰიჯაბის ტარებას, თუმცა ამ მიზეზით მოსწავლეების გაკვეთილებიდან ჩამოშორებას დაუშვებლად მიიჩნევენ.
თურქეთის რეაქცია
3 ოქტომბერს სტამბოლში, აზერბაიჯანის საკონსულოს წინ, საპროტესტო აქცია გაიმართა. აქციის მონაწილეებმა შეზღუდვების გაუქმება მოითხოვეს და თურქეთის ხელისუფლებას სიტუაციაში ჩარევისკენ მოუწოდეს.
თუმცა 7 ოქტომბერს მმართველი სამართლიანობისა და განვითარების პარტიის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, ომერ ჩელიქმა, განაცხადა, რომ ჯგუფებს, რომლებიც აზერბაიჯანის წინააღმდეგ გამოდიან, არც პარტიასთან და არც მთავრობასთან კავშირი არ აქვთ.
სკოლებში ჰიჯაბის ტარების აკრძალვის წინა მცდელობები
მიმდინარე მოვლენები იმ წინა შემთხვევების ფონზე ვითარდება, როდესაც მსგავსი შეზღუდვების დაწესების მცდელობებს საპროტესტო აქციები მოჰყვა, თუმცა მაშინ ამ ინიციატივებს სპეციალური კანონმდებლობა არ ამყარებდა.
2011 წლის 6 მაისს პოლიციამ განათლების სამინისტროს შენობასთან გამართული საპროტესტო აქცია დაშალა, რასაც დაკავებები და სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა მოჰყვა. აბგულ სულეიმანოვი, რომელიც ჰიჯაბის აკრძალვის წინააღმდეგ გამართულ აქციებში მონაწილეობით იყო ცნობილი, იმავე წელს დააკავეს. მოგვიანებით მას 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს ბრალდებებით, რომლებსაც თავად უარყოფდა.
მიმდინარე წლის სექტემბერში მას კვლავ შეუფარდეს ადმინისტრაციული პატიმრობა 30 დღით. მისი ოჯახი ამ დაკავებას ჰიჯაბის შესახებ მის პუბლიკაციებს უკავშირებს.
ამ დროისთვის უცნობია, ქვეყნის მასშტაბით რამდენი გოგონა აცდენს გაკვეთილებს ჩაცმულობის ახალი შეზღუდვების გამო და რამდენ მასწავლებელს ემუქრება სამსახურის დაკარგვა.
