რას ელიან აფხაზები საქართველოსგან: კონფლიქტის მოგვარების პირობები და დეიზოლაციის გზა. ხედვა აფხაზეთიდან, ვიდეოდისკუსია
აფხაზეთის დეიზოლაცია
გაზეტ „ჩეგემსკაია პრავდა“-ს რედაქტორმა ინალ ხაშიგმა და ადგურ ლაგვილავამ აფხაზეთის საგარეო პოლიტიკისა და საქართველოსთან ურთიერთობების საკვანძო პრობლემები განიხილეს.
ძირითადი თეზისები და არგუმენტები:
- საწვავის კრიზისი და ურთიერთობები საქართველოსთან: ბენზინის დეფიციტის ნაწილობრივმა მოგვარებამ საქართველოში შესყიდვების ხარჯზე, ქართულ ოპოზიციაში აბსურდული ბრალდებები გამოიწვია, რომლის მიხედვითაც საწვავით რუსული სამხედრო ბაზები მომარაგდნენ.
- აფხაზეთის დამახინჯებული აღქმა ქართულ საზოგადოებაში: საქართველოში ჭარბობს ისტორიულად არასწორი ნარატივი იმის შესახებ, რომ აფხაზები „მოსული ხალხია“, რაც ქართული პრეტენზიების გამართლებას ემსახურება. აფხაზეთი თბილისისთვის პოლიტიკურ სიმულაკრად იქცა, ხოლო აფხაზების სუბიექტურობის იგნორირება ხელს უშლის დიალოგს.
- ისტორიის პოლიტიზირება საქართველოში: საქართველოს ხელისუფლება პრაგმატულად ცვლის ისტორიას და ახდენს ისტორიული მოღვაწეების (მაგალითად, მეფე ერეკლე II-ის) რეაბილიტაციას მიმდინარე პოლიტიკური კურსისა და მოსკოვთან დაახლოების გამართლების მიზნით. ასეთი მიდგომა მოკლევადიანი სარგებლის გამო წარსულის სახიფათო მანიპულირების მაგალითია.
- კონფლიქტის მოგვარების პერსპექტივები და საქართველოს ევროინტეგრაცია: ურთიერთობების მოსაწესრიგებლად საქართველომ საკუთარ თავზე უნდა აიღოს 1992 წლის ომზე პასუხისმგებლობა, ოფიციალურად აღიაროს აფხაზები ავტოქტონ ხალხად და გააუქმოს „კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“. ევროინტეგრაციის დაპირებები აფხაზეთისთვის „ცარიელი ხმაურია“, რადგან ქვეყანა იზოლირებულია ევროპისგან და რუსულ საინფორმაციო ველში იმყოფება.
- აფხაზეთის საგარეო პოლიტიკა: აფხაზეთის ხელისუფლება პასიურობას იჩენს და ხელიდან უშვებს საერთაშორისო შესაძლებლობებს (მაგალითად, ინიციატივებს თურქეთის პარლამენტში), რითაც აჩვენებს, რომ აფხაზეთი მხოლოდ რუსეთის „პასუხისმგებლობის ზონაა“. სუვერენიტეტის დასაცავად და მოქალაქეთა უფლებების უზრუნველსაყოფად დეიზოლაციის საკუთარი სტრატეგიაა საჭირო.
დისკუსიის სრული ტექსტური ვერსია:
ინალ ხაშიგი: გამარჯობა! ეთერშია გადაცემა „ჩეგემსკაია პრავდა“. რუსეთის მიერ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარებიდან კიდევ ერთმა წლისთავმა გაიარა. სადღესასწაულო ღონისძიებებმა კვლავ პირველ პლანზე წამოწია ჩვენი განვითარების — აფხაზური სახელმწიფოს განვითარების საკითხი. ეს თემა აქტუალურია არა მხოლოდ თავისთავად, არამედ საქართველოს, აფხაზეთსა და რუსეთს შორის ურთიერთობების, ასევე გლობალური სიტუაციის კონტექსტშიც. ასეა თუ ისე, დაფიქრება ბევრ რამეზე გვმართებს. დღეს ჩვენი სტუმარია ადგურ ლაგვილავა. გამარჯობა, ადგურ!
ადგურ ლაგვილავა: გამარჯობა, ინალ!
ინალ ხაშიგი: მადლობა ღმერთს ბენზინი, როგორც იქნა, ისევ გამოჩნდა.
ადგურ ლაგვილავა: მაგრამ ძვირია.
ინალ ხაშიგი: ძვირია, დიახ. მიუხედავად ამისა, არის და მადლობა ღმერთს ამისთვის. მთლიანობაში, თავად სიტუაცია, რა თქმა უნდა, შორს არის სასიამოვნოსგან. ის ფაქტი, რომ ბენზინი ახლა დაბრუნდა, არ ნიშნავს იმას, რომ შეფერხებები კვლავ არ განმეორდება. როგორ უყურებთ მთელ ამ სიტუაციას, როდესაც გვიწევს, ვთქვათ, დეფიციტის შევსება საქართველოდან?
ადგურ ლაგვილავა: ბენზინი არ არის უბრალოდ შოკოლადის ფილა, რომელზეც ადვილად შეგიძლია უარი თქვა (თუმცა შოკოლადზე უარის თქმა, ალბათ, უკეთესიც კია). ბენზინი სტრატეგიული რესურსია, ეკონომიკური საქმიანობის საფუძველი. ფაქტობრივად, მთელი სატვირთო ტრანსპორტი აფხაზეთის შიგნით საწვავზეა დამოკიდებული. ამიტომ, შექმნილ სიტუაციაში, ეკონომიკისა და მოსახლეობის საწვავით უზრუნველსაყოფად, თუ ჩვენ შევძელით მისი აღება საქართველოდან, ამაში ვერანაირ პრობლემას ვერ ვხედავ. ჩვენ შეგვეძლო მისი აღება სხვა ქვეყნებიდანაც. ომის შემდეგ მსგავსი გამოცდილება გვქონდა: საწვავს რუმინეთიდან ვყიდულობდით. სამწუხაროდ, მომარაგების ყველა ეს ალტერნატიული მარშრუტი შეწყდა.
ახლა რუსეთში საწვავის რთული სიტუაციაა და ჩვენ მათთან ერთად აღმოვჩნდით ამ კრიზისში ჩათრეულნი. თუ ჩვენს საწვავის კომპანიებს აქვთ შესაძლებლობა, სადმე სხვაგან იშოვონ ბენზინი მოსახლეობის მომარაგებისთვის, ამაში აბსოლუტურად ვერანაირ პრობლემას ვერ ვხედავ.
ამავდროულად, თვითონ საქართველოში ეს ძალიან უარყოფითად აღიქვეს — იმ დონემდე, რომ ოპოზიცია მთავრობას ადანაშაულებს, ვითომ ამ საწვავს რუსები საკუთარი სამხედრო საჭიროებებისთვის ყიდულობენ. ეს უკვე კლინიკური პათოლოგიის სფეროა.
ინალ ხაშიგი: ნებისმიერი ადამიანისთვის, ვინც საბჭოთა არმიაში მსახურობდა, ნათელია, რომ შეიარაღების სისტემების თვალსაზრისით ცოტა რამ შეიცვალა. ტექნიკის უმეტესობა — როგორც საბჭოთა, ისე რუსული — დიზელზე მუშაობს. ამის ფონზე ასეთი განცხადებები უბრალოდ აბსურდულად ჟღერს.
მეორე მხრივ, ასე თუ ისე, საწვავი აფხაზეთში რუსეთიდან შედის და ის ჩვენი ბაზრისთვის არასაკმარისია. მაგრამ რუსულ სამხედრო ბაზას ბენზინი რომ აკლდეს, რუსეთი პირველ რიგში საკუთარ საჭიროებებზე იზრუნებდა. სულ მცირე, „როსნეფტი“, რომელიც აფხაზეთში ბენზინის ძირითადი მიმწოდებელია, პირველ რიგში რუსულ სამხედრო ბაზებს მომარაგებდა.
ამიტომ, ასეთი მტკიცებები წმინდა წყლის სისულელეა. და როდესაც ასეთ რამეებს ისმენ იმ ადამიანებისგან, რომლებსაც ოდესღაც მაღალი სახელმწიფო თანამდებობები ეჭირათ საქართველოში — კერძოდ, მსგავსი რამ საქართველოს ეროვნული ბანკის ყოფილმა თავმჯდომარემ თქვა — ეს უკიდურესად უსიამოვნოდ ჟღერს. მესმის, რომ არსებობს შიდაპოლიტიკური დღის წესრიგი, მაგრამ არ შეიძლება თავს მისცე იმის თქმის უფლება, რომელზეც უბრალოდ გაეცინებათ.
ადგურ ლაგვილავა: სხვათა შორის, ამ კონტექსტში, ჩვენ მრავალი წელია ვაკვირდებით ქართულ დისკურსს. ჩვენ ვიღებთ ზუსტად იმ ინფორმაციას, რაც დაკავშირებულია ჩვენთან და ხდება ჩვენს ირგვლივ. რჩება შთაბეჭდილება, რომ საქართველოს შიდაპოლიტიკური დღის წესრიგისთვის აფხაზეთი გახდა ერთგვარი მითიური ქვეყანა. ის ახსენდებათ ყოველთვის, როდესაც რაიმე დაძაბულობა წარმოიქმნება. ზოგიერთები აფხაზეთის თემას იყენებენ ხელისუფლებისკენ უარყოფითი მუხტის მიმართვისთვის, ხოლო ხელისუფლება მუდმივად ცდილობს ჩვენთან „შერიგებას“ — თუმცა სრულიად გაურკვეველია, რის საფუძველზე უნდა მოხდეს ეს ყველაფერი.
ანუ, აფხაზეთი დღეს საქართველოსთვის არის ფიქცია, რომელიც მათ თავად შექმნეს საკუთარი თავისთვის. ქვეყანა, რომელიც მათ გამოიგონეს, სინამდვილეში არ არსებობს. ზოგი ამბობს, რომ მათი ტერიტორიები ოკუპირებულია; სხვები ამტკიცებენ, რომ აფხაზეთში ჩვენ ვოცნებობთ საქართველოში დაბრუნებაზე. მათ აქვთ საკუთარი აფხაზეთი-ნარნია, ერთგვარი შუახმელეთი, რომლისაც სჯერათ. სამწუხაროდ, ყველა ამ მითმა, რაც მათ აფხაზეთის ირგვლივ ააგეს, ახლა მაქსიმალურად შეაფერხა ჩვენი შესაძლებლობა, მივიღოთ საწვავი. მათ ირწმუნეს საკუთარი მითები და ახლა ეს უარყოფითად მოქმედებს ჩვენზე, რადგან არ ვიცით, რას მოიტანს ხვალინდელი დღე. შესაძლოა, თვითონ რუსეთს დროებით გამოელიოს საწვავი და უიმედო სიტუაციაში დაგვტოვოს. სწორედ ამიტომ ჩვენმა ხელისუფლებამ ალტერნატიული გზები უნდა ეძებოს.
ინალ ხაშიგი: ნებისმიერ შემთხვევაში, სულ უბენზინოდ არ დავრჩებით.
ადგურ ლაგვილავა: ამაში სერიოზული ეჭვი მეპარება. თუ ამის შესახებ არაფერი გაკეთდება…
ინალ ხაშიგი: დიახ, მაგრამ ვფიქრობ, ასე თუ ისე, ბენზინი იქნება. მე უფრო მაწუხებს ქართულ საზოგადოებაში, მთავრობასა და პოლიტიკურ წრეებში ქართულ-აფხაზური კონფლიქტის არსის დამახინჯებული გაგება. მათ აქვთ დამახინჯებული აღქმა აფხაზეთში არსებული განწყობების შესახებ. მეჩვენება, რომ თვითონ აფხაზი ერიც კი დამახინჯებულ შუქზე აღიქმება იქ: მათთვის ჩვენ ვართ რაღაც „აფსუები“, რომლებიც მთებიდან ჩამოვიდნენ ორი თუ სამი საუკუნის წინ, ხოლო ნამდვილი აფხაზეთი, სავარაუდოდ, სრულიად სხვა რამეა.
საით მიმყავს საუბარი: არსებობს კონიუნქტურული მიდგომები, რომლებიც აშკარად ხელს უშლის, მაგრამ, მეორე მხრივ, არის თვითონ საქართველოს მცდელობები, შეცვალოს რაიმე, და ეს ეხება არა მხოლოდ აფხაზეთს. მე ვაკვირდები მიმდინარე დისკუსიებს საქართველოში ქართლ-კახეთის ყოფილი მეფის, ერეკლე II-ის ფიგურის ირგვლივ, რომლის დროსაც 1783 წელს ხელი მოეწერა გეორგიევსკის ტრაქტატს, რამაც ქართლი და კახეთი რუსეთის იმპერიის პროტექტორატის ქვეშ მოაქცია. საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან მრავალი წლის განმავლობაში ერეკლე II უარყოფით ფიგურად ითვლებოდა. ახლა მიმდინარეობს მისი რეაბილიტაცია: გასულ წელს, მგონი, თბილისში გახსნეს მისი ძეგლი და ახლა მისი პიროვნების ირგვლივ დისკუსიები კვლავ გააქტიურდა. საქართველოს პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე აცხადებს, რომ ერეკლე II-მ ფაქტობრივად გადაარჩინა ქართველი ხალხი და მათი მომავალი, და რომ გეორგიევსკის ტრაქტატის გარეშე თანამედროვე დამოუკიდებელი საქართველო არ იარსებებდა.
მსჯელობა იმის შესახებ, თუ რა შეიძლებოდა ყოფილიყო, ძალიან სადავოა, მაგრამ ის ფაქტი, რომ ერეკლე II-ს იმ მომენტში ძალიან ცოტა არჩევანი ჰქონდა, უდავოა. მიუხედავად ამისა, როდესაც ისტორია პოლიტიკური მიზანშეწონილობის იარაღი ხდება, ეს საკმაოდ საშიშია. არ მჯერა, რომ ერეკლე II-ს სურდა ზიანი მიეყენებინა თავისი ხალხისთვის. ისტორიული ფაქტები ბევრ რამეზე მეტყველებს, მიუხედავად იმისა, რომ გეორგიევსკის ტრაქტატმა ვერ გადაარჩინა თბილისი სპარსელთა ოკუპაციისგან რამდენიმე წლის შემდეგ. მაგრამ სიტუაცია შეიძლება მნიშვნელოვნად უარესი ყოფილიყო.
ამჟამად, ქართული საზოგადოების ნაწილი საკმაოდ უარყოფითად უყურებს ერეკლე II-ის რეაბილიტაციას და მას აღქვამს როგორც თბილისსა და მოსკოვს შორის დიპლომატიური ურთიერთობების შესაძლო აღდგენისა და მოკავშირეობის ხელშეკრულების დადების დაფარულ ინდიკატორს. როგორ უყურებთ ამ ყველაფერს? სააკაშვილი კიდევ უფრო შორს მიდის თავის პროგნოზებში და აცხადებს, რომ იქნება ცალკე შეთანხმებები როგორც აფხაზეთთან, ასევე სამხრეთ ოსეთთან. როგორია თქვენი პოზიცია ყველა ამ დისკუსიაზე და რას ფიქრობთ ამ საკითხზე?
ადგურ ლაგვილავა: მე ღრმად არ ვარ გარკვეული XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისის საქართველოს ისტორიაში, მაგრამ თუ ვიმსჯელებთ ქართველებთან ერთ სახელმწიფოში ცხოვრების ჩვენი გამოცდილებით, ომისშემდგომი მოვლენებითა და მათი ისტორიული დისკურსით, ქართველები ხშირად იყენებენ ისტორიას როგორც იდეოლოგიურ საფუძველს მიმდინარე პოლიტიკური გარემოსთვის.
მათ აქვთ საკუთარი ხედვა იმისა, თუ ვინ არიან აფხაზები დღეს. შესაძლოა ეს არ არის ოფიციალური პოზიცია, მაგრამ ქართულ საზოგადოებაში ფესვი გაიდგა აღქმამ, რომ ჩვენ ვართ უცხო ელემენტი, რომელმაც იარაღის ძალის გამოყენებით ასიმილაცია გაუკეთა ადგილობრივ, ასე ვთქვათ, „აფხაზებს“ და დაიწყო საკუთარი თავისთვის აფხაზების წოდება. ეს ნარატივი ნარჩუნდება ზუსტად იმ მომენტიდან, როდესაც მათ განავითარეს პრეტენზიები აფხაზეთზე. ისტორიული მეცნიერება და ყოველგვარი ფსევდო-თეორიები, როგორიცაა ინგოროყვას ცნობილი კონცეფცია, მორგებული იყო ამ ნარატივზე.
თუ ამ პროცესს უფრო ღრმად დააკვირდებით: 2008 წლიდან გაჩნდა ნარატივი (მათ შორის ოფიციალურ დოკუმენტებშიც), რომ ჩვენ ვართ რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორია. მაგრამ ეს მხოლოდ ზედაპირული შრეა. თუ ქართველებს სურთ, მათ შეუძლიათ ამ ბარიერის ჩამოცილება უბრალოდ რამდენიმე კანონის შეცვლით. თუმცა, ფუნდამენტურ დონეზე, ისინი ჩვენ, აფხაზებს, აღგვიქვამენ ოკუპანტებად. მათი შეხედულებით, ჩვენ დავიკავეთ ეს ტერიტორია მას შემდეგ, რაც 300–400 წლის წინ ჩამოვედით ჩრდილოეთ კავკასიიდან და გავანადგურეთ ან ასიმილაცია გავუკეთეთ აქაურ ქართულ მოსახლეობას.
როდესაც ეს ისტორიული ნარატივები პირველად გაჩნდა, მათ შეიძლება თავიდან აგრესიული ელფერი არ ქნდათ, მაგრამ საბოლოო ჯამში ამ ხედვებმა ვითარება 1992 წლის ომამდე მიიყვანეს. ქართული საზოგადოების რადიკალურმა სეგმენტმა მიიღო იდეოლოგიური და ისტორიული გამართლება, რასაც, ბუნებრივია, ძალიან შორეული კავშირი აქვს ნამდვილ ისტორიულ მეცნიერებასთან. ნამდვილი მეცნიერები — ქართველი, რუსი და საერთაშორისო მკვლევრები — აღიარებენ ამას. თუმცა ქართულ საზოგადოებაში ეს ნარატივი კვლავ ძლიერია, რაც მკაფიოდ ჩანს სოციალურ ქსელებში.
ეს საკითხი შეიძლება გადაწყდეს საკანონმდებლო დონეზე. საქართველოს პრეზიდენტს ან პრემიერ-მინისტრს შეეძლო უბრალოდ გამოსულიყო და განეცხადებინა, რომ აფხაზები არიან ავტოქთონური ხალხი, რომლებიც სახლობდნენ ამ მიწაზე მთელი თავიანთი ისტორიის განმავლობაში და რომ ეს შეესაბამება რეალობას.
იმის გათვალისწინებით, თუ როგორ ეპყრობიან ქართველები ისტორიას, მეჩვენება, რომ გეორგიევსკის ტრაქტატის ირგვლივ მიმდინარე დისკურსიც პოლიტიკურ მიზანშეწონილობას ემყარება — თბილისსა და მოსკოვს შორის ამჟამინდელი დაახლოების იდეოლოგიურ გამართლებას. მე მას ზუსტად ამ კონტექსტში ვუყურებ: საქართველოში ისტორია გამოიყენება მიმდინარე პოლიტიკური დღის წესრიგის გასამართლებლად ან მისი სასურველი მიმართულებით წარმართვისთვის. მჯერა, რომ ეს ზუსტად ასეა.
ინალ ხაშიგი: რაც შეეხება ოკუპაციას: დიახ, მათი ვერსიით, აფხაზები ოდესღაც ჩამოვიდნენ მთებიდან და ასიმილაცია გაუკეთეს ადგილობრივ მოსახლეობას. მაგრამ ოკუპაციასთან დაკავშირებით, ისინი მაინც ინარჩუნებენ თვალსაზრისს, რომ რუსეთმა მოახდინა ტერიტორიის ოკუპაცია — და, მათი ლოგიკით, არა 2008 წელს…
ადგურ ლაგვილავა: მათი ლოგიკით, ჩვენ აქ უცხო მოსახლეობა ვართ და უნდა გავათავისუფლოთ ეს ტერიტორია. ვინაიდან ჩვენ მოსული ელემენტი ვართ, უნდა დავტოვოთ აფხაზეთი.
ინალ ხაშიგი: მაშინაც კი, უცხო ხალხი რომ ვიყოთ, როგორ უნდა გამოვათავისუფლოთ ტერიტორია? როგორ წარმოუდგენიათ ეს?
ადგურ ლაგვილავა: იმ ფორმით, როგორსაც 1992 წელს შეეცადნენ.
ინალ ხაშიგი: სახელმწიფოსთვის, რომელიც ცდილობს შეურთდეს ცივილიზებულ სამყაროს და მრავალი წლის განმავლობაში გამოცხადებული აქვს კურსი ევროპისკენ, სპეკულირება იმის შესახებ, ხარ „მკვიდრი“ თუ „არამკვიდრი“, საერთოდ სულელური წამოწყებაა.
მეორე მხრივ, „ოკუპირებული ტერიტორიების“ თეზისი თავდაპირველად სააკაშვილმა წამოიწყო 2008 წლის მოვლენებზე დაყრდნობით. მაგრამ შემდეგ მათ მადა გაეზარდათ და ახლა ირკვევა, რომ რუსეთმა ოკუპაცია ჯერ კიდევ 1992 წელს დაიწყო. ხანდახან უყურებ გადაცემებს ინტერნეტში, სადაც მონაწილეები ჭკვიანური იერით მსჯელობენ, რომ რუსეთმა დაიწყო ომი 1992 წელს, თითქოს საქართველოს მთავრობასა და სახელმწიფო საბჭოს აბსოლუტურად არაფერი ჰქონოდათ საერთო ამასთან.
დიახ, მათ ბევრი მითი აქვთ, მაგრამ მათ აკლიათ თანმიმდევრულობა. როდესაც იწყებ კითხვების დასმას სხვადასხვა კუთხიდან, მათი ეს ლოგიკა იშლება. ედუარდ შევარდნაძის დროიდან მოყოლებული, ისინი ამტკიცებენ, რომ გარკვეულმა „მესამე ძალამ“ შეუშალა მათ ხელი ომის თავიდან აცილებაში. ამავდროულად, მათ არ უარყვიათ, რომ ჯარები შეიყვანეს. და ვინ იყვნენ ეს ჯარები? „მხედრიონი“ — ციხეებიდან გათავისუფლებული დამნაშავეები. მათ თქმით აფხაზეთი საქართველოს ტერიტორიაა. მაგრამ თუ შენ აგზავნი დამნაშავეებს, რომლებიც ეწევიან მაროდიორობას და მშვიდობიანი მოქალაქეების მკვლელობას, შენს საკუთარ ტერიტორიაზე შენივე მოქალაქეების წინააღმდეგ, სახელმწიფო ამ ტერიტორიასა და ამ მოქალაქეებზე მორალურ უფლებას კარგავს.
თავის დროზე რუსმა ჟურნალისტმა იულია ლატინინამ ჩამოაყალიბა პოზიცია, რომელმაც ხაზი გადაუსვა საქართველოს პრეტენზიებს: საქართველომ დაკარგა მორალური უფლება აფხაზეთზე პირველად მაშინ, როდესაც ჯარები შეიყვანა, ხოლო მეორედ მაშინ, როდესაც ეს ომი წააგო. გულწრფელად რომ ვთქვათ, ეს არის ათვლის წერტილი.
როდესაც ისინი ახსენებენ „მესამე ძალას“, ეს ხდება პასუხისმგებლობის საკითხი. თუ შენით ასე ადვილად მანიპულირებენ, რომ „მესამე ძალას“ შეუძლია აიძულოს დამნაშავეები და „მხედრიონიდან“ ყაჩაღები რეგიონში წასულიყვნენ რომელსაც შენ საკუთრად თვლი, როგორია შენი პასუხისმგებლობის დონე? როგორ აუხსნი აფხაზებს: „უკაცრავად, ეშმაკმა შეგვიყვანა შეცდომაში, ეს ყველაფერი მესამე მხარე იყო“? ვთქვათ, ჰიპოთეტურად გადავჭერით კონფლიქტი და აღმოვჩნდით ერთიან სახელმწიფოში. სადაა გარანტია, რომ რომელიღაც „მესამე ძალა“ კვლავ არ გააგიჟებს მათ და არ მიიყვანს იმამდე, რომ კვლავ გამოგვიცხადონ ომი?
„მესამე ძალაზე“ მითითება თვითონ სახელმწიფოს წარუმატებლობაზე მეტყველებს. რამდენად მიმზიდველი უნდა იყოს ასეთი სახელმწიფო აფხაზი ხალხისთვის, რომელმაც გამოიარა ომის ჯოჯოხეთი და დაკარგა თავისი ეთნოსის 4%, რომ გაუჩნდეს საქართველოსთან გაერთიანების სურვილი?
სხვა თემაა, რომ გეოგრაფიას ვერ შეცვლი და ეს კონფლიქტი ნებისმიერ შემთხვევაში უნდა გადაწყდეს. ადრე თუ გვიან, ის გადაწყდება. ამის მიღწევისთვის საჭიროა ქართველებთან ლაპარაკი. შესაძლოა გალის რაიონში მცხოვრები საკუთარი მოქალაქეებისთვის რამე მიზნებს უნდა მიაღწიონ. ვინ იცის, რა ინტერესები შეიძლება არსებობდეს. მაგრამ ეს ყველაფერი წყდება მოლაპარაკებების გზით. თუმცა როგორ აწარმოებ მოლაპარაკებებს, თუ მათ სჯერათ, რომ მათი კონფლიქტი რუსეთთან არის და არა ჩვენთან?
ადგურ ლაგვილავა: მათთვის ეს ძალიან მოსახერხებელი პოზიციაა — დააბრალონ რუსეთს ყველაფერი ჩვენს რეალურ ურთიერთობებში, პრობლემებსა და ისტორიულ კონტექსტში ჩაღრმავების გარეშე. ბოლოს და ბოლოს, ქართველები მართლაც რომ ჩაღრმავებოდნენ იმას, რაც მოხდა, მათ მოუწევდათ გაეხსენებინათ არა მხოლოდ 1992 წლის ომი. იყო ხანგრძლივი საბჭოთა პერიოდი, აფხაზეთის რესპუბლიკის სტატუსის შეცვლა სსრკ-ის შემადგენლობაში, ასიმილაციური პროცესები და ჩასახლება.
ისინი ობიექტურად რომ სწავლობდნენ ამ ისტორიას, მოუწევდათ გარკვეული დასკვნების გამოტანა და პასუხისმგებლობის ძირითადი წილის აღება. მაგრამ მათ არ სურთ ამის გაკეთება, რადგან მაშინ მოუწევდათ კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმა. ბევრად უფრო მოსახერხებელია ყველაფერში რუსეთის დადანაშაულება — მით უმეტეს, რომ გლობალური კონტექსტი ახლა ისეთია, რომ „რუსეთია ყველაფერში დამნაშავე“.
თუ ქართულ საზოგადოებასა და სახელმწიფოს სურთ რეალური ნაბიჯების გადადგმა ჩვენსკენ — ჩვენ ახლა არ ვსაუბრობთ აღიარებაზე, რაც გრძელვადიანი პერსპექტივაა — ყველაზე პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს ოფიციალური დემონტაჟი ნარატივისა აფხაზი მოსახლეობის „უცხო“ ბუნების შესახებ. მათ შეეძლოთ ეს გაეკეთებინათ სულ მცირე უმაღლესი სახელმწიფო პირების გამოსვლების დონეზე: ოფიციალურად განეცხადებინათ, რომ აფხაზეთი აფხაზების ისტორიული სამშობლოა და შეეწყვიტათ ამ უსიამოვნო მტკიცებების მაუწყებლობა. იდეალურ შემთხვევაში, მათ შეეძლოთ საკუთარ საკანონმდებლო აქტებში კოდიფიცირება გაეკეთებინათ იმისა, რომ აფხაზები ავტოქთონური მოსახლეობაა. ეს იქნებოდა პირველი ნაბიჯი, და არ მჯერა, რომ ობიექტური ისტორიული სიმართლის აღიარება ასე მტკივნეულია ქართული საზოგადოებისთვის. ჩვენ არ ვთხოვთ მათ, რომ ხვალვე გვცნონ და აქ საელჩო გახსნან. უნდა დაიწყოს ზუსტად ამით. და, რა თქმა უნდა, აუცილებელია კანონის გაუქმება „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“, რომელიც ჩვენი საერთაშორისო იზოლაციის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენს.
ინალ ხაშიგი: დიახ. ალბათ წაიკითხეთ ნიკა გვარამიას — ქართული ოპოზიციის ერთ-ერთი ლიდერის — ინტერვიუს ტრანსკრიპტი. ის ამტკიცებს, რომ აუცილებელია შეწყდეს წარსულში ქექვა და ქართული საზოგადოების იმ იარების ხელახლა გახსნა, რომლებიც გამოწვეულია ომითა და დამარცხებით, და ამის ნაცვლად წინ წავიდეთ და ვილაპარაკოთ მომავალზე. როგორც ოპოზიციის წარმომადგენელი მკაფიოდ პროევროპული პოზიციით, ის საუბრობს ევროპულ კავშირზე, ეკონომიკაზე და იმის აუცილებლობაზე, რომ აფხაზებს ვაჩვენოთ ყველა ის სარგებელი, რასაც ევროკავშირი იძლევა. როგორ აფასებთ საქართველოს პერსპექტივებს ევროკავშირის კონტექსტში, და რამდენად მიმზიდველია თვითონ ევროპული კავშირი აფხაზებისთვის?
ადგურ ლაგვილავა: რაც შეეხება საქართველოს, ევროპული ინტეგრაციის დღის წესრიგს – ის ახლა ბევრად უფრო სუსტად ჟღერს, ვიდრე 10 წლის წინ, როდესაც ეს მათი ძირითადი საგარეო პოლიტიკური სტრატეგია იყო. მეჩვენება, რომ საქართველო დე ფაქტო შორდება მას.
გაიხსენეთ უკრაინაში მომხდარი მოვლენები: იანუკოვიჩიც მუდმივად საუბრობდა ევროპულ ინტეგრაციაზე, მიუხედავად იმისა, რომ მისი განხორციელების არანაირი განზრახვა არ ჰქონდა. მაგრამ რადგან საზოგადოებაში არსებობდა მოთხოვნა, ის იძულებული იყო გამოეყენებინა სულ მცირე რიტორიკული ტაქტიკა. მე ამას ვადარებ მიმდინარე სიტუაციას საქართველოში: არსებობს ახალგაზრდა მოსახლეობა, რომელიც ევროპისკენ არის ორიენტირებული, და ხელისუფლება ვერ შეძლებს უბრალოდ უარყოს მათი პოლიტიკური შეხედულებები, მიუხედავად იმისა, ემხრობიან ისინი ევროკავშირში გაწევრიანებას თუ რუსეთთან დაახლოებას. ამიტომ, ამას პირველ რიგში რიტორიკული პერსპექტივიდან უნდა შევხედოთ.
თუ შევხედავთ ბოლო წლების ფაქტებს და წავიკითხავთ საერთაშორისო ანგარიშებს საქართველოს შესახებ — ევროპულს, ამერიკულს — დემოკრატიზაციის დონე, რომელიც ასე მნიშვნელოვანია ევროპული თანამეგობრობისთვის, სტაბილურად მცირდება საქართველოში. რამდენიმე წლის წინ შევადარე აფხაზეთისა და საქართველოს მაჩვენებლები World Vision-ის ანგარიშის საფუძველზე (შეიძლება ვცდებოდე ორგანიზაციის სახელწოდებაში): ჩვენი დემოკრატიზაციის მაჩვენებლები უფრო მაღალი იყო, ვიდრე საქართველოსი.
გარდა ამისა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ საქართველოში ათეულობით, თუ ასეულობით არა, პოლიტიკური პატიმარია. ოპოზიციის ბევრი მოღვაწე გამოძიების ქვეშ იმყოფება და სისხლის სამართლის საქმეები იხსნება საჯარო განცხადებების გამო. საქართველომ შეიძლება რიტორიკის დონეზე გამოხატოს ევროკავშირში გაწევრიანების გეგმები ინერციით, მაგრამ დე ფაქტო ჩვენ ვხედავთ, რომ ქვეყანა სულ უფრო მეტად იკეტება.
ევროპული დღის წესრიგი კიდევ უფრო უფერულდება აშშ-სთან ურთიერთობების გაცივების ფონზე. ამერიკელი ლიდერები და სახელმწიფო მდივნის მოადგილე ამას პირდაპირ აცხადებენ: შეიმჩნევა რეალური გაცივების ეფექტი. ბევრი ექსპერტი წერს, რომ თეთრი სახლის ყურადღება გადავიდა უფრო სამხრეთით — სომხეთსა და აზერბაიჯანზე — ხოლო საქართველო რჩება მიღმა. ამ ფონზე, მიმდინარეობს დაახლოება თბილისსა და მოსკოვს შორის. ჩანს, რომ საერთაშორისო მხარდაჭერა საქართველოსთვის დღეს ბევრად უფრო სუსტია, ვიდრე 10 წლის წინ იყო.
ინალ ხაშიგი: დიახ, „ქართულ ოცნებას“ აკლია მკაფიო მიზანი ევროპულ კავშირში გაწევრიანებისა სრულიად გასაგები მიზეზების გამო. ბოლოს და ბოლოს, ეს არის ივანიშვილის პარტია — ოლიგარქის, რომელმაც თავისი ქონება სწრაფად დააგროვა. ევროპისთვის კაპიტალის ასეთი წარმოშობის მქონე ადამიანი საეჭვოდ გამოიყურება. მეორე მხრივ, ყოველგვარი ოფიციალური თანამდებობის დაკავების გარეშე, ის არის პირველი ფიგურა ქვეყანაში. ეს ვერ მოხდება ევროპაში. ასეთი სტატუსით ევროპულ კავშირში არავის იღებენ.
თუმცა, ეს არის ამჟამინდელი სიტუაცია, და რა მოხდება გრძელვადიან პერსპექტივაში, უცნობია. „ქართული ოცნება“ არ არის მუდმივი; ადრე თუ გვიან, ხელისუფლების სათავეში ერთი პოლიტიკური ძალის უწყვეტი ყოფნა მოსაწყენი ხდება…
ადგურ ლაგვილავა: მაპატიეთ, რომ გაწყვეტინებთ. მე აბსოლუტურ ჭეშმარიტებაზე არ მაქვს პრეტენზია და არ მივანიჭებ საკუთარ თავს ქართული პოლიტიკური პროცესების ღრმა ექსპერტის სტატუსს, მაგრამ მეჩვენება, რომ ფუნდამენტურ დონეზე ქართველი ხალხი „ქართული ოცნების“ პოლიტიკას მხარს უჭერს. ხელისუფლება ნარჩუნდება არა უბრალოდ უხეში ზომების მეშვეობით. მეჩვენება, რომ ქართველების უმრავლესობას სინამდვილეში არ სურს მოძრაობა ევროპისა და დასავლეთისკენ, არამედ მხარს უჭერს რუსეთთან დაახლოებას. „ქართულ ოცნებას“ აქვს ძლიერი ელექტორალური ბაზა. ჩემთვის ეს ცოტათი ქართული ფენომენია.
ინალ ხაშიგი: ერთი მხრივ, მე ასე მკვეთრად არ ვიტყოდი. როდესაც თითქმის 35 წლის განმავლობაში — 1980-იანი წლების ბოლოდან მოყოლებული — საქართველოში თამაშდებოდა მკვეთრად ანტირუსული სცნეარი და რუსეთი თანმიმდევრულად იყო წარმოდგენილი როგორც მტერი, ასეთი საინფორმაციო პროპაგანდა უკვალოდ არ ქრება. მე ამას ვხედავ რუსი ტურისტების ირგვლივ არსებულ სკანდალებში, სადაც ვინმეს შეიძლება სცემონ, შეურაცხყოფა მიაყენონ ან მომსახურებაზე უარი უთხრან. მეორე მხრივ, უარყოფით იმიჯს ასევე აყალიბებს „ოკუპაციის შესახებ“ კანონის არსებობა, როდესაც საზოგადოებას შთააგონებენ, რომ ყველა პრობლემა, მათ შორის აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაკარგვა, რუსეთის გამო წარმოიშვა. მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს ეკონომიკა მჭიდროდ დაკავშირებული რუსეთისასთან, რუსეთის უარყოფითი იმიჯი მოსახლეობის უმრავლესობაში ნარჩუნდება და ეს იქნება განმსაზღვრელი ფაქტორი თვითონ საქართველოს მომავლისთვის.
დავუბრუნდეთ აფხაზურ ამბებს: როდესაც ქართველი პოლიტიკოსები საუბრობენ ჩვენს „ცდუნების“ მცდელობაზე ევროპული კავშირით, უნდა გვესმოდეს, რომ ევროკავშირი ჩვენთვის ყოველთვის ჩაკეტილი იყო. საბჭოთა კავშირის დროს ჩვენ არ ვიცნობდით ევროპას, ხოლო შემდეგ დაიწყო ომი, ბლოკადა და სანქციები. კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ კრძალავს ყოველგვარ ურთიერთქმედებას ევროპასთან, ხოლო ევროპა პატივს სცემს ქართულ კანონებს. აფხაზეთის მცხოვრებლებს არ ეძლევათ ვიზები, ჩვენი პასპორტები არ არის აღიარებული და ჩვენ არ გვაქვს სავაჭრო ან ეკონომიკური ურთიერთობები ევროკავშირთან. ჩვენ შევეჩვიეთ ამას; ევროპა ჩაკეტილია ჩვენთვის.
ადგურ ლაგვილავა: ჩვენ უარს ვამბობთ იმაზე, რაც ჩვენთვის ისედაც არასდროს არსებობდა.
ინალ ხაშიგი: ზუსტად. მეორე მხრივ, აფხაზეთის მოსახლეობის უმრავლესობა იმყოფება რუსულ საინფორმაციო სივრცეში, სადაც ევროპის შესახებ ტრანსლირებული ნარატივები შორს არის დადებითისგან. რატომ უნდა იყოს ევროპული კავშირი მიმზიდველი ჩვენთვის?
იმისთვის, რომ საერთოდ დავფიქრდეთ იმაზე, გვჭირდება თუ არა ევროპა, აუცილებელი იქნება გაუქმდეს კანონი „ოკუპაციის შესახებ“, მიეცეთ აფხაზებს მსოფლიოში თავისუფლად გადაადგილების საშუალება და ივაჭრონ ევროპულ და სხვა ქვეყნებთან. მაშინ, შესაძლოა, ჩვენი თვალსაწიერი გაფართოვდეს და ჩვენი დამოკიდებულება სამყაროსადმი შეიცვალოს. მაგრამ ეს არ ნიშნავს იმას, რომ აფხაზები დაუყოვნებლივ გადაწყვეტენ ევროპული კავშირისკენ გაემართონ. იმისთვის, რომ ევროპული ინტეგრაციის იდეას საერთოდ ჰქონდეს რაიმე პერსპექტივა, მათ ჯერ უნდა გაგვიხსნან სამყარო, ხოლო შემდეგ ჩვენ თვითონ გადავწყვეტთ. ჯერჯერობით, სანამ ეს სამყარო ჩაკეტილი რჩება, ევროპული კავშირი ჩვენთვის უბრალოდ ცარიელი ფრაზაა.
ადგურ ლაგვილავა: ეს სრულიად მკვდარი დღის წესრიგია. მეჩვენება, რომ ისინი ამ პუნქტებს ძირითადად საკუთარი თავისთვის აყალიბებენ, ცდილობენ იპოვონ ჰიპოთეტური გზები აფხაზეთის დასაბრუნებლად: „მოდით ვუჩვენოთ აფხაზებს ევროპული კავშირი!“. აფხაზურ საზოგადოებაში ეს თემა საერთოდ არ განიხილება.
ინალ ხაშიგი: იმავე ინტერვიუში ნიკა გვარამია გვთავაზობს არ შევეხოთ ძველ იარებს და ვილაპარაკოთ ევროპულ კავშირზე. ის პოლიტიკოსია და ესმის, რომ აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დახასიათება, როგორც „დაკარგული საქმისა“ ნიშნავს კარიერაზე წერტილი დასმას.
მიუხედავად ამისა, გარკვეული აზრი მაინც იკვეთება მის სიტყვებში: ტერიტორიების დაბრუნება სამხედრო ძალით ვერ მოხერხდება; ახალ ომში გამარჯვების გარანტიები არ არსებობს. და თუ საქართველოს აქვს არჩევანი — იმოძრაოს ევროპული კავშირისკენ თუ დარჩეს ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის ოცნებებით — მისი მტკიცებები უბიძგებს ევროკავშირისკენ მოძრაობის იდეას, თუნდაც ჯერჯერობით ტერიტორიულ პრეტენზიებზე ოფიციალურად უარის თქმის გარეშე.
ევროპას ეჭვგარეშეა, რომ არ სურს პასუხისმგებლობის აღება ამ მოუგვარებელ კონფლიქტებზე. ამიტომ, ქართული ოპოზიციის ნაწილში ყალიბდება პრაგმატული გაგება: აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნების მუდმივი სურვილი აფერხებს თვითონ საქართველოს განვითარებას. ამ გაგების მარცვლები უკვე არსებობს საზოგადოებაში. ფიქრობთ, რომ ასეთი სცენარი შესაძლებელია?
ადგურ ლაგვილავა: ევროპულ კავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით?
ინალ ხაშიგი: ევროპისკენ შემობრუნებასთან დაკავშირებით, თუ ადრე თუ გვიან ასეთი არჩევანი დაუდგებათ.
ადგურ ლაგვილავა: მეჩვენება, რომ მომავალ ათწლეულებში საქართველო ვერ აღმოჩნდება ევროპულ კავშირში. ახლა ქვეყანა, შეიძლება ითქვას, შემობრუნდა რუსეთისკენ. ეს მკაფიოდ ჩანს ეკონომიკურ ურთიერთობებში: საქართველოს ეკონომიკური დამოკიდებულება რუსეთზე დღეს მნიშვნელოვნად მაღალია, ვიდრე ევროკავშირზე.
ყველა ლოგისტიკური პროექტი, რომელიც ხორციელდება საქართველოში, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ევროპაზეა ორიენტირებული, მას ჩინეთი და აშშ ჰყავს, როგორც ძირითადი ბენეფიციარები. ხოლო საუბარი ევროკავშირზე არის ნარატივი შიდა მოხმარებისთვის. საქართველოში არის მოსახლეობის ახალგაზრდა სეგმენტი, რომელიც მიისწრაფვის დასავლეთისკენ, ბევრს მოგზაურობს, და ხელისუფლება ვერ შეძლებს უბრალოდ ხელი ჩაიქნიოს ამ დღის წესრიგზე. ისინი მას მხარს უჭერენ რიტორიკულ დონეზე, მაგრამ საქართველო არ დგამს რეალურ ნაბიჯებს ევროკავშირში გაწევრიანებისკენ და არც გადადგამს უახლოეს მომავალში.
ქართული ესტაბლიშმენტისა და ოპოზიციის პრაგმატულ ნაწილს ესმის, რომ აფხაზეთის დაბრუნება ძველი სააკაშვილისეული მეთოდებით ვერ მოხერხდება. შესაძლოა, ისინი ვარაუდობენ, რომ აფხაზეთი გაეხსნება საქართველოს არა ერთიან სახელმწიფოში, არამედ რაიმე საერთო ინტეგრაციული პლატფორმის საფუძველზე. ევროპული კავშირი მათ ხედვაში არის სტრუქტურა, რომელიც უფრო ჰგავს საბჭოთა კავშირს, ვიდრე ეროვნულ სახელმწიფოთა კავშირს, სადაც აფხაზური საზღვრები გაეხსნებოდა საქართველოს. ეს არის პრაგმატული მიდგომა, მაგრამ მათი საბოლოო მიზანი უცვლელი რჩება.
ამავდროულად, დღეს ჩვენ არ ვართ მზად შევუერთდეთ არანაირ ინტეგრაციულ პლატფორმებს — არც ევროპულ კავშირს და არც სხვა რომელიმეს — ჩვენი ეკონომიკური, პოლიტიკური და სამხედრო მოწყვლადობის გამო. ჩვენთვის ეს წარმოადგენს კოლოსალურ რისკს. ჩვენ უკიდურესად მოწყვლადნი ვართ ეკონომიკურად: ჩვენი მთელი ბოლო დროის პოლიტიკური დღის წესრიგი და წინა პრეზიდენტის გადადგომა დაკავშირებული იყო ეკონომიკურ რისკებთან. ჩვენ ამჟამად არ ვართ მზად არანაირი ინტეგრაციისთვის.
თუ საქართველოს ხელისუფლებას მართლაც სურს სწორი პოლიტიკური ნაბიჯების გადადგმა, მათ უნდა აღმოფხვრან მთავარი ნაღმი, რომელიც ჩადებულია ჩვენს მომავალ ურთიერთობებში — ნარატივი იმის შესახებ, რომ ჩვენ ვართ უცხო ხალხი. ეს არის ფუნდამენტური საკითხი, რომლის შესახებაც ქართული ესტაბლიშმენტი დუმს. ქართულ საზოგადოებაში ჩვენი, როგორც უცხო ოკუპანტების აღქმა დომინანტური გახდა, და ეს არის საძირკველი მომავალი კონფლიქტებისთვის. თუ მათ სურთ კონსტრუქციული მიდგომის დემონსტრირება, სწორედ ამ სტერეოტიპს უნდა ებრძოლონ. კანონი „ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ“ შეიძლება გაუქმდეს ერთ დღეში, მაგრამ საზოგადოების აღქმის შეცვლა, რომ აფხაზები არ არიან უცხო ელემენტი, ბევრად უფრო რთულია. რა საფუძველი შეიძლება არსებობდეს კეთილმეზობლური ურთიერთობებისთვის, თუ ჩვენ აღგვიქვამენ ოკუპანტებად?
რაც შეეხება ევროპულ დღის წესრიგს, მე მას სერიოზულად არ მივიღებდი. მაგრამ დიდი პრობლემა იმაში მდგომარეობს, თუ როგორ ვიქცევით ჩვენ თვითონ. ქართველები რეაგირებენ ჩვენს სიჩუმეზე: თუ ჩვენ მკაფიოდ არ განვაცხადებთ ჩვენს გზას, საით მივდივართ სინამდვილეში? მათ, მაგალითად, სურთ ევროკავშირში გაწევრიანება ან რუსეთთან დაახლოება, მაგრამ როგორია ჩვენი საგარეო პოლიტიკური დღის წესრიგი? ჩვენი ხელმძღვანელობა ყოველდღიურად საუბრობს შიდა საკითხებზე და გამოხატავს მადლიერებას რუსეთისადმი, მაგრამ არ ახორციელებს აქტიურ მუშაობას საერთაშორისო აღიარების მიმართულებით. ჩვენ აღმოვჩნდით პასიური დამკვირვებლების როლში იმ გეოპოლიტიკური პროცესებისა, რომლებიც ხდება ჩვენს ირგვლივ. ჩვენ გვაკლია მკაფიო საგარეო პოლიტიკური ინიციატივა.
ასეთ სიტუაციაში, ქართველები ჩვენს საქციელს განმარტავენ როგორც პოზიციების დასუსტებას და დათმობებისთვის მზადყოფნას. ბოლო დროის მაგალითი: როდესაც თურქეთიდან დეპუტატმა გააკეთა განცხადება დოკუმენტების აღიარების, საზღვაო და საჰაერო მიმოსვლის დამყარების შესაძლებლობის შესახებ აფხაზეთთან, ჩვენმა ხელისუფლებამ ფაქტობრივად იგნორირება გაუკეთა მას.
ინალ ხაშიგი: აფხაზეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო გამოვიდა მხარდასაჭერად, მაგრამ არცერთ პროპრეზიდენტულ ან პროსამთავრობო ორგანიზაციას არ გაუკეთებია განცხადება.
ადგურ ლაგვილავა: საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გააკეთა ძალიან ბუნდოვანი განცხადება იმ სულისკვეთებით, რომ „ჩვენ მომხრე ვართ ყველა კარგი რამის“. მე დიდ მნიშვნელობას არ მივანიჭებდი ამას.
ინალ ხაშიგი: მიუხედავად ამისა, იქ აღნიშნული იყო, რომ ისინი მხარს უჭერენ. მაგრამ ყველაზე მეტად რაც მაწუხებს არის ის, რომ ყველა ეს პროსამთავრობო პარტია და სხვადასხვა საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, რომლებიც გამოხატავენ თავიანთ შეხედულებებს ნებისმიერ შემთხვევაში, დუმდნენ ამ კონტექსტში.
ადგურ ლაგვილავა: მათ შორის ის ფაქტიც, რომ არც პრეზიდენტს და არც პრემიერ-მინისტრს არ უსაუბრიათ. ოფიციალურად მხოლოდ ცალკეული დეპუტატები გამოვიდნენ და გამოხატეს თავიანთი მხარდაჭერა, მაშინ როდესაც თვითონ პარლამენტს, როგორც ინსტიტუტს, არ უსაუბრია, მიუხედავად იმისა, რომ ეს პირდაპირ შედის მის კომპეტენციაში. თურქეთის პარლამენტის მეშვეობით შესაძლებელი იქნებოდა რაიმე სასარგებლო გზების პოვნა. მაგრამ პრეზიდენტი დუმდა, პრემიერ-მინისტრი დუმდა და პროსამთავრობო ორგანიზაციები დუმდნენ. საგარეო საქმეთა სამინისტრომ გამოაქვეყნა განცხადება — და კარგია, რომ გამოაქვეყნა — მაგრამ ეს უფრო აღქმული იქნა როგორც რუტინული ფორმალობა.
ინალ ხაშიგი: ხედავთ, საგარეო საქმეთა სამინისტრომ აღნიშნა მოძრაობის არსებობა და მიესალმა მას. მაგრამ აქ არის ნიუანსი: ეს დღის წესრიგი თვითონ თურქეთში წამოწეულია ოპოზიციის, ოპოზიციური ორგანიზაციების მიერ. მესმის, რატომ შეიძლება არ ესაუბრათ პრეზიდენტს ან სხვა სახელმწიფო ორგანოებს, მაგრამ სხვა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ორგანიზაციებს ძალიან კარგად შეეძლოთ ეს გაეკეთებინათ. ჩვენ გვყავს „ამცახარა“, „აიტაირა“ და „ერთიანი აფხაზეთი“, რომლებიც ყოველ კვირას მართავენ მრგვალ მაგიდებს. მათ უნდა ესაუბრათ!
მე ამას ძალიან მნიშვნელოვან მომენტად მივიჩნევ. გახსოვთ საპრეზიდენტო არჩევნების დროს წამოწეული თეზი აფხაზური ოპოზიციის ან აფხაზური საზოგადოების სეგმენტის გარკვეული „პროთურქული“ პოზიციის შესახებ? იმ მომენტში, იმ ველის ყველა მოთამაშემ მშვენივრად იცოდა, რომ ეს იყო ჰაერიდან გამოწოვილი ეჭვი. მაგრამ ახლა ის მუშაობს. სრულიად შესაძლებელია, რომ ამ პროსამთავრობო ორგანიზაციებმა არ ისაუბრეს ზუსტად იმის გამო, რომ ეშინიათ: რა მოხდება, თუ ვინმეს არ მოეწონება, რა მოხდება, თუ ეს აღქმული იქნება როგორც მოძრაობა თურქეთისკენ, და ასე შემდეგ? ეს არის შემთხვევა, როდესაც შენ წარმოშობ ყალბ ნარატივებს და შემდეგ თვითონ ხდები მათ მიერ მსხვერპლად შეწირული.
ადგურ ლაგვილავა: ეს ხშირად ხდება — როდესაც ხდები საკუთარი პროპაგანდის მსხვერპლი.
ინალ ხაშიგი: ზუსტად, საკუთარი პროპაგანდის. მეჩვენება, რომ დროა დავშორდეთ ამ ყალბ რეალობას, აფხაზეთში მუდმივი ზეიმის სიტუაციის მუდმივად ასახვის მცდელობებს. ჩვენ უნდა უზრუნველვყოთ, რომ ჩვენი ეკონომიკა განვითარდეს და ჩვენი სუვერენიტეტი და უსაფრთხოება განმტკიცდეს. ამ ნოტაზე დავასრულებ, მაგრამ სანამ ამას გავაკეთებდე, მინდა მოკლედ დავუბრუნდე თქვენს სიტყვებს…
ადგურ ლაგვილავა: თქვენ აღნიშნეთ, რომ თურქეთში ამ პროცესს წარმართავენ ოპოზიციური ორგანიზაციები. მაგრამ ბოლოს და ბოლოს, ამ პროცესის ლოკომოტივი არიან იქ მცხოვრები აფხაზები. აქ, აფხაზეთიდან მე არ უნდა დავყო თურქი აფხაზები იმის მიხედვით, ეკუთვნიან ისინი ოპოზიციას თუ მხარს უჭერენ ერდოღანს. თურქეთი დიდი ქვეყანაა დიდი ისტორიით; მას ჰყავს როგორც მთავრობა, ასევე ოპოზიცია. თუმცა ამ ინიციატივას მხარი დაუჭირა თურქეთის პარლამენტის მესამედმა — არა ხუთმა ან ათმა ინდივიდმა.
მე გამოვთქვი კრიტიკა ჩვენს რეაქციასთან დაკავშირებით ამ მიზეზით. ბუნებრივია, ჩვენმა საზოგადოებამ ეს ახალი ამბავი ენთუზიაზმით მიიღო: გაჩნდა ნამდვილი სიხარული, რომ სულ მცირე რაიმე პროცესი აფხაზეთის იზოლაციის დასასრულებლად დაიწყო. მაგრამ შეხედეთ სიტუაციას გარედან. ერთი წამით შეეცადეთ არ იყოთ აფხაზი ჟურნალისტი და შეხედეთ ყველაფერს გარეშე დამკვირვებლის თვალით სხვა ქვეყნიდან, რომელსაც სჭირდება გამოიკვლიოს, რა ხდება აფხაზეთში. ბოლო წლებში თქვენ ვერ გაიგონებთ, რომ აფხაზეთი აცხადებდეს საერთაშორისო აღიარების აუცილებლობას. იქმნება შთაბეჭდილება, თითქოს ჩვენ უკვე აღიარებული ვართ მთელი მსოფლიოს მიერ და ვეკუთვნით ყველა საერთაშორისო ორგანიზაციას, გაეროს ჩათვლით.
სინამდვილეში, ჩვენი უმოქმედობით, ჩვენ თავს ვპოზიციონირებთ არა როგორც სახელმწიფო, რომელიც მიისწრაფოდა აღიარებისკენ, არამედ როგორც ვინმეს პასუხისმგებლობის სივრცე.
დღეს ჩვენ აღვიქმებით როგორც ტერიტორია რუსეთის პასუხისმგებლობის სივრცეში და არა როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო, რომელიც ცდილობს საერთაშორისო აღიარებასა და საერთაშორისო ინსტიტუტებში მონაწილეობის მიღწევას.
ნებისმიერი დამკვირვებელი უყურებს, თუ როგორ რეაგირებს სახელმწიფო მიმდინარე პროცესებზე. ჩვენმა სახელმწიფომ იგნორირება გაუკეთა ამ მოვლენებს და ქართველებმა ესეც მშვენივრად წაიკითხეს. ისინი ხედავენ ჩვენს რეაქციას. წარმომიდგენია, როგორი ფსიქოლოგიური დარტყმა იყო მათთვის თურქეთში ასეთი პროცესების დაწყება. მაგრამ შემდეგ ისინი ხედავენ, რომ ჩვენი ხელისუფლება ამაზე არანაირად არ რეაგირებს. ანუ, ჩვენივე უმოქმედობით ჩვენ ვადემონსტრირებთ, რომ მზად ვართ დავთმოთ საკუთარი პოზიციები.
სწორედ ამაზე ვსაუბრობდი. საქმე იმაში კი არ არის, მოწონს თუ არა ვისმე თურქული პოზიცია ან არსებობს თუ არა ფარული მახეები — ამას არავინ უარყოფს. მაგრამ ჩვენი სახელმწიფო უნდა რეაგირებდეს ასეთ პროცესებზე და ადემონსტრირებდეს — იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მას მათში პირდაპირი მონაწილეობა არ მიუღია — რომ ეს ჩვენი სტრატეგიის ნაწილია.
ინალ ხაშიგი: ვფიქრობ, ხელისუფლებისთვის ნებისმიერ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია აფხაზეთის იზოლაციის დასრულების სტრატეგიის ჩამოყალიბება. და ეს ეხება ასეთ მომენტებსაც. არ არის აუცილებელი მივაღწიოთ აღიარებას წყნარი ოკეანის კიდევ ერთი პატარა კუნძულოვანი სახელმწიფოსგან, როგორიცაა ნაურუ, რომელმაც შესაძლოა გააუქმოს თავისი აღიარება რამდენიმე წლის შემდეგ. დიდი ანგარიშით, ეს უბრალოდ ემოციური ფაქტორია, რომელსაც არანაირი გავლენა არ აქვს ჩვენს ცხოვრებაზე: ჩვენ არ ვმოგზაურობთ ნაურუში და მათთან არანაირი რეალური კონტაქტები არ გვაქვს.
ადგურ ლაგვილავა: თურქეთის მიერ ჩვენი პასპორტების აღიარება ბევრად უფრო მნიშვნელოვანი იქნებოდა, ვიდრე ოკეანეთისა თუ კარიბის ზღვის აუზის ორმოცდაათი კუნძულის მიერ აღიარება.
ინალ ხაშიგი: დიახ. ეს არის ისეთი ეფექტური ზომა, რომელსაც ჭეშმარიტად შეუძლია გავლენა იქონიოს ჩვენი ბევრი მოქალაქისა და თურქეთში მცხოვრები მრავალი ეთნიკური აფხაზის ცხოვრებაზე. აფხაზური პასპორტებით მსოფლიოში მოგზაურობის შესაძლებლობა მნიშვნელოვნად უფრო მნიშვნელოვანია — სრული პატივისცემით მსოფლიოს ყველა იმ მცირე სახელმწიფოს მიმართ, რომლებთანაც, დიდი ანგარიშით, კონტაქტები არ გვაქვს და ნაკლებად სავარაუდოა, რომ უახლოეს მომავალში გვქონდეს, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ისინი გვცნობენ. როდესაც ვსაუბრობთ იზოლაციის დასრულებაზე, ყველაზე მნიშვნელოვანი რამ არის ჩვენი მცხოვრებლები, ჩვენი მოქალაქეები, რომლებიც შეძლებენ თავისუფლად გადაადგილდნენ დედამიწის ზურგზე აფხაზური დოკუმენტების გამოყენებით. ეს ფუნდამენტურად მნიშვნელოვანია ჩვენთვის.
ამ ნოტაზე დავასრულებ ჩვენს გადაცემას. ვიბრძოლოთ ჩვენი იზოლაციის დასასრულებლად!
ადგურ ლაგვილავა: ჯერჯერობით, მეჩვენება, რომ მხოლოდ საკუთარი ძალებით.
ინალ ხაშიგი: აბა როგორ? გინდათ, რომ სხვამ იბრძოლოს თქვენს მაგივრად?
ადგურ ლაგვილავა: ვგულისხმობ — მხოლოდ საზოგადოების ძალისხმევის იმედზე.
ინალ ხაშიგი: სწორედ ეგ არის მთავარი: ამ მიზნებს ყოველთვის თვითონ საზოგადოება აღწევს. ადგურ, დიდი მადლობა!
შეგახსენებთ, რომ დღეს ჩვენი სტუმარი იყო ადგურ ლაგვილავა. ემშვიდობებით. ნახვამდის და მომავალ შეხვედრამდე!
პუბლიკაციებში გამოყენებული ტოპონიმები და ტერმინოლოგია, აგრეთვე მათში გამოთქმული მოსაზრებები და შეხედულებები, ყოველთვის არ ასახავს გამომცემლის შეხედულებებსა და პოზიციას.
