რაზე შეთანხმდნენ ფაშინიანი და პუტინი ბიშკეკში: შეხვედრა ურთიერთობების უკიდურესი დაძაბულობის ფონზე

ფაშინიანისა და პუტინის შეხვედრა ბიშკეკში

სომხეთის პრემიერ-მინისტრი ნიკოლ ფაშინიანი და რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი ბიშკეკში, შანხაის თანამშრომლობის ორგანიზაციის სამიტის ფარგლებში გამართული სხდომის შემდეგ ერთმანეთს შეხვდნენ. მათი მოლაპარაკებები გვიან საღამოს გაიმართა.

ლიდერებს შორის განსახილველი საკითხები ურთიერთობების უკიდურესი დაძაბულობის ფონზე დაგროვდა. ფაშინიანისა და პუტინის ბოლო შეხვედრა 1 აპრილს შედგა. მას შემდეგ, ივნისში, სომხეთში საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა. ფაშინიანის პარტიამ გაიმარჯვა, საპარლამენტო უმრავლესობა მოიპოვა და მთავრობის დამოუკიდებლად ჩამოყალიბება შეძლო. თუმცა რუსეთის პრეზიდენტს სომხეთის პრემიერისთვის გამარჯვება დღემდე არ მიულოცავს.

მოსკოვის განცხადებებიდან ჩანს, რომ რუსეთისთვის მთავარი პრობლემა ერევნის ევროკავშირში გაწევრიანებისკენ სწრაფვაა.

ბიშკეკში შეხვედრის დასაწყისშივე პუტინმა განაცხადა, რომ სომხეთს ევროკავშირში გაწევრიანებისკენ სწრაფვის კანონიერი უფლება აქვს. თუმცა, მისი თქმით, ეს გადაწყვეტილება სირთულეებს ქმნის რუსეთის ხელმძღვანელობით მოქმედ ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში (EAEU) სომხეთის წევრობისთვის.

„რაც უფრო სწრაფად განსაზღვრავს სომხეთი პოზიციას ევროკავშირში გაწევრიანების საკითხზე, მით უკეთესი. მოსკოვმა უნდა გაიგოს, როგორ განავითაროს ურთიერთობები მომავალში. სომხეთის მიერ სხვა ორგანიზაციაში გაწევრიანების პროცედურის დაწყების შესახებ კანონის მიღება ნიშნავს, რომ თქვენ აცხადებთ ჩვენი ორგანიზაციიდან გასვლის შესახებ“, – განაცხადა პუტინმა.

ფაშინიანმა პასუხად კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ სომხეთს ევრაზიული ეკონომიკური კავშირიდან გასვლის განზრახვა არ აქვს.

სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ასევე გაიხსენა, რომ EAEU-ს წესდება კავშირიდან სახელმწიფოს გარიცხვის პროცედურას არ ითვალისწინებს, თუ თავად ქვეყანა არ მიიღებს შესაბამის გადაწყვეტილებას.

„ჩვენ ძალიან ვაფასებთ ჩვენს ურთიერთობებს რუსეთის ფედერაციასთან. იმედი გვაქვს, რომ ეს ურთიერთობები რუსეთისთვისაც მნიშვნელოვანია. ვფიქრობ, რომ სომხეთმა, რუსეთმა და პირადად ჩვენ ყველა, ძალიან ფრთხილად უნდა მოვეკიდოთ ამ ურთიერთობებს. მინდა დავადასტურო, რომ პირადად მე და ჩვენი მთავრობა მათ ძალიან ვუფრთხილდებით. დარწმუნებული ვარ, თქვენც ასე უდგებით ამ ურთიერთობებს. და მინდა ამისთვის მადლობა გადაგიხადოთ“, – განაცხადა ფაშინიანმა.

მისივე თქმით, ევროკავშირში წევრობის საკითხი ჯერ იმ ეტაპზე არ არის, როდესაც რეფერენდუმის ჩატარება შესაძლებელი იქნება. ფაშინიანის განმარტებით, ამ ეტაპზე სომხეთს ევროკავშირში გაწევრიანების სახით რეალური ალტერნატივა არ აქვს. საკითხი მხოლოდ მაშინ დადგება, როდესაც ხელისუფლებას მოსახლეობისთვის არჩევანის შეთავაზება შეეძლება.

პუტინმა კი საკუთარ პოზიციას გაუსვა ხაზი.

„ხალხს ნამდვილად ყოველთვის უნდა ჰქონდეს არჩევანის უფლება. ამიტომ გააკეთეთ ეს არჩევანი და დავხუროთ ეს თემა. სულ ეს არის. ყველაზე მარტივი გზა ხალხისთვის მიმართვა და კითხვა იქნება: რა გსურთ — ასე თუ ისე?“ – განაცხადა რუსეთის პრეზიდენტმა.

შეხვედრის დასრულების შემდეგ ფაშინიანმა სოციალურ ქსელებში ვიდეო გამოაქვეყნა, რომელშიც მოლაპარაკებების შედეგები შეაჯამა.

მან შეხვედრას „ძალიან კარგი“ უწოდა და განაცხადა, რომ პუტინთან შეთანხმდა, მოსკოვში მისი ვიზიტის ფარგლებში მხარეებმა „გულწრფელი და კონსტრუქციული დიალოგი“ გააგრძელონ. როგორც ჩანს, ვიზიტი უახლოეს მომავალში გაიმართება.

„უნდა აღინიშნოს, რომ სომხეთსა და რუსეთს შორის ორმხრივი ურთიერთობები ორივე ქვეყნისთვის უაღრესად მნიშვნელოვანია. […] თუმცა ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ახალ ვითარებაში, ახალ პირობებში, ამ ურთიერთობების გადააზრების საჭიროება ჩნდება. და დარწმუნებული ვარ, ამ გადააზრების შედეგად ჩვენი ურთიერთობები უკეთესი, უფრო კონსტრუქციული, ორმხრივად მომგებიანი და უფრო თბილი გახდება“, – განაცხადა ფაშინიანმა.

რა საკითხები დადგა შეხვედრის დღის წესრიგში

სომხეთში თავიდანვე ელოდნენ, რომ ფაშინიანსა და პუტინს რამდენიმე განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საკითხზე რთული საუბარი ექნებოდათ. თუმცა სომეხი ანალიტიკოსები ასევე აღნიშნავდნენ, რომ შეხვედრისგან რომელიმე საკითხზე მნიშვნელოვანი ცვლილებების მოლოდინი არ უნდა ყოფილიყო.

ერთ-ერთი მთავარი თემა სომხეთში რეფერენდუმის ჩატარება იყო: ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში დარჩენისა თუ ევროკავშირში წევრობის საკითხზე.

ბოლო პერიოდში რუსეთი და EAEU-ს სხვა წევრი სახელმწიფოები ერევანს რეფერენდუმის ჩატარებისკენ აქტიურად მოუწოდებდნენ. სომხეთის ხელისუფლება კი პასუხობდა, რომ ამ ეტაპზე ამის საჭიროება არ არსებობს, რადგან ქვეყანას ევროკავშირში გაწევრიანებაზე განაცხადი ჯერ არ შეუტანია. EAEU-ს წევრები არიან რუსეთი, ბელარუსი, სომხეთი, ყაზახეთი და ყირგიზეთი.

ამასთან, EAEU-ში უკვე საუბრობდნენ სომხეთის სტატუსის განხილვის შესაძლებლობაზეც. თუმცა კავშირის წესდების თანახმად, ორგანიზაციიდან გასვლის გადაწყვეტილების მიღება მხოლოდ თავად სომხეთს შეუძლია. სხვა პროცედურა არ არსებობს, როგორც ეს თავად ფაშინიანსაც არაერთხელ განუცხადებია.

24 აგვისტოს სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ევროკავშირში გაწევრიანებაზე ოფიციალური განაცხადის შეტანის შესაძლებლობაზეც ისაუბრა. განცხადებას რუსეთში კრიტიკის ახალი ტალღა მოჰყვა.

მოსკოვში აცხადებდნენ, რომ ევროკავშირში წევრობა „ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე მარათონია“, მაშინ როცა „რუსეთთან და EAEU-სთან გაწყვეტის საფასურს ერევანი აქ და ახლა იგრძნობს“. რუსმა ექსპერტებმა სომხეთს „ფატალური ფინალიც“ კი უწინასწარმეტყველეს და განაცხადეს, რომ ქვეყანას არჩევანის გაკეთება „თურქიზაციასა“ და „უკრაინულ სცენარს“ შორის მოუწევს.

კიდევ ერთი საკითხი სომხური პროდუქციის რუსეთში ექსპორტისთვის დაწესებული შეზღუდვები იყო. ისინი მაისიდან მოქმედებს და დღემდე გრძელდება.

წლების განმავლობაში რუსეთი სომხეთისთვის ერთ-ერთი მთავარი საექსპორტო მიმართულება იყო. მას შემდეგ, რაც მოსკოვმა შეზღუდვები დააწესა, რასაც რუსული მხარე პროდუქციის ხარისხით ხსნის, სომხური პროდუქციის ნაწილი ევროკავშირის ბაზარზე უფრო აქტიურად შევიდა, სადაც ხარისხის სტანდარტები უფრო მაღალია.

შეხვედრის კიდევ ერთ შესაძლო თემად სომხეთის მონაწილეობა რუსეთის ხელმძღვანელობით მოქმედ კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციაში (ОДКБ) სახელდებოდა.

ორგანიზაციის წევრები არიან რუსეთი, ბელარუსი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი და სომხეთი.

ერევანს უკვე ორი წელია ორგანიზაციაში მონაწილეობა გაყინული აქვს. ეს გადაწყვეტილება სომხეთის პასუხი იყო ბლოკის მოკავშირეების უმოქმედობაზე. 2021-2022 წლებში, როდესაც აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები სომხეთის სუვერენულ ტერიტორიაზე შევიდნენ, მოკავშირეები არ ჩარეულან და ბაქოს მოქმედებებიც არ დაუგმიათ. მათი არგუმენტი ის იყო, რომ სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვარი დელიმიტირებული არ იყო.

ფაშინიანმა მაშინ განაცხადა:

„როდესაც ამბობთ, რომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის საზღვარი არ არსებობს, ეს ნიშნავს, რომ ОДКБ-ს პასუხისმგებლობის ზონაც არ არსებობს. და თუ პასუხისმგებლობის ზონა არ არსებობს, მაშინ არც თავად ორგანიზაცია არსებობს“.

თუ ადრე ფაშინიანი ამბობდა, რომ ОДКБ-დან სომხეთის გარიცხვა მას არ აღელვებდა, პუტინთან შეხვედრამდე ერთი კვირით ადრე მან განაცხადა, რომ ასეთი გადაწყვეტილება, პირიქით, გაახარებდა.

„ყოველ შემთხვევაში, ეს მოგვხსნიდა დილემას: უნდა გავიდეთ თუ არა [ОДКБ-დან]“, – თქვა მან.

მოლაპარაკებების წინა დღეს რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწემ, იური უშაკოვმა განაცხადა, რომ შეხვედრა იმ პერიოდში იმართებოდა, „როდესაც სომხეთში ოპოზიციის ლიდერებს მასობრივად აპატიმრებენ“.

უშაკოვი, კერძოდ, სომხეთის ყოფილი პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის დაპატიმრებას გულისხმობდა.

ქოჩარიანს სამსახურებრივი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებაში, განსაკუთრებით დიდი ოდენობით ქრთამის აღებასა და ფულის გათეთრებაში ედება ბრალი. სასამართლომ მას ორთვიანი პატიმრობა შეუფარდა. ეს მისი მეოთხე დაპატიმრებაა.

სომხეთში ვარაუდობდნენ, რომ პუტინს, რომელსაც ქოჩარიანთან მეგობრული ურთიერთობა აქვს, შესაძლოა, მისი გათავისუფლების საკითხიც დაეყენებინა.

ფაშინიანთან აპრილში გამართული წინა შეხვედრისას პუტინმა იმედი გამოთქვა, რომ სომხეთის არჩევნებში მონაწილეობას შეძლებდნენ რუსეთის „მეგობრებიც“, ანუ პრორუსული პოლიტიკური ძალები.

სავარაუდოდ, ის გულისხმობდა რუსი ბიზნესმენის, სამველ კარაპეტიანის პარტიას, რომელსაც ხელისუფლების ხელში ჩაგდებისკენ მოწოდების ბრალდება აქვს წაყენებული და რომლის ლიდერსაც ამჟამად შინაპატიმრობა აქვს შეფარდებული. ასევე ყოფილი პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის ხელმძღვანელობით მოქმედ ბლოკს.

ორივე ძალამ არჩევნებში მონაწილეობა მიიღო, თუმცა პარლამენტში უმრავლესობის მოპოვება ვერ შეძლო.

სომხეთის მმართველი პარტიის წარმომადგენლების შეფასებით, სწორედ ეს პრორუსული ძალები უბიძგებენ რუსეთის ხელისუფლებას ისეთი ნაბიჯების გადადგმისკენ, რომლებმაც სომხურ საზოგადოებაში უკმაყოფილება შეიძლება გამოიწვიოს. ფაშინიანის გუნდში მიაჩნიათ, რომ ოპოზიციური ძალების მიზანი ამ გზით ხელისუფლებაში მოსვლაა.