ჯეი დი ვენსი ბაქოში. აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტის აზერბაიჯანში ვიზიტის შედეგები და მოლოდინები
ვენსის ვიზიტი აზერბაიჯანში
აშშ-აზერბაიჯანის სტრატეგიული პარტნიორობის ქარტიას ხელი 10 თებერვალს ბაქოში, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტ ჯეიმს დევიდ ვენსსა და აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევს შორის შეხვედრაზე მოეწერა.
„ეს დოკუმენტი ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობებს კიდევ უფრო გააძლიერებს. შეერთებული შტატები ვალდებულია გააგრძელოს მჭიდრო თანამშრომლობა აზერბაიჯანთან სამხრეთ კავკასიის რეგიონის უზარმაზარი პოტენციალის რეალიზებისთვის“, – განაცხადა აზერბაიჯანში აშშ-ის საელჩომ.
ორივე ლიდერის მიერ ვენსის ვიზიტი და ქარტიის ხელმოწერა „ისტორიული მოვლენად“ შეფასდა.
Today, @VP JD Vance and @presidentaz Ilham Aliyev met in Baku to discuss the implementation of the historic August 8 White House Peace Summit and reaffirm their shared commitment to regional peace, security, and prosperity. The leaders signed the 🇺🇸U.S.-🇦🇿Azerbaijan Strategic… pic.twitter.com/4dHbn8Sxcp
— U.S. Embassy Baku (@USEmbassyBaku) February 10, 2026
აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი ჯეიმს დევიდ ვენსი (J.D. Vance) 10 თებერვალს ბაქოში ოფიციალური ვიზიტით ჩავიდა. მისი ვიზიტის მთავარი მიზანია პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სამშვიდობო ინიციატივების, კერძოდ, „ტრამპის საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობის მარშრუტის“ (TRIPP) გეგმის პოპულარიზაცია.
ერთი დღით ადრე ვენსი ერევანს ეწვია, სადაც 9 და 10 თებერვალს სომხეთის ლიდერს შეხვდა.
აზერბაიჯანის მთავრობის წარმომადგენლები ვენსს ბაქოს აეროპორტში დახვდნენ. შემდეგ მისი ავტოკოლონა ზაგულბაში, ალიევის რეზიდენციაში გაემართა, სადაც მას პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი შეხვდა.
ვიზიტმა აზერბაიჯანსა და მთლიანად რეგიონში სხვადასხვა მოლოდინი გააჩინა. აზერბაიჯანის ოპოზიციის ნაწილი იმედოვნებს, რომ ვიზიტის დროს პოლიტპატიმრების თემას განიხილავენ და შესაძლოა, ზოგიერთი მათგანი გაათავისუფლონ კიდეც.
სომხეთიც იმედოვნებს, რომ პატიმრობაში მყოფი სომეხი პატიმრები შესაძლოა გათავისუფლდნენ.
სამშვიდობო ხელშეკრულება და TRIPP-ის გეგმა
მთავარი მოლოდინი აზერბაიჯანსა და სომხეთს შორის გრძელვადიანი სამშვიდობო შეთანხმების პროგრესია.
ვაშინგტონის შუამავლობით, მხარეები 2025 წლის მარტში შეთანხმდნენ სამშვიდობო ხელშეკრულების ტექსტზე, ხოლო 8 აგვისტოს, პრეზიდენტ ტრამპის მონაწილეობით შეხვედრაზე, დოკუმენტი პარაფირდა. მიღწეული შეთანხმებების თანახმად, ბაქო და ერევანი შეთანხმდნენ ყველა ძირითადი სატრანსპორტო კავშირის გახსნაზე და შეერთებულ შტატებთან ენერგეტიკის, ტექნოლოგიებისა და ეკონომიკის სექტორებში თანამშრომლობის გაძლიერებაზე.
განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა „ტრამპის მარშრუტის“ (TRIPP) სახელწოდებით ცნობილ სატრანსპორტო კორიდორს. ეს კორიდორი გაივლის სომხეთს და დააკავშირებს აზერბაიჯანს ნახიჩევანთან.
ანალიტიკოსების აზრით, ტრამპის ადმინისტრაცია ამ ტიპის ეკონომიკური ინტეგრაციის გზით სამხრეთ კავკასიაში მდგრადი მშვიდობის მიღწევას ცდილობს. ეს სტრატეგია მიზნად ისახავს ახალი კონფლიქტების თავიდან აცილებას რეგიონში თანამშრომლობისა და კეთილდღეობის გარემოს შექმნით, ამერიკული კომპანიების მონაწილეობითა და ინვესტიციებით.
ვიცე-პრეზიდენტი ვენსი, სავარაუდოდ, ბაქოში შეხვედრების დროს სამშვიდობო შეთანხმების საბოლოო დეტალებს განიხილავს.
პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა უკვე განაცხადა, რომ თუ სომხეთი კონსტიტუციიდან ამოიღებს საკამათო დებულებას, რომელიც აზერბაიჯანის ტერიტორიულ მთლიანობას ეჭვქვეშ აყენებს, ის მზადაა ხელი მოაწეროს სამშვიდობო შეთანხმებას და რატიფიკაციისთვის პარლამენტს წარუდგინოს.
პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანს ამ ცვლილებების განსახორციელებლად შიდა პოლიტიკური მხარდაჭერა სჭირდება. სწორედ ამიტომ, ვენსმა საჯაროდ დაუჭირა მხარი ფაშინიანს ერევანში ვიზიტის დროს და მხარდაჭერა გამოუცხადა მას მომავალ არჩევნებში. ვენსმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მისი ხელისუფლებაში ყოფნა აუცილებელია ვაშინგტონის შუამავლობით მიღწეული შეთანხმებების განხორციელებისთვის.
ეს იმის დასტურად აღიქმება, რომ შეერთებული შტატები დიდ მნიშვნელობას ანიჭებს სომხეთ-აზერბაიჯანის სამშვიდობო პროცესს. ვიზიტის ერთ-ერთ მთავარ შედეგს მხარეების სამშვიდობო დღის წესრიგისადმი ერთგულების დამადასტურებელი განცხადებები მოელიან.
გარდა ამისა, ვენსი, სავარაუდოდ, აზერბაიჯანულ მხარესთან TRIPP-ის სატრანსპორტო დერეფნის განხორციელებას განიხილავს. როგორც ადრე იყო ცნობილი, ვაშინგტონში ხელმოწერილი შეთანხმებების თანახმად, ამ დერეფნის მშენებლობა და ექსპლუატაცია ამერიკულ კომპანიებს ევალებათ, ხოლო რუსეთი პროექტის მიღმა რჩება.
მოსკოვმა, რომლის გეოპოლიტიკური გავლენა რეგიონში სუსტდება, უკმაყოფილება გამოთქვა არსებული სიტუაციით, მაგრამ ჯერჯერობით ღია პროტესტისგან თავს იკავებს. პოლიტიკური დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ ტრამპის ადმინისტრაცია აქცენტს აკეთებს რეგიონის ქვეყნებთან სავაჭრო და ეკონომიკურ პროექტებზე, რათა შეზღუდოს რუსეთისა და ირანის გავლენა სამხრეთ კავკასიაში.
პოლიტიკური პატიმრები და ადამიანის უფლებები
ვიცე-პრეზიდენტის ვიზიტამდე პერიოდში ასევე აქტიურად განიხილებოდა აზერბაიჯანში ადამიანის უფლებების მდგომარეობასთან დაკავშირებული მოლოდინები. ადგილობრივი ადამიანის უფლებათა დამცველები აცხადებენ, რომ ქვეყნის ციხეებში ამჟამად 300-ზე მეტი პოლიტიკური პატიმარი იმყოფება, ოფიციალური პირები კი უარყოფენ ასეთი პირების არსებობას.
Human Rights Watch აღნიშნავს, რომ სიტუაცია 2025 წელს გაუარესდა, რაც მიუთითებს მთავრობის მიერ დამოუკიდებელ მედიაზე, პოლიტიკურ ოპონენტებსა და სამოქალაქო საზოგადოებაზე ზეწოლის ზრდაზე. ამ ფონზე, რამდენიმე პირმა, რომლებიც პოლიტიკურ პატიმრებად ითვლებიან, ასევე მათი ოჯახის წევრებმა, ღია წერილით მიმართეს ტრამპის ადმინისტრაციას.
მათ მოიხსენიეს აშშ-ის ქმედებები პოლიტპატიმრების გათავისუფლების საკითხში ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა ბელარუსი და ვენესუელა და განაცხადეს, რომ აზერბაიჯანის მიმართ მსგავს პრინციპულ პოზიციას ელიან.
ამერიკელი პოლიტიკოსებიც აქტიურები არიან ამ საკითხში. კერძოდ, კონგრესმენმა ჯეიმს მაკგოვერნმა, ტომ ლანტოსის ადამიანის უფლებათა კომისიის თანათავმჯდომარემ, ვიცე-პრეზიდენტ ვენსს წერილი გაუგზავნა, რომელშიც სთხოვდა, სინდისის პატიმრების გათავისუფლება ბაქოში ოფიციალურ შეხვედრებზე პრიორიტეტად ექცია.
წერილში მაკგოვერნმა რამდენიმე ცნობილი აზერბაიჯანელი პოლიტიკური აქტივისტისა და ჟურნალისტის სახელი დაასახელა: ეკონომისტი პროფესორი გუბად იბადოღლუ, მისი ძმა გალიბ ბაირამოვი, ოპოზიციონერი ფიგურა ტოფიგ იაგუბლუ, სახალხო ფრონტის პარტიის ლიდერი ალი ქარიმლი, პარტიის ფუნქციონერი მამედ იბრაჰიმი, სოციალური აქტივისტი ბახტიარ ჰაჯიევი, რადიო თავისუფლების ჟურნალისტი ფარიდ მეჰრალიზადე და მისი მეუღლე ნარგიზ მუხტაროვა, Meydan TV-ის საქმეზე დაკავებული ჟურნალისტები შამშად აღა, აინურ ელგუნეში და ულვია გულიევა, ასევე ადამიანის უფლებათა დამცველები რუფატ საფაროვი და ანარ მამადლი.
კონგრესმენმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ეს სია ამომწურავი არ არის, მაგრამ ყველა ნახსენები პირი იმსახურებს გათავისუფლებას. გარდა ამისა, ორმა აშშ-ის სენატორმა (ორივე დემოკრატმა) ცალ-ცალკე მიმართა ვენსს ჟურნალისტ ფარიდ მეჰრალიზადეს გათავისუფლების მოთხოვნით.
მიუხედავად იმისა, რომ ეს მოწოდებები საზოგადოებაში გარკვეულ იმედს ბადებს, ადგილობრივი პოლიტიკური კომენტატორები სკეპტიკურად არიან განწყობილნი, რომ ვენსი ღიად წამოჭრის ადამიანის უფლებების საკითხს. ისინი ამტკიცებენ, რომ ტრამპის ადმინისტრაციის დროს ვაშინგტონმა ბაქოსთან ურთიერთობებში პრიორიტეტი მიანიჭა სტრატეგიულ პარტნიორობას და უსაფრთხოების საკითხებს, რის შედეგადაც ადამიანის უფლებები არ იყო განხილვის მთავარი თემა.
დამოუკიდებელი მედიის მიერ კითხვაზე, განიხილავდა თუ არა ვენსი ბაქოში დაკავებული ჟურნალისტების ბედს, ზოგიერთმა ექსპერტმა უპასუხა: „ჩვენ აბსოლუტურად არანაირი მოლოდინი არ გვაქვს“.
თუმცა, შესაძლებელია, რომ ვენსი მაინც განიხილავს ცალკეული პატიმრების ბედს ალიევთან დახურული შეხვედრების დროს. კერძოდ, საერთაშორისო მედიის ყურადღების ცენტრში მყოფ საქმეებში მინიმალური პროგრესიც კი, მათ შორის ფ. მეჰრალიზადეს საქმეში (მაგალითად, მისი პატიმრობიდან გათავისუფლება), შეიძლება ჩაითვალოს ვიზიტის ჰუმანიტარულ შედეგად.
სომეხი პატიმრების საკითხი
ვიცე-პრეზიდენტ ვენსის ბაქოში ვიზიტის წინა პერიოდში სომხურმა საზოგადოებამ და მედიამ გარკვეული მოლოდინები გამოთქვეს. ერთ-ერთი მთავარი თემა კვლავ მეორე ყარაბაღის ომის დროს აზერბაიჯანის მიერ დაკავებული სომეხი პატიმრების ბედი და მისი შემდგომი პერიოდია.
ერევნიდან წასვლისას ჯეიმს ვენსმა ღიად განაცხადა, რომ ამ საკითხს ბაქოში აუცილებლად წამოჭრიდა.
აშშ-ის წარმომადგენლის ეს განცხადება სომხურ საზოგადოებაში დადებითად იქნა მიღებული.
14 იანვარს აზერბაიჯანმა ჰუმანიტარული დახმარების სახით სომხეთს ოთხი სომეხი პატიმარი გადასცა. თუმცა, სომეხი ოფიციალური პირების განცხადებების თანახმად, აზერბაიჯანის ციხეებში 19 სომეხი პატიმარი რჩება.
გარდა ამისა, აზერბაიჯანში მიმდინარეობს კიდევ ერთი ჯგუფის (დაახლოებით 16) სასამართლო პროცესი, რომელიც შედგება ყარაბაღის ყოფილი არაღიარებული რეჟიმის ყოფილი ლიდერებისა და მებრძოლებისგან. მათ შორისაა ყარაბაღის ყოფილი „სახელმწიფო მინისტრი“, მილიარდერი რუბენ ვარდანიანი, რომლის საქმეც ცალკე განიხილება.
მათ აზერბაიჯანში ტერორიზმის, ომის დანაშაულებისა და სხვა მძიმე დანაშაულების ბრალდებით ასამართლებენ და რამდენიმე მათგანს უკვე მიესაჯა სამუდამო პატიმრობა. ოფიციალური ერევანი და საერთაშორისო ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები, თავის მხრივ, ამ პატიმრების გათავისუფლებას მოითხოვენ.
შესაძლებელია, რომ ვენსის ვიზიტის დროს ამ საკითხთან დაკავშირებით გარკვეული შეთანხმებები მიღწეული იქნას. დამკვირვებლები ვარაუდობენ, რომ ვაშინგტონის წინადადებით, აზერბაიჯანს შეუძლია, ჟესტის სახით, გაათავისუფლოს სომეხი პატიმრების ნაწილი ან გადასცეს ისინი მესამე ქვეყნის შუამავლობით.
