"რუსეთის 'გეგმა B' განხორციელდა“: სომხეთში გამართული არჩევნების ანალიზი
სომხეთის არჩევნების წინასწარი შედეგების ანალიზი
სომხეთის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ საპარლამენტო არჩევნების წინასწარი შედეგები გამოაქვეყნა. პრემიერ-მინისტრ ნიკოლ ფაშინიანის პარტიამ „სამოქალაქო შეთანხმებამ“ ხმების 49.8% მოიპოვა და ხელისუფლებაში დარჩენა უზრუნველყო, თუმცა საკონსტიტუციო უმრავლესობის მოპოვება ვერ შეძლო.
არჩევნების შედეგები მიუთითებს, რომ ფაშინიანმა კვლავ შეინარჩუნა საზოგადოების მნიშვნელოვანი ნაწილის მხარდაჭერა, მაგრამ ამავე დროს პარლამენტში გაძლიერდა ოპოზიციური წარმომადგენლობაც, რაც ხელისუფლებისთვის მომდევნო წლებში დამატებითი გამოწვევა იქნება.
ფაშინიანის პარტია პირველ ადგილზე გავიდა
წინასწარი მონაცემებით, „სამოქალაქო შეთანხმებამ“ 727,827 ხმა მიიღო, რაც საერთო ხმების 49.825%-ს შეადგენს.
მეორე ადგილზე გავიდა რუსეთში მოღვაწე ბიზნესმენის, სამველ კარაპეტიანის ბლოკი „ძლიერი სომხეთი“, რომელმაც 23.281% მოიპოვა. მესამე პოზიცია დაიკავა ყოფილი პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის ალიანსმა „სომხეთმა“ – 9.934%-ით.
პარტია „აყვავებული სომხეთი“, რომელსაც ბიზნესმენი გაგიკ წარუკიანი ხელმძღვანელობს, პარლამენტში მოხვედრის ზღვარს მცირედით ჩამორჩა. პარტიის წარმომადგენლები ხმების გადათვლას მოითხოვენ.
ცესკო შესაბამის საჩივრებს მომდევნო ორი დღის განმავლობაში მიიღებს, ხოლო საბოლოო შედეგები ერთ კვირაში გამოცხადდება.
გამარჯვების გამოცხადება შედეგების სრულ დათვლამდე
8 ივნისის ღამეს, როდესაც საარჩევნო უბნების მხოლოდ ნაწილის შედეგები იყო ცნობილი, ფაშინიანმა უკვე გამოაცხადა, რომ მისი პარტია არჩევნებში იმარჯვებდა და მთავრობას დამოუკიდებლად ჩამოაყალიბებდა.
ოპოზიციურმა ძალებმა ეს ნაბიჯი გააკრიტიკეს და ხელისუფლება ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაზე გავლენის მოხდენის მცდელობაში დაადანაშაულეს.
თავის მხრივ, ფაშინიანმა განმარტა, რომ პარტიას ყველა უბანზე ჰყავდა წარმომადგენლები და საკუთარი პარალელური დათვლის სისტემა ჰქონდა.
პრემიერმა არჩევნების შედეგებს „ისტორიული გამარჯვება“ უწოდა და განაცხადა, რომ ეს საზოგადოების მხრიდან ნდობის კიდევ ერთი მანდატია.
“სამთავიანი ომის პარტია“
არჩევნების შემდეგ ფაშინიანმა კიდევ ერთხელ შეუტია მთავარ პოლიტიკურ ოპონენტებს, რომლებსაც უკვე დიდი ხანია „სამთავიან ომის პარტიას“ უწოდებს.
ამ სახელში ის გულისხმობს „ძლიერი სომხეთის“, „სომხეთის“ და „აყვავებული სომხეთის“ ლიდერებს, რომლებიც, მისი თქმით, აზერბაიჯანთან სამშვიდობო პროცესის გადახედვას ემხრობიან.
ფაშინიანის შეფასებით, მსგავსი მიდგომა ქვეყანას ახალი სამხედრო დაპირისპირებისკენ წაიყვანს.
ოპოზიციასთან შესაძლო თანამშრომლობის შესახებ დასმულ კითხვაზე მან განაცხადა, რომ საუბარი პოლიტიკურ ძალებზე კი არა, „კრიმინალურ ოლიგარქიაზეა“, რომლის გავლენაც უნდა დასრულდეს.
არჩევნები „არა“-ს ხმების ფონზე
პოლიტოლოგ რობერტ გევონდიანის შეფასებით, არჩევნების შედეგები არა მხოლოდ ხელისუფლების ან ოპოზიციის მხარდაჭერამ, არამედ უარყოფითმა მოტივაციამაც განსაზღვრა.
მისი თქმით, ბევრი ამომრჩეველი ოპოზიციას ხმას მხოლოდ ფაშინიანის წინააღმდეგ აძლევდა, მაშინ როცა ფაშინიანის მხარდამჭერთა ნაწილმა მას მხარი მხოლოდ იმისთვის დაუჭირა, რომ პრორუსული ძალები ხელისუფლებაში არ დაბრუნებულიყვნენ.
ანალიტიკოსი განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს რუსეთის ფაქტორზეც. მისი აზრით, მოსკოვის მხრიდან სომხეთის ხელისუფლებაზე ზეწოლის მცდელობებმა საპირისპირო შედეგი გამოიღო და არჩევნებზე უფრო მეტი ადამიანი მიიყვანა.
გევონდიანის შეფასებით, ამომრჩეველთა აქტივობა სწორედ იმის გამოხატულება იყო, რომ საზოგადოების ნაწილს არ სურდა ქვეყნის პოლიტიკურ მომავალზე გავლენა რუსეთის მხრიდან მომხდარიყო.
საკონსტიტუციო უმრავლესობის გარეშე
მიუხედავად გამარჯვებისა, „სამოქალაქო შეთანხმებამ“ ვერ მოიპოვა საკონსტიტუციო უმრავლესობა.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ახალი კონსტიტუციის მიღების საკითხში, რომელსაც ხელისუფლება წლებია განიხილავს.
ახალი კონსტიტუციის მისაღებად და შესაბამისი რეფერენდუმის დასანიშნად მმართველ პარტიას ოპოზიციის ნაწილის მხარდაჭერა დასჭირდება.
ამ ფონზე ხელისუფლების შესაძლებლობები მნიშვნელოვნად იზღუდება.
კონსტიტუცია და სამშვიდობო შეთანხმება
სომხეთის ხელისუფლება ამტკიცებს, რომ კონსტიტუციური ცვლილებები ქვეყნის შიდა საქმეა, თუმცა საკითხი პირდაპირ უკავშირდება აზერბაიჯანთან სამშვიდობო პროცესს.
ბაქო აცხადებს, რომ სომხეთის მოქმედი კონსტიტუცია ტერიტორიულ პრეტენზიებს შეიცავს და შეთანხმების ხელმოწერამდე მისი შეცვლაა საჭირო.
სომხური მხარე აღნიშნავს, რომ კონსტიტუციაში მსგავსი ჩანაწერი არ არსებობს, თუმცა დოკუმენტი ეყრდნობა დამოუკიდებლობის დეკლარაციას, სადაც სომხეთისა და მთიანი ყარაბაღის გაერთიანებაზეა საუბარი.
ევროკავშირი თუ რუსეთი?
არჩევნების შემდეგ ფაშინიანმა დაადასტურა, რომ სომხეთი ევროკავშირთან დაახლოების კურსს გააგრძელებს.
ამავე დროს, მან ხაზი გაუსვა, რომ ქვეყანა შეინარჩუნებს წევრობას რუსეთის ხელმძღვანელობით მოქმედ ევრაზიულ ეკონომიკურ კავშირში და გააგრძელებს თანამშრომლობას მოსკოვთან.
ეს განცხადება ასახავს იმ დაბალანსებულ საგარეო პოლიტიკას, რომელსაც ერევანი ბოლო წლებში ატარებს.
რუსეთის „გეგმა B“
რობერტ გევონდიანის შეფასებით, მოსკოვისთვის მნიშვნელოვანი იყო პარლამენტში ისეთი ძალების მოხვედრა, რომლებიც ხელისუფლების ინიციატივების შეჩერებას შეძლებდნენ.
მისი აზრით, რუსეთისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კონსტიტუციური ცვლილებების პროცესის შეფერხება, რადგან სწორედ ამ ცვლილებებზეა დამოკიდებული აზერბაიჯანთან სამშვიდობო შეთანხმების საბოლოო გაფორმება.
გევონდიანი ფიქრობს, რომ ახალი პარლამენტი შესაძლოა იქცეს სივრცედ, სადაც ხელისუფლების მრავალი ინიციატივა ოპოზიციის წინააღმდეგობის წინაშე აღმოჩნდება.
თურქეთთან საზღვრის გახსნა და „ტრამპის მარშრუტი“
ანალიტიკოსის პროგნოზით, არჩევნების შემდეგ სომხეთის ურთიერთობები აზერბაიჯანსა და თურქეთთან შესაძლოა უფრო სწრაფად განვითარდეს.
მისი თქმით, ორივე ქვეყანა ელოდებოდა ფაშინიანის მთავრობის ხელახალ არჩევას, რადგან სწორედ ეს ხელისუფლება განიხილება სამშვიდობო პროცესის მთავარ პარტნიორად.
გევონდიანი არ გამორიცხავს, რომ უახლოეს პერიოდში გადაიდგას ნაბიჯები თურქეთთან საზღვრის გახსნის მიმართულებით.
ასევე მოსალოდნელია მუშაობის დაწყება პროექტზე, რომელსაც „ტრამპის მარშრუტი საერთაშორისო მშვიდობისა და კეთილდღეობისთვის“ (TRIPP) ეწოდება.
პროექტი სომხეთის გავლით აზერბაიჯანისა და ნახიჩევანის დაკავშირებას ითვალისწინებს. მრავალწლიანი უთანხმოების შემდეგ მხარეებმა შეთანხმებას ვაშინგტონში მიაღწიეს. მიღწეული კომპრომისის თანახმად, გზა სომხეთის სუვერენული კონტროლის ქვეშ დარჩება.
შეიცვლება თუ არა კონსტიტუცია?
გევონდიანი მიიჩნევს, რომ კონსტიტუციური რეფორმის ბედი ჯერ კიდევ გაურკვეველია.
მისი შეფასებით, ახალი პარლამენტის პირობებში შესაძლოა ან საერთოდ ვერ მოხერხდეს ცვლილებების მიღება, ან საბოლოო ტექსტი მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდეს იმ ვარიანტისგან, რომელსაც ხელისუფლება არჩევნებამდე განიხილავდა.
თუ კონსტიტუცია არ შეიცვლება, სამშვიდობო შეთანხმების ხელმოწერა შეიძლება გადაიდოს, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობების ნორმალიზაციის პროცესი მთლიანად შეჩერდება.
ოპოზიციის შესაძლებლობები შეზღუდულია
გევონდიანი არ მიიჩნევს, რომ ოპოზიციას არჩევნების შედეგების გასაპროტესტებლად საკმარისი რესურსი აქვს.
მისი შეფასებით, ოპოზიციური ძალების ქუჩაში მობილიზაციის შესაძლებლობები შეზღუდულია და მასშტაბური პოლიტიკური კრიზისის შექმნა ნაკლებად სავარაუდოა.
ამასთან, ექსპერტი ვარაუდობს, რომ პარლამენტში კვლავ გაგრძელდება ის პოლიტიკური დაპირისპირება, რომელიც სომხეთის პოლიტიკურ ცხოვრებას ბოლო წლების განმავლობაში განსაზღვრავდა.
მისი თქმით, ხელისუფლებაც და ოპოზიციაც ერთმანეთის არსებობით გარკვეულ პოლიტიკურ სარგებელს იღებენ, რის გამოც არსებული პოლიტიკური კონფიგურაცია შესაძლოა კიდევ მრავალი წლის განმავლობაში შენარჩუნდეს.
