რუსეთ-იაპონიის ურთიერთობები კვლავ ჩიხშია: პუტინი პირველად ჩავიდა კურილის კუნძულებზე, ტოკიო აღშფოთებულია
პუტინის ვიზიტი კურილებზე
13 აგვისტოს ვლადიმირ პუტინი პირველად ეწვია სამხრეთ კურილის კუნძულებს, რომლებსაც იაპონია საკუთარ ჩრდილოეთ ტერიტორიებად მიიჩნევს.
იაპონიის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ რუსეთს „მტკიცე პროტესტი“ გამოუცხადა. პრემიერ-მინისტრმა სანაე ტაკაიჩიმ კი ვიზიტს ორმხრივი ურთიერთობების აღდგენის დაბრკოლება უწოდა.
უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ იაპონია დასავლეთის სანქციებს შეუერთდა, თუმცა მას მოსკოვთან ეკონომიკური, კულტურული და ტურისტული კავშირები არ გაუწყვეტია.
უფრო მეტიც, გაზაფხულზე იაპონიის დელეგაცია მოსკოვში ჩავიდა. ამავე პერიოდში იაპონურმა კომპანიებმა სახალინის ნავთობის მიღებაც კი განაახლეს.
თუმცა, ახლა – პუტინის კურილებზე ვიზიტის შემდეგ, ურთიერთობების ნორმალიზების ეს ფრთხილი მცდელობებიც საფრთხის ქვეშ აღმოჩნდა.
“ნოვაია გაზეტა ევროპას” მასალის მიხედვით:
ვიზიტი კარგ ამინდში
პუტინმა კურილის კუნძულების მონახულების შესახებ განცხადება ჯერ კიდევ 2024 წლის იანვარში გააკეთა, თუმცა იქ მხოლოდ ახლა ჩავიდა.
კუნძული იტურუპი რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში მისი ვიზიტის ბოლო პუნქტი იყო.
წინა დღეს პუტინი წყნარი ოკეანის ფლოტის წვრთნებს სარაკეტო კრეისერ „ვარიაგიდან“ აკვირდებოდა და ქალაქ იუჟნო-სახალინსკში რუსეთის აღმოსავლეთ საზღვრების უსაფრთხოებაზე თათბირი გამართა.
პუტინმა სამხედროებს განუცხადა:
„ჩვენი მოვალეობაა, რუსეთის სახელმწიფოს უსაფრთხოება ყველა საზღვარსა და ყველა ტერიტორიაზე უზრუნველვყოთ“.
ამის შემდეგ ის პირდაპირ იტურუპზე გაემგზავრა. ამ ნაბიჯით რუსეთის პრეზიდენტმა მკაფიოდ აჩვენა, რომელ ტერიტორიებს მიიჩნევს რუსულად.
იტურუპი სამხრეთ კურილის კუნძულებიდან ერთ-ერთია და ამ არქიპელაგის უდიდესი კუნძულია. ამჟამად მას რუსეთი აკონტროლებს და სახალინის ოლქის შემადგენლობაში აერთიანებს.
თუმცა, იაპონია კუნძულს ეტოროფუს უწოდებს და საკუთარ ჩრდილოეთ ტერიტორიად მიიჩნევს.
ამასთან, იტურუპზე ვიზიტის ოფიციალური პროგრამა ხაზგასმით სამოქალაქო ხასიათის იყო. პუტინი ადგილობრივ მოსახლეობას შეხვდა და თევზის გადამამუშავებელი საწარმო მოინახულა.
მან ასევე საავადმყოფო და სკოლა დაათვალიერა.
„რა კარგი ამინდი გაქვთ! ნამდვილი კურორტია!“ – უთხრა მან შეკრებილ მოსახლეობას.
მანამდე სამხრეთ კურილის კუნძულებს დმიტრი მედვედევი და მოქმედი პრემიერი მიხაილ მიშუსტინი სტუმრობდნენ. პუტინი ასეთ ვიზიტს აქამდე თავს არიდებდა.
მოსკოვში ესმოდათ, რომ მსგავსი ნაბიჯი იაპონიასთან ნებისმიერ მოლაპარაკებას გაართულებდა.
იაპონიის პროტესტი
ტოკიომ დაუყოვნებლივ უპასუხა. იაპონიის საგარეო საქმეთა სამინისტროში რუსეთის ელჩი ნიკოლაი ნოზდრევი დაიბარეს.
საგარეო საქმეთა მინისტრმა ტოსიმიცუ მოტეგიმ განაცხადა:
„ოთხი ჩრდილოეთი კუნძული ისტორიულად და საერთაშორისო სამართლის თვალსაზრისით ჩვენი ქვეყნის განუყოფელი ტერიტორიაა“.
მისი თქმით, იაპონია, როგორც სახელმწიფო, პუტინის ვიზიტს მტკიცედ აპროტესტებს.
პრემიერ-მინისტრმა სანაე ტაკაიჩიმ განაცხადა, რომ ვიზიტი „იაპონელი ხალხის გრძნობებს შეურაცხყოფს“. მან ანტირუსული განწყობების შემდგომი ზრდაც ივარაუდა.
ტაკაიჩის თქმით, ეს ვიზიტი საშუალო და გრძელვადიან პერსპექტივაში ურთიერთობების აღდგენას გაართულებს.
პუტინის ჩასვლა განსაკუთრებით მტკივნეულად აღიქვეს კუნძულების ყოფილმა მცხოვრებლებმა და მათმა შთამომავლებმა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ისინი იაპონიაში გადაასახლეს.
ქალაქ ნემუროს მერმა მასატოში იშიგაკიმ მთავრობას სამშვიდობო ხელშეკრულებაზე მოლაპარაკებების განახლებისკენ მოუწოდა.
იაპონურ მედიასთან საუბრისას, იტურუპის ყოფილმა მცხოვრებლებმა პუტინის ვიზიტს შოკი უწოდეს. ისინი შიშობენ, რომ კუნძულები იაპონიის კონტროლქვეშ ვეღარასოდეს დაბრუნდება.
მოსკოვი მოლაპარაკებებისთვის მზად არ არის
რუსეთმა სამშვიდობო ხელშეკრულებაზე მოლაპარაკებები ოფიციალურად 2022 წლის 21 მარტს შეწყვიტა.
რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ განაცხადა, რომ ასეთ დოკუმენტს „ღიად არამეგობრული პოზიციის მქონე სახელმწიფოსთან“ ვერ განიხილავს.
მოსკოვმა სამხრეთ კურილის კუნძულებზე იაპონელების უვიზო ვიზიტებიც გააუქმა. ასევე შეწყდა დიალოგი ერთობლივი ეკონომიკური საქმიანობის შესახებ.
კუნძულების ყოფილ მცხოვრებლებს ნათესავების საფლავებზე ჩასვლა ჯერ კიდევ 2020 წლიდან აღარ შეუძლიათ. თავდაპირველად მიზეზი პანდემია იყო, შემდეგ კი ომი.
ახლა იაპონელები კუნძულების სიახლოვეს, გემებზე ატარებენ სამგლოვიარო ცერემონიებს. კურილის კუნძულების ყოფილ მცხოვრებთა საშუალო ასაკი უკვე 90 წელს აღემატება.
თუმცა მოსკოვი კომპრომისისთვის მზადყოფნის არავითარ სიგნალს არ აგზავნის.
რუსეთის უშიშროების საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილემ დმიტრი მედვედევმა განაცხადა:
„ისინი იყო, არის და დარჩება რუსეთის მიწად“.
პუტინის თანაშემწე ვლადიმირ მედინსკიმაც კურილის კუნძულების რუსეთისადმი კუთვნილებას უდავო უწოდა.
თავად პუტინმა ტოკიო პოლიტიკის შეცვლაში დაადანაშაულა. მისი თქმით, ეს ყოფილი პრემიერის, შინძო აბეს წასვლის შემდეგ მოხდა.
მან ასევე აღნიშნა, რომ იაპონიის თავდაცვის დოკუმენტები რუსეთს ერთ-ერთ მთავარ საფრთხედ განიხილავს.
თუმცა ტოკიო მსგავს ფორმულირებას 2022 წლიდან იყენებს. იაპონიის თავდაცვის სტრატეგია ქვეყნის გარშემო რუსეთის აქტიურ სამხედრო მოქმედებებზე მიუთითებს.
ტოკიოს ასევე აშფოთებს მოსკოვის დაახლოება ჩინეთსა და ჩრდილოეთ კორეასთან.
ეკონომიკური ურთიერთობები შენარჩუნდა
იაპონიამ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციები ჯერ კიდევ 2014 წელს, ყირიმის ანექსიის შემდეგ შემოიღო. თუმცა მაშინ შეზღუდვები ძირითადად სიმბოლური იყო.
შინძო აბეს მთავრობა მოსკოვთან ეკონომიკურ თანამშრომლობას აგრძელებდა. 2022 წლის თებერვლის შემდეგ იაპონიის სანქციები მნიშვნელოვნად გამკაცრდა.
დღეს ისინი ევროკავშირის, აშშ-ის, კანადისა და დიდი ბრიტანეთის ზომებს თითქმის უტოლდება.
მიუხედავად ამისა, ეკონომიკური ურთიერთობები არ შეწყვეტილა.
ტურისტული ნაკადი კვლავ იზრდება. 2021 წელს იაპონიას მხოლოდ 3,7 ათასი რუსეთის მოქალაქე ეწვია. 2025 წელს მათი რაოდენობა თითქმის 195 ათასამდე გაიზარდა.
ზრდა 2026 წლის პირველ ნახევარშიც გაგრძელდა. თუმცა 11 აგვისტოს იაპონიის საელჩომ რუსეთის მოქალაქეებისთვის სავიზო მოთხოვნები გაამკაცრა.
შენარჩუნდა ვაჭრობაც. 2025 წელს იაპონიის ექსპორტმა რუსეთში 2,46 მილიარდი დოლარი შეადგინა. იმპორტმა კი 5,52 მილიარდ დოლარს მიაღწია.
საერთო სავაჭრო ბრუნვა დაახლოებით რვა მილიარდი დოლარი იყო. 2021 წელს ეს მაჩვენებელი თითქმის 22 მილიარდს აღწევდა.
ვარდნა მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა. თუმცა 2025 ფინანსურ წელს სავაჭრო ბრუნვა კვლავ 3,84 პროცენტით გაიზარდა.
იაპონია რუსეთში ძირითადად ავტომობილებს ყიდის. რუსეთიდან კი თევზი, ზღვის პროდუქტები და თხევადი ბუნებრივი აირი შეაქვს.
2025 წელს პროექტ „სახალინ-2-ზე“ იაპონიის თხევადი გაზის იმპორტის 8,9 პროცენტი მოდიოდა. პროექტში წილებს Mitsui და Mitsubishi ინარჩუნებენ.
აშშ ასეთ მიწოდებას სანქციებიდან სპეციალური გამონაკლისების საფუძველზე უშვებს.
იაპონია რუსული ნავთობის იმპორტს დაუბრუნდა
2026 წლის გაზაფხულზე რუსული გაზის იმპორტს ნავთობიც დაემატა.
მანამდე იაპონიის ნავთობის 90 პროცენტზე მეტი ახლო აღმოსავლეთიდან შემოდიოდა. თუმცა ირანის გარშემო კონფლიქტმა და ჰორმუზის სრუტის ბლოკადამ ტოკიოს ალტერნატივების მოძიება აიძულა.
ერთ-ერთი ალტერნატივა რუსეთი აღმოჩნდა.
4 მაისს Sakhalin Blend-ის ნავთობი Taiyo Oil-ის საწარმოში შევიდა. მიწოდება იაპონიის ეკონომიკის სამინისტროს პირდაპირი თხოვნით განხორციელდა.
მოგვიანებით რუსული ნავთობი Fuji Oil-მაც მიიღო.
იაპონიის ტემპლის უნივერსიტეტის პროფესორის, ჯეიმს ბრაუნის შეფასებით, ტოკიო ვაშინგტონის პოზიციით ხელმძღვანელობდა.
აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი პუტინის მიმართ შედარებით კეთილგანწყობილ დამოკიდებულებას აჩვენებდა. ამიტომ იაპონიას მოსკოვთან ნაწილობრივი თანამშრომლობის გამო ვაშინგტონის კრიტიკა ნაკლებად ემუქრებოდა.
ტოკიოს ფრთხილი სიგნალები
ბოლო თვეებში იაპონიის ხელისუფლება რუსეთთან კონტაქტების აღდგენის შესაძლებლობას ამოწმებდა.
მაისში იაპონიის ეკონომიკისა და საგარეო საქმეთა სამინისტროების წარმომადგენლები მოსკოვში ჩავიდნენ. მათ იაპონური კომპანიების ქონების დაცვა და ფულადი გადარიცხვების შეზღუდვები განიხილეს.
სრულმასშტაბიან ომამდე მოსკოვის იაპონურ ბიზნესკლუბში დაახლოებით 180 კომპანია შედიოდა, 2026 წლის აპრილისთვის კი მათი რაოდენობა 116-მდე შემცირდა.
რუსული მხარე იაპონური ბიზნესის პრობლემებზე დიალოგის გაგრძელებას დათანხმდა.
შენარჩუნდა ჰუმანიტარული კონტაქტებიც. მაისში პუტინის სპეციალური წარმომადგენელი მიხაილ შვიდკოი ტოკიოში რუსული კულტურის ფესტივალის გახსნას დაესწრო.
ამავე ვიზიტის ფარგლებში ის იაპონიის საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეს და დეპუტატ მუნეო სუძუკის შეხვდა.
სუძუკი მოსკოვთან ურთიერთობების აღდგენის მთავარ მხარდამჭერად მიიჩნევა. მაისში ის რუსეთს ეწვია და საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე ანდრეი რუდენკოს შეხვდა.
იაპონელმა დეპუტატმა კურილის კუნძულების ყოფილ მცხოვრებთა ვიზიტების აღდგენა მოითხოვა. მან თევზჭერაზე მოლაპარაკებების განახლებაც შესთავაზა.
ივლისში ორი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრები ASEAN-ის მინისტერიალის ფარგლებში მოკლედ შეხვდნენ.
იაპონიის მინისტრმა მოტეგიმ ამას სერგეი ლავროვთან ბოლო ექვს წელიწადში პირველი პირადი კონტაქტი უწოდა.
რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს წარმომადგენელმა მარია ზახაროვამ შეხვედრა სხვაგვარად აღწერა. მისი ვერსიით, მოტეგი მჯდომარე ლავროვთან მივიდა და მიესალმა.
ლავროვმა მას მხოლოდ პროტოკოლური ფრაზით უპასუხა.
„სულ ეს იყო“, – შეაჯამა ზახაროვამ.
მოსკოვის პირობების შესრულება შეუძლებელია
მოსკოვი ურთიერთობების ნორმალიზების პირობებს ღიად ასახელებს.
რუსეთი იაპონიისგან სანქციების გაუქმებასა და უკრაინის მხარდაჭერის შეწყვეტას მოითხოვს. ტოკიო, სხვა მიმართულებებთან ერთად, უკრაინის თავდაცვით წარმოებას აფინანსებს.
თუმცა ამ მოთხოვნების შესრულება პრაქტიკულად შეუძლებელია.
იაპონია დასავლეთის პოლიტიკური და სამხედრო-სტრატეგიული ბლოკის ნაწილად რჩება. მოსკოვთან დიალოგის სანაცვლოდ ამ კურსზე უარს არცერთი იაპონური მთავრობა არ იტყვის.
სანაე ტაკაიჩის მმართველობისას ასეთი შემობრუნება კიდევ უფრო ნაკლებად მოსალოდნელია. მას აბეს პოლიტიკურ მემკვიდრედ მიიჩნევენ, თუმცა მოსკოვის მიმართ მის მიდგომას არ იზიარებს.
როდესაც რუსეთმა ტაკაიჩი სანქციების სიაში შეიყვანა, მან უპასუხა:
„ეს სრულიად მაწყობს! იქ არ წავიდოდი, რომც დავეპატიჟებინე!“
შინძო აბე მოსკოვთან დაახლოებით რუსეთ-ჩინეთის თანამშრომლობის შესუსტებას ცდილობდა. ამ პოლიტიკამ შედეგი ვერ გამოიღო.
დღეს რუსეთის, ჩინეთისა და ჩრდილოეთ კორეის ალიანსი გაცილებით მტკიცეა. ამიტომ ტოკიოს ძველმა სტრატეგიამ საბოლოოდ დაკარგა აზრი.
გარდა ამისა, იაპონიის პოლიტიკურ ელიტაში რუსეთთან კომპრომისის გავლენიანი მხარდამჭერები თითქმის აღარ დარჩნენ.
საზოგადოებრივი აზრიც ერთმნიშვნელოვანია. 2025 წელს იაპონელთა 93,1 პროცენტმა განაცხადა, რომ რუსეთის მიმართ სიმპათიას არ განიცდის.
პუტინის იტურუპზე ვიზიტის შემდეგ ეს მაჩვენებელი, სავარაუდოდ, კიდევ უფრო გაიზრდება.
exchange
