ევროკავშირი საქართველოს მიმართ პოლიტიკის შეცვლას განიხილავს. რა შეიცვლება იანვარში?
ევროკავშირი და საქართველო: რა შეიცვლება იანვარში?
ევროკავშირი აღიარებს, რომ საქართველოს მიმართ მისი დღევანდელი პოლიტიკა შედეგს ვერ აღწევს: ვერც „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების კურსს ცვლის და ვერც რეგიონში საკუთარ სტრატეგიულ ინტერესებს სრულად იცავს. 12 ოქტომბერს ლუქსემბურგში გამართული საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრის შემდეგ კაია კალასმა განაცხადა, რომ ევროკავშირი საქართველოს საკითხს იანვარში დაუბრუნდება.
ბრიუსელი რთული არჩევანის წინაშე დგას: როგორ გააძლიეროს ზეწოლა ხელისუფლებაზე ისე, რომ არ დაკარგოს საქართველო, როგორც შავი ზღვის რეგიონის მნიშვნელოვანი პარტნიორი.
თბილისიდან პასუხი კიდევ უფრო მკვეთრი დაპირისპირებაა. „ქართული ოცნების“ ლიდერები ევროკავშირის წარმომადგენლებს საქართველოს ომში ჩართვის მცდელობაში, სუვერენიტეტის ხელყოფასა და ქვეყნისთვის უცხო ღირებულებების თავს მოხვევაში ადანაშაულებენ. ამავე დროს აცხადებენ, რომ საქართველოს ევროპული არჩევანი უცვლელია და ბრიუსელთან დიალოგისთვის მზად არიან.
ამ დაპირისპირების ფონზე საქართველოს ევროინტეგრაცია ფაქტობრივად გაჩერებულია. თუმცა ევროკავშირის წარმომადგენლების განცხადებები აჩვენებს, რომ ბრიუსელი საქართველოსთან ყველა კავშირის გაწყვეტას არ აპირებს.
რატომ აღარ მუშაობს ევროკავშირის დღევანდელი პოლიტიკა
12 ოქტომბრის შეხვედრის შემდეგ ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის საკითხებში, კაია კალასმა, საქართველოს მიმართ არსებული მიდგომა არასაკმარისად შეაფასა.
„ჩვენი ამჟამინდელი მიდგომა ვერც საკმარის ზეწოლას ქმნის ცვლილებისთვის და ვერც ევროპული სტრატეგიული ინტერესების სრულად განხორციელების საშუალებას გვაძლევს. ამ თემას იანვარში დავუბრუნდებით“, – განაცხადა კალასმა.
მისი შეფასებით, საქართველოში დემოკრატიული უკუსვლა ღრმავდება. ოპოზიციურ პარტიებს აკრძალვის საფრთხე ემუქრებათ, ხოლო უცხოური გავლენის შესახებ კანონმდებლობა სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობას ზღუდავს.
„ქართველ ხალხს ევროპული მომავალი უნდა, მაგრამ ამას „ქართული ოცნება“ სისტემატურად ართმევს მათ“, – განაცხადა კალასმა.
ამ განცხადების მთავარი სიახლე მხოლოდ კრიტიკის სიმწვავე არ არის. ევროკავშირის უმაღლესმა წარმომადგენელმა საჯაროდ აღიარა, რომ ბრიუსელის პოლიტიკა ორ განსხვავებულ მიზანს ვერ აღწევს.
პირველი საქართველოს ხელისუფლებაზე ზეწოლაა, რათა მან დემოკრატიულ ინსტიტუტებთან და ადამიანის უფლებებთან დაკავშირებული პოლიტიკა შეცვალოს. მეორე კი საქართველოსთან თანამშრომლობის შენარჩუნებაა იმ სფეროებში, რომლებიც ევროკავშირის უსაფრთხოებისა და ეკონომიკური ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანია.
იანვრისთვის საკითხის გადატანა ჯერ არ ნიშნავს, რომ ევროკავშირმა ახალი სანქციები ან სხვა კონკრეტული ზომები გადაწყვიტა. თუმცა კალასის განცხადებიდან ჩანს, რომ არსებული მიდგომის გადახედვის საჭიროება უკვე დადგა დღის წესრიგში.
„კანდიდატი მხოლოდ ფურცელზე“ – რას ეუბნება ევროკომისია საქართველოს ხელისუფლებას
ევროკომისარმა გაფართოების საკითხებში მარტა კოსმა განმარტა, რა პირობებში შეიძლება აღდგეს საქართველოს ხელისუფლებასთან აქტიური თანამშრომლობა.
მისი თქმით, საქართველოს კანდიდატის სტატუსი ამჟამად მხოლოდ ფორმალურად არსებობს. ევროკომისია თანამშრომლობის განახლებას დემოკრატიული უკუსვლის შეჩერებასა და ევროპული ღირებულებების მიმართულებით კონკრეტულ ნაბიჯებს უკავშირებს.
„სანამ ისინი წინ არ მიდიან და პირიქით, იმ კანონებით, რომლებიც მიიღეს, უკუსვლას განიცდიან, სანამ წინსვლა არ იქნება, სანამ ევროპული ღირებულებებისკენ არ გადადგამენ ნაბიჯებს, ჩვენ მათთან არ ვითანამშრომლებთ“, – განაცხადა კოსმა.
ამავე დროს, ევროკომისარმა ხელისუფლებასთან ურთიერთობა საქართველოს მოსახლეობის მხარდაჭერისგან გამიჯნა:
„მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლებასთან არ ვთანამშრომლობთ, ჩვენ ვთანამშრომლობთ სამოქალაქო საზოგადოებასთან და მხარს ვუჭერთ ხალხს. ბევრი სფეროა, სადაც დახმარებას ვუწევთ და ამას მომავალშიც გავაგრძელებთ“.
ეს მიდგომა პრაქტიკულ გამოხატულებასაც პოულობს. ევროკავშირის ელჩმა საქართველოში, პაველ ჰერჩინსკიმ, თელავში ევროპის დღის ღონისძიებაზე განაცხადა, რომ 2026 წელს ევროკავშირი საქართველოსთვის 38 მილიონი ევროს ღირებულების ახალ პროექტებს ახორციელებს.
პროექტები განათლებას, დასაქმებას, სოფლის განვითარებას, ქალების მხარდაჭერას, მოწყვლად ჯგუფებს, გარემოს დაცვასა და სურსათის ხარისხს მოიცავს.
ლატვიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ბაიბა ბრაჟემაც ხაზი გაუსვა, რომ საქართველოს მოსახლეობას ევროპული მომავალი სურს, მაგრამ მთავრობას ამ მიმართულებით შესაბამისი ნაბიჯები არ გადაუდგამს. ამასთან, მან დაადასტურა, რომ საქართველოსთან დიპლომატიური დიალოგი არსებობს და ქვეყანა საერთაშორისო პროცესებიდან გარიყული არ არის.
რატომ სჭირდება ევროკავშირს საქართველო
ლუქსემბურგის შეხვედრამ კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი გარემოება გამოკვეთა: საქართველოს დემოკრატიული მდგომარეობის მიუხედავად, ქვეყანას ევროკავშირისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს.
ეს განსაკუთრებით ეხება შავი ზღვის უსაფრთხოებას, ენერგეტიკასა და სატრანსპორტო კავშირებს.
ბულგარეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ველისლავა პეტროვა-ჩამოვამ განაცხადა, რომ საქართველო შავი ზღვის რეგიონის ნაწილია და მისი მონაწილეობა უსაფრთხოების საკითხებზე დიალოგში აუცილებელია:
„ძალიან მნიშვნელოვანია მათი ჩართვა დიალოგში იმის შესახებ, თუ როგორ უზრუნველვყოფთ შავი ზღვის უსაფრთხოებას“.
რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ოანა-სილვია ტოიუმაც ისაუბრა ენერგეტიკულ და ინფრასტრუქტურულ პროექტებზე, რომლებშიც საქართველო მონაწილეობს. მისი თქმით, რუმინეთი რეგიონის ქვეყნებთან ურთიერთდაკავშირებადობის გაზრდაზე მუშაობს და ამ პროცესის გაგრძელება მნიშვნელოვანია.
ეს განცხადებები არ ნიშნავს, რომ ევროკავშირის წევრი ქვეყნები საქართველოს ხელისუფლების დემოკრატიულ პოლიტიკას იწონებენ. ისინი აჩვენებს, რომ პოლიტიკური კრიზისის მიუხედავად, არსებობს თანამშრომლობის სფეროები, რომელთა შეწყვეტაც თავად ევროკავშირის ინტერესებსაც დააზიანებდა.
ვინ ამბობს უარს დიალოგზე?
„ქართული ოცნების“ ხელისუფლების ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტია, რომ ევროკომისიის ხელმძღვანელობა საქართველოსთან დიალოგს თავს არიდებს.
პრემიერ-მინისტრი ირაკლი კობახიძე აცხადებს, რომ ხელისუფლება მზად არის ნებისმიერი საკითხის განხილვისთვის, თუმცა ევროკომისიის ხელმძღვანელობა ურთიერთობების აღდგენას ხელს უშლის.
პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილიც ამტკიცებს, რომ ევროკავშირის წევრ ქვეყნებს საქართველოსთან დიალოგი სურთ, ხოლო ბრიუსელის ინსტიტუტები ბოიკოტის პოლიტიკას ატარებენ.
„სამწუხაროდ, ბრიუსელი დღეს არის ბარიერი საქართველოსა და ევროკავშირს, მის წევრ ქვეყნებს შორის ურთიერთობაში“, – განაცხადა პაპუაშვილმა.
მსგავსი პოზიცია აქვს საპარლამენტო უმრავლესობის ლიდერს ირაკლი კირცხალიასაც. მისი თქმით, ევროკავშირის წარმომადგენლები კრიტიკულ განცხადებებს აკეთებენ, მაგრამ ხელისუფლებასთან არსებით დისკუსიაში არ შედიან.
თუმცა რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ამ განმარტებას პირდაპირ არ დაეთანხმა.
„არცთუ ისე ვეთანხმები თქვენს შეფასებას, თითქოს სწორედ ევროკავშირი იყოს ის მხარე, რომელიც დიალოგს ბოიკოტს უცხადებს“, – განაცხადა ოანა-სილვია ტოიუმ.
მისი განმარტებით, ევროკავშირი მზად არის თანამშრომლობისთვის იმ მთავრობებთან, რომლებიც დემოკრატიას იცავენ და ოპოზიციას საარჩევნო კონკურენციის შესაძლებლობას აძლევენ.
როგორ გადაიქცა დემოკრატიის შესახებ დავა „იდენტობის დაცვის“ კამპანიად
ევროკავშირის კრიტიკის საპასუხოდ „ქართული ოცნების“ ლიდერები სულ უფრო ხშირად საუბრობენ არა იმ კონკრეტულ პრობლემებზე, რომლებსაც ევროპელი ოფიციალური პირები ასახელებენ, არამედ ქრისტიანული ღირებულებების, ეროვნული იდენტობისა და სუვერენიტეტის დაცვის აუცილებლობაზე.
ირაკლი კობახიძე ამტკიცებს, რომ ევროკავშირი საქართველოსგან ერთსქესიანი წყვილებისთვის შვილად აყვანის უფლების მინიჭებასა და სქესის სამართლებრივი ჩანაწერის შეცვლის შესაძლებლობის დაშვებას მოითხოვს.
„საქართველოს ისტორიული არჩევანი არის ევროპა. ევროკავშირი რამდენიმე ათეული წელია შეიქმნა. ჩვენი არჩევანი არის ევროპა“, – განაცხადა კობახიძემ.
ამავე განცხადებაში მან ევროპაში ეთნიკური, რელიგიური და პიროვნული იდენტობის კრიზისზე ისაუბრა და საქართველოსთვის ამ პროცესების თავიდან აცილება აუცილებლობად წარმოაჩინა.
შალვა პაპუაშვილმა კი მარტა კოსის მოწოდება ევროპულ ღირებულებებთან დაბრუნების შესახებ ქრისტიანულ ღირებულებებზე თავდასხმის შესაძლო მცდელობად შეაფასა:
„საქართველო დგას ქრისტიანულ ღირებულებებზე. თუ რაიმეს უწუნებს კომისარი კოსი ქრისტიანულ ღირებულებებს, მაშინ გვითხრას, რას უწუნებს“.
თუმცა მარტა კოსის მიერ 12 ოქტომბერს გაკეთებულ განცხადებაში საუბარი იყო ხელისუფლების მიერ მიღებულ კანონებზე, დემოკრატიულ უკუსვლასა და ევროპული ღირებულებების დაცვის აუცილებლობაზე. მას ქრისტიანული ღირებულებები არ გაუკრიტიკებია.
არც მოწოდებულ მასალებშია წარმოდგენილი ევროკავშირის ოფიციალური მოთხოვნა, რომ საქართველომ ერთსქესიან წყვილებს შვილად აყვანის უფლება მიანიჭოს.
ევროკავშირის ელჩი ხელისუფლების თავდასხმების სამიზნედ
ევროკავშირის მიმართ დაპირისპირება განსაკუთრებით თვალსაჩინო გახდა თელავში ევროპის დღის ღონისძიების შემდეგ.
ელჩმა პაველ ჰერჩინსკიმ ღონისძიებაზე ქართულად მიმართა დამსწრეებს. მან ევროკავშირი ქართულ მრავალხმიანობას შეადარა და განაცხადა, რომ საქართველოს საკუთარი კულტურისა და ევროპული მომავლის ერთმანეთისგან გამიჯვნა არ სჭირდება.
ჰერჩინსკიმ ასევე ისაუბრა საქართველოში დემოკრატიული მდგომარეობის გაუარესებასა და ანტიევროპული რიტორიკის ზრდაზე.
თუმცა ხელისუფლების წარმომადგენლების რეაქცია ძირითადად ღონისძიების პოლიტიკურ შეფასებასა და მასში მონაწილე მუსიკოსების კრიტიკას დაეთმო.
ირაკლი კობახიძემ ევროკავშირის წარმომადგენლობა იმ მუსიკალური ჯგუფის მიწვევისთვის გააკრიტიკა, რომელიც, მისი შეფასებით, მმართველი პარტიის მხარდამჭერებს შეურაცხყოფს.
შალვა პაპუაშვილმა ღონისძიებას პოლიტიკური აქცია უწოდა და განაცხადა, რომ ელჩმა ევროპის დღეები „ევროპის სიძულვილის დღეებად“ აქცია.
პაპუაშვილმა ჰერჩინსკი ვენის კონვენციის დარღვევაშიც დაადანაშაულა.
უფრო შორს წავიდნენ მმართველი პარტიის სხვა წარმომადგენლები. ირაკლი ზარქუამ ელჩს რევოლუციური სცენარების მხარდაჭერა დააბრალა, ხოლო გურამ მაჭარაშვილმა მისი საქმიანობის შესაძლო ფინანსურ მოტივებზე დასვა კითხვა, შესაბამისი მტკიცებულებების წარმოდგენის გარეშე.
თბილისის მერმა კახა კალაძემ კი, ევროკავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრების შეხვედრის კომენტირებისას, განაცხადა:
„კაია კალასს რუკა რომ მიუტანო, ვერ გაჩვენებს საქართველო სად არის“.
კალაძემ ევროკავშირის წარმომადგენლები საქართველოში საკუთარი ინტერესების გამტარებელი ხელისუფლების მოყვანის მცდელობაშიც დაადანაშაულა.
„ევროპული არჩევანი“ ევროკავშირის ინსტიტუტების გარეშე
ევროკავშირთან ურთიერთობის კრიზისის კიდევ ერთი თავისებურებაა მმართველი პარტიის მცდელობა, ერთმანეთისგან გამიჯნოს ევროპული ინტეგრაცია და ევროკავშირის მოქმედი ინსტიტუტები.
ირაკლი კობახიძე საქართველოს ევროპულ არჩევანს ისტორიულ გადაწყვეტილებად აღწერს. ამავე დროს, ევროკომისიის ხელმძღვანელობას ურთიერთობების გაუარესებაში ადანაშაულებს.
შალვა პაპუაშვილი კიდევ უფრო შორს მიდის. ევროპარლამენტის რეზოლუციის პროექტის კომენტირებისას, რომელიც ბიძინა ივანიშვილისა და ხელისუფლების სხვა წარმომადგენლების სანქცირებას მოითხოვს, მან განაცხადა:
„ასეთი ევროპარლამენტით ჩვენ, რა თქმა უნდა, ევროკავშირში არ უნდა გველოდონ. არ ვაპირებთ გვერდით დავუჯდეთ იმ ხალხს, რომელსაც ქართველი ხალხის მიმართ ზიზღი აქვს“.
პაპუაშვილი ასევე ამბობს, რომ ევროკავშირის მოქმედი ინსტიტუტები საბჭოთა ბიუროკრატიას ემსგავსებიან. მისი აზრით, ბრიუსელი საქართველოს მეორეხარისხოვან სახელმწიფოდ აღიქვამს.
რუსეთის ბაზარი და „ბალანსის პოლიტიკის“ ეკონომიკური ფასი
ევროკავშირთან ურთიერთობის გაუარესებას ეკონომიკური განზომილებაც აქვს.
„ქართული ოცნების“ ხელისუფლება საკუთარ საგარეო პოლიტიკას ხშირად პრაგმატულ და დაბალანსებულ მიდგომად წარმოაჩენს. ამ არგუმენტის ნაწილია რუსეთის წინააღმდეგ სანქციებთან საქართველოს არმიერთება და რუსეთთან ეკონომიკური ურთიერთობების შენარჩუნება.
ირაკლი კობახიძემ აშშ-ის მიერ რუსულ დიზელთან დაკავშირებული ზოგიერთი შეზღუდვის შემსუბუქებაც საქართველოს ხელისუფლების გადაწყვეტილების გამართლებად შეაფასა.
ამ ფონზე რუსულ ბაზარზე ქართული პროდუქციისთვის დაწესებულმა ახალმა შეზღუდვებმა კვლავ გააჩინა კითხვა, რამდენად საიმედოა რუსეთის ბაზარი საქართველოს ექსპორტიორებისთვის.
„ევროპული საქართველოს“ თავმჯდომარე გიგი წერეთელი მიიჩნევს, რომ მცირე სახელმწიფოსთვის ბალანსის პოლიტიკა გასაგებია, მაგრამ საქართველოს ხელისუფლება რეალურად ვერც დასავლეთთან ინარჩუნებს ურთიერთობას და ვერც რუსეთთან ქმნის უსაფრთხო ეკონომიკურ გარემოს.
„ბალანსი არც ის არ არის, როდესაც ვინმესთან იფუჭებ ურთიერთობას, ბალანსი ის არის, როდესაც ინარჩუნებ“, – განაცხადა წერეთელმა.
მისი შეფასებით, რუსეთის ბაზარზე დამოკიდებულება განსაკუთრებით სახიფათოა, რადგან პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს ნებისმიერ დროს შეუძლია სავაჭრო ურთიერთობების შეცვლა.
„რუსულ ბაზარზე დაყრდნობა ერთ დღეს კატასტროფას მოიტანს“, – ამბობს ოპოზიციონერი პოლიტიკოსი.
ეკონომიკური წარმატება როგორც პასუხი დემოკრატიულ კრიტიკაზე
შალვა პაპუაშვილი ევროკავშირის კრიტიკას ეკონომიკური მაჩვენებლებითაც პასუხობს.
მისი განცხადებით, საქართველო ეკონომიკური ზრდის ტემპებით ევროკავშირის წევრ და კანდიდატ ქვეყნებს უსწრებს. პარლამენტის თავმჯდომარე ამტკიცებს, რომ ბრიუსელის რეკომენდაციებისგან დამოუკიდებელი პოლიტიკა ქვეყნის ეკონომიკურ წარმატებას განაპირობებს.
„ვინც უჯერებს ბრიუსელს ის ეკონომიკურად ზიანდება და ვინც არ უჯერებს ის ეკონომიკურად იზრდება“, – განაცხადა პაპუაშვილმა.
რა მოხდება იანვარში?
ევროკავშირის საგარეო საქმეთა მინისტრების 12 ოქტომბრის შეხვედრას საქართველოს მიმართ ახალი სანქციების გამოცხადება არ მოჰყოლია. ოფიციალური შედეგი იყო დემოკრატიული უკუსვლის შესახებ შეშფოთების დაფიქსირება და საკითხის უფრო დეტალურად განხილვის იანვრისთვის დაგეგმვა.
ევროკავშირის მიდგომის შესაძლო გამკაცრებაზე საუბრობს ოპოზიციაც.
„ლელოს“ წარმომადგენელი გრიგოლ გეგელია მიიჩნევს, რომ ხელისუფლებას პოლიტიკის შესაცვლელად არაერთი შესაძლებლობა მიეცა და ევროკავშირის მხრიდან უფრო მკაცრი რეაქცია მოსალოდნელია.
გიგი წერეთელი კი ყურადღებას იმაზე ამახვილებს, რომ ბრიუსელი საქართველოსთან ურთიერთობის საბოლოო გაწყვეტას მაინც ერიდება.
„გარდა იმისა, რომ ვკარგავთ ძალიან დიდ პერსპექტივას, კონკრეტულ ხელშესახებ რაღაცებს ვკარგავთ და უარესის მოლოდინი გვაქვს, თუ ეს ასე გაგრძელდა, მთლიანად ჩაიჭრება ევროკავშირთან გზები, თუმცა, ამას ბოლომდე არ ჭრიან“, – განაცხადა მან.
იანვრის განხილვის მთავარი საკითხი იქნება, როგორ შეცვალოს ევროკავშირმა პოლიტიკა, რომელიც თავად არასაკმარისად მიაჩნია.
ჯერჯერობით უცნობია, რა კონკრეტულ ინსტრუმენტებს განიხილავენ წევრი ქვეყნები. მაგრამ 12 ოქტომბრის შეხვედრამ აჩვენა, რომ ბრიუსელში საქართველოს მიმართ არსებული პოლიტიკის გაგრძელება უცვლელი სახით საკმარისად აღარ მიაჩნიათ.
