ფაშინიანი: სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობა ყველასთვის თვალსაჩინო და ხელშესახებია
ვაშინგტონის სამშვიდობო სამიტის შეფასება ერთი წლის შემდეგ
„სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის დამყარებული მშვიდობა ყველასთვის თვალსაჩინო და ხელშესახებია“, – განაცხადა სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა ნიკოლ ფაშინიანმა 8 აგვისტოს მოვლენებისადმი მიძღვნილ მიმართვაში.
ერთი წლის წინ, ამ დღეს, ვაშინგტონში ისტორიული სამშვიდობო სამიტი გაიმართა, რომელსაც აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი მასპინძლობდა. სომხეთმა და აზერბაიჯანმა სამშვიდობო ხელშეკრულების ტექსტის პარაფირება მოახდინეს და ხელი მოაწერეს დეკლარაციას TRIPP-ის პროექტის შესახებ: სატრანზიტო მარშრუტზე, რომელიც სომხეთის გავლით აზერბაიჯანს მის ანკლავ ნახიჩევანთან დააკავშირებს და რომელსაც „ტრამპის გზას“ უწოდებენ. მხარეებმა ასევე ხელი მოაწერეს შეერთებულ შტატებთან რამდენიმე ორმხრივ დოკუმენტს.
ფაშინიანის თქმით, სამშვიდობო ხელშეკრულება „ხელმოწერასა და რატიფიცირებას ელოდება“, ხოლო TRIPP-ის პრაქტიკული განხორციელება უახლოეს მომავალში დაიწყება და „მნიშვნელოვან რეგიონულ და საერთაშორისო მოვლენად“ იქცევა.
პრემიერმა სომხეთისა და აზერბაიჯანის ხალხებს ეს მნიშვნელოვანი თარიღი მიულოცა:
„და ბოლოს, ჩვენ გვაქვს დღე, რომელსაც მშვიდობას მოაქვს და არა ჩვენს გრძნობებს აღვივებს.“
- სომხეთი და აზერბაიჯანი ინტერნეტ ტრანზიტზე შეთანხმდნენ: შესაძლებლობები და რისკები
- ფაშინიანს და ალიევს მშვიდობისთვის “ზაიედის” ადამიანური ძმობის პრემია გადაეცათ
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ასევე გამოაქვეყნა განცხადება, რომელშიც განსაკუთრებულად შეაქო ორივე ქვეყნის მიერ ბოლო ერთი წლის განმავლობაში გამოვლენილი „გამბედაობა და ხედვა“.
„ჩვენ მოუთმენლად ველით სამხრეთ კავკასიაში მდგრადი და ხანგრძლივი მშვიდობისკენ მიმავალ პროგრესს“, – განაცხადა რუბიომ.
8 აგვისტოს ფაშინიანმა ტელეფონით ისაუბრა დონალდ ტრამპთან და აზერბაიჯანის პრეზიდენტ ილჰამ ალიევთან.
სომეხმა ანალიტიკოსებმა ვაშინგტონის სამიტის მთავარ შედეგად რეგიონში სტაბილურობის დამყარება დაასახელეს.
ამასთან, მათ ყურადღება გაამახვილეს იმ დადებით ცვლილებებზეც, რომლებიც, მათი შეფასებით, ბაქოს „აგრესიული დღის წესრიგის“ მიუხედავად შეინიშნება. მათ შორისაა აზერბაიჯანელების ე.წ. „დასავლეთ აზერბაიჯანში“ დაბრუნების საკითხი: ასე მოიხსენიებს ბაქო სომხეთის თითქმის მთელ სუვერენულ ტერიტორიას.
ფაშინიანი გადაუჭრელ საკითხებსა და „მშვიდობის შეუქცევადობის“ მიღწევის გზებზე
ერისადმი მიმართვაში ფაშინიანმა კიდევ ერთხელ განაცხადა, რომ სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მშვიდობა დამყარდა.
„მაგრამ ეს, რა თქმა უნდა, არ ნიშნავს, რომ ჩვენ მივაღწიეთ სამშვიდობო დღის წესრიგის განხორციელების საბოლოო წერტილს“, – დასძინა მან.
პრემიერ-მინისტრის თქმით, რამდენიმე საკითხი კვლავ გადაუჭრელი რჩება. მათ შორისაა სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერა და რატიფიცირება, სომხეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის დელიმიტაცია და „თანამემამულეების აზერბაიჯანში ტყვეობაში ყოფნა“, რაც ბაქოს ციხეებში მყოფ 19 სომეხ პატიმარს გულისხმობს.
ფაშინიანმა ასევე აღნიშნა, რომ 2025 წლის 8 აგვისტო გარდამტეხი მომენტი იყო, რომელმაც სომხეთის ისტორია „ამ თარიღამდე და მის შემდეგ“ პერიოდებად დაყო.
პრემიერ-მინისტრმა 8 აგვისტომდე პერიოდი ჩიხად შეაფასა, ხოლო მას შემდეგ დაწყებული ეტაპი „უსასრულო პერსპექტივების“ შესაძლებლობად.
მისი თქმით, ვაშინგტონის სამიტის მთავარი პოლიტიკური და სოციალურ-ფსიქოლოგიური შედეგი ის იყო, რომ „ჩვენი ისტორიის საჭე ისევ ჩვენს ხელშია“.
ფაშინიანმა „ტრამპის მარშრუტის“ პროექტის განხორციელებაც ერთ-ერთ მნიშვნელოვან შედეგად დაასახელა:
„ეს არა მხოლოდ უახლოეს მომავალში დაასრულებს სომხეთის ბლოკადას, არამედ გახდება სომხეთისა და რეგიონის ეკონომიკის ხერხემალი – ის ასევე დაეხმარება სომხეთსა და აზერბაიჯანს ერთმანეთის არა დაბრკოლებად, არამედ გზად, მეზობლად აღქმაში“.
ფაშინიანმა ასევე ისაუბრა იმ ზომებზე, რომლებიც სომხეთსა და აზერბაიჯანში უნდა გატარდეს, რათა ქვეყნებს შორის დამყარებული მშვიდობა შეუქცევადი გახდეს.
„აუცილებელია შეწყდეს „მთიანი ყარაბაღის სომხების დაბრუნების“ და „აზერბაიჯანიდან სომეხი ლტოლვილების დაბრუნების“ უფლების განხილვა, ხოლო აზერბაიჯანში „დასავლეთ აზერბაიჯანისა და დასავლეთ აზერბაიჯანელების დაბრუნების უფლების“ განხილვა. ეს არის საკითხი, რომელიც უნდა გადაწყდეს როგორც სომხეთში, ასევე აზერბაიჯანში – ჩვენი თაობების მშვიდობიანი თანაარსებობის უფლების გულისთვის“.
რუბიო: მოუთმენლად ველით შემდგომ პროგრესს
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ ბოლო 12 თვის განმავლობაში შეერთებული შტატები აგრძელებდა მუშაობას როგორც სომხეთთან, ისე აზერბაიჯანთან. მან განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა TRIPP-ის პროექტზე და აღნიშნა, რომ სატრანზიტო მარშრუტი თანდათან რეალობად იქცევა.
„სომხეთში რკინიგზის საინჟინრო კვლევები უკვე დაწყებულია, ხოლო აზერბაიჯანში სომხეთთან დამაკავშირებელი გზატკეცილისა და რკინიგზის მშენებლობა თითქმის დასრულებულია“, – განაცხადა რუბიომ.
მისი თქმით, TRIPP მხოლოდ ინფრასტრუქტურული პროექტი არ არის და ტრანსკასპიური სავაჭრო მარშრუტის მნიშვნელოვანი რგოლი გახდება, რაც ახალი სავაჭრო შესაძლებლობების შექმნას შეუწყობს ხელს როგორც შეერთებული შტატებისთვის, ისე სხვა ქვეყნებისთვის.
„ეს არის ფაქტორი, რომელიც ახალ სავაჭრო შესაძლებლობებს ხსნის შეერთებული შტატებისა და სხვა ქვეყნებისთვის. და ეს არის მაგალითი იმისა, თუ როგორ შეუძლია ეკონომიკურ თანამშრომლობას გააძლიეროს მშვიდობა ხანგრძლივი დავების მოგვარების შემდეგ“, – აღნიშნა რუბიომ.
მან ასევე განაცხადა, რომ მშვიდობამ შექმნა შესაძლებლობა შეერთებულ შტატებს, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ურთიერთობების გაღრმავებისთვის, რაც სამივე ქვეყნის ეკონომიკურ კეთილდღეობას შეუწყობს ხელს.
მადლიერება ტრამპის მიმართ
აშშ-ის პრეზიდენტთან სატელეფონო საუბრისას სომხეთის პრემიერ-მინისტრმა მადლობა გადაუხადა მას სამშვიდობო სამიტის ორგანიზებისა და სომხეთისა და აზერბაიჯანის ლიდერების მიერ მიღებულ მშვიდობის დეკლარაციაზე ხელმოწერისთვის.
ფაშინიანმა ასევე ხაზი გაუსვა „ტრამპის პირადი ძალისხმევის მნიშვნელობას“ მშვიდობის დამყარებაში.
„თანამოსაუბრეებმა კმაყოფილებით აღნიშნეს, რომ ვაშინგტონის მშვიდობის სამიტმა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის რეალური მშვიდობა გამოიწვია, რაც ორივე ქვეყნის ხალხებისთვის თვალსაჩინო და ხელშესახებია. პრემიერ-მინისტრმა ფაშინიანმა და პრეზიდენტმა ტრამპმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს თავიანთი გადაწყვეტილება, უახლოეს მომავალში დაიწყონ TRIPP-ის მშენებლობა. ასევე განიხილეს სომხურ-ამერიკულ ორმხრივ და საერთაშორისო დღის წესრიგში არსებული სხვა საკითხები“, – ნათქვამია სომხეთის პრემიერ-მინისტრის პრესსამსახურის განცხადებაში.
საუბარი ალიევთან
სომხეთის პრემიერ-მინისტრის ადმინისტრაციის ცნობით, ილჰამ ალიევთან საუბრისას მხარეებმა ბოლო ერთი წლის განმავლობაში ურთიერთობების ნორმალიზების მიმართულებით მიღწეულ პროგრესზე ისაუბრეს.
განსაკუთრებული ყურადღება ორ ქვეყანას შორის სავაჭრო-ეკონომიკური კავშირების განვითარებას დაეთმო.
„ამ კონტექსტში, მხარეებმა ხაზი გაუსვეს აზერბაიჯანული ნავთობპროდუქტების ექსპორტს სომხეთში, ასევე ტვირთების ტრანზიტს აზერბაიჯანის გავლით სომხეთში და სომხეთიდან სხვა მიმართულებით. გარდა ამისა, მხარეებმა გაცვალეს მოსაზრებები TRIPP-ის პროექტის განხორციელებასთან დაკავშირებით ვაშინგტონში მიღწეული შეთანხმებების შესაბამისად. მათ ხაზი გაუსვეს სამშვიდობო პროცესის წინსვლისა და რეგიონში გრძელვადიანი მშვიდობის, სტაბილურობის, კავშირისა და ეკონომიკური თანამშრომლობის უზრუნველყოფის ძალისხმევის გაგრძელების მნიშვნელობას“.
რას ნიშნავს ერთი წელი ვაშინგტონის სამიტიდან
პოლიტოლოგი ტიგრან გრიგორიანი ვაშინგტონის სამიტის მთავარ შედეგად რეგიონში სტაბილურობის პერიოდის დაწყებას მიიჩნევს.
„ვაშინგტონის სამიტის მთავარი შედეგი ის არის, რომ მან რეგიონში გარკვეული სტაბილურობის პერიოდი მოიტანა. უკვე ერთი წელია, ჩვენ არ განგვიხილავს შესაძლო ესკალაცია ან აზერბაიჯანიდან მომდინარე უსაფრთხოების რისკები.
მეორე დადებითი ფაქტორი ის არის, რომ ატმოსფერო გარკვეულწილად შეიცვალა და თანამშრომლობისკენ გადაიხარა.
რაც შეეხება აზერბაიჯანს, რა თქმა უნდა, ისინი აგრძელებენ გარკვეული აგრესიული სტრატეგიების პოპულარიზაციას, მაგალითად, „დასავლეთ აზერბაიჯანთან“ დაკავშირებით. თუმცა, ისინი ასევე დგამენ ნაბიჯებს მშვიდობის დამყარებისკენ, როგორიცაა ტერიტორიის გახსნა ტრანზიტისთვის და სხვა მსგავსი გადაწყვეტილებები.
ბუნებრივია, უმჯობესია აზერბაიჯანის ტერიტორია გაიხსნას, კონტაქტები დამყარდეს, ვაჭრობა დაიწყოს, ვიდრე ესკალაციის რისკის ქვეშ დააყენონ.
თუმცა, როგორც არაერთხელ აღვნიშნეთ, ამ პროცესის საბოლოო შედეგები შეფასდება არა მხოლოდ TRIPP-ის პროექტის დაწყებისას, არამედ მას შემდეგაც, რაც ვნახავთ, თუ კიდევ რა განხორციელდება TRIPP-ის შემდეგ. ჩვენი შეფასება მომდევნო წლებში დამოკიდებული იქნება ამ პროცესებზე.
თუ TRIPP განხორციელდება, თუ ამავდროულად სომხეთი აზერბაიჯანის გავლით მიიღებს წვდომას ირანსა და რუსეთზე და თუ სომხეთ-თურქეთის საზღვარი გაიხსნება, მაშინ, რა თქმა უნდა, ეს პროცესი შეიძლება წარმატებულად ჩაითვალოს.
თუ ეს ყველაფერი არ მოხდება, ან მხოლოდ ნაწილობრივ, მაშინ შეფასებები შეიძლება განსხვავებული იყოს.
მაგრამ კიდევ ერთხელ ხაზს ვუსვამთ, რომ ვაშინგტონის სამიტის შემდეგ რეგიონში დამყარებული სტაბილურობა ძალიან მნიშვნელოვანია სომხეთისთვის. 2020 წლიდან 2025 წლამდე უსაფრთხოების საფრთხეები ჩვენს ცხოვრებაში დომინირებდა. უსაფრთხოების ვითარების პროგრესი, რა თქმა უნდა, იძლევა შესაძლებლობას, ყურადღება სხვა საკითხებზე გავამახვილოთ.”
