აფხაზეთში დეპუტატობის კანდიდატებისთვის აფხაზური ენის სავალდებულო ცოდნა პოლიტიკური დავის საგანი გახდა
დეპუტატების ენობრივი ცენზი აფხაზეთში
აფხაზეთში 2027 წლის საპარლამენტო არჩევნების წინ აფხაზური ენის ცოდნის სავალდებულო მოთხოვნა პოლიტიკური დავის საგნად იქცა. მიუხედავად იმისა, რომ შესაბამისი საკანონმდებლო ცვლილება ჯერ კიდევ 2021 წელს მიიღეს და მისი ამოქმედება 2027 წლის 1 იანვრიდან არის დაგეგმილი, არჩევნებამდე რამდენიმე თვით ადრე ზოგიერთი პოლიტიკური ძალა ამ ნორმის გადახედვას ითხოვს.
კანონის მიხედვით, აფხაზეთის პარლამენტის – სახალხო კრების დეპუტატად არჩევა მხოლოდ იმ აფხაზეთის მოქალაქეს შეეძლება, რომელიც თავისუფლად ფლობს როგორც აფხაზურ, ისე რუსულ ენებს. ეს მოთხოვნა პირველად 2027 წლის მარტში დაგეგმილ საპარლამენტო არჩევნებზე ამოქმედდება.
ენობრივი მოთხოვნის მიმართ კრიტიკულად განწყობილი არიან პროსამთავრობო პარტიები – “აიტაირა“ და “ერა“. მათი წარმომადგენლები მიიჩნევენ, რომ ახალმა წესმა შეიძლება პოლიტიკურ პროცესებში მონაწილეობის შესაძლებლობა შეუზღუდოს გამოცდილ მენეჯერებსა და პროფესიონალებს, რომლებიც აფხაზურ ენას სათანადოდ არ ფლობენ.
“აიტაირას“ ლიდერის, ლეონიდ ლაკერბაიას შეფასებით, ეს ცვლილება არა მხოლოდ აფხაზეთის ისტორიულ გამოცდილებას ეწინააღმდეგება, არამედ შიდა სტაბილურობისთვისაც რისკებს ქმნის. მისი თქმით, ენობრივი მოთხოვნა სოხუმს ართმევს კვალიფიციური კადრების მოზიდვის შესაძლებლობას და შესაძლოა ეთნიკურ ურთიერთობებზე უარყოფითად აისახოს.
მოთხოვნის მოწინააღმდეგეები ორ გამოსავალს განიხილავენ: ან მისი ამოქმედების გადავადებას, ან საერთოდ გაუქმებას.
თუმცა ინიციატივას აქტიური მხარდამჭერებიც ჰყავს, რომლებიც აცხადებენ, რომ სახელმწიფო ენის დაცვისა და განვითარების პოლიტიკა კომპრომისის საგანი არ უნდა გახდეს.
ოპოზიციონერი აქტივისტი საიდ ბეია უარყოფს არგუმენტს, თითქოს ენობრივი მოთხოვნა პროფესიონალების დაკარგვას ან ეროვნული უმცირესობებისთვის დამატებითი ბარიერების შექმნას გამოიწვევს.
მისი თქმით, მოქმედ პარლამენტში 35 დეპუტატიდან 32 აფხაზური გვარის მატარებელია, ხოლო მხოლოდ სამი წევრი წარმოადგენს სომხურ თემს. ბეიას აზრით, როდესაც პარლამენტის აბსოლუტური უმრავლესობა ეთნიკურად აფხაზია, გაუგებარია, რატომ იწვევს სახელმწიფო ენის ცოდნის მოთხოვნა ასეთ წინააღმდეგობას.
აქტივისტი ასევე ვარაუდობს, რომ ზოგიერთი პოლიტიკოსი შესაძლოა უკვე ფიქრობდეს კონკრეტულ კანდიდატებზე, რომლებიც ამ მოთხოვნას ვერ დააკმაყოფილებენ და ამიტომ ცდილობენ მისი გაუქმების ან გადავადების მიღწევას.
ენობრივი ცენზის ერთ-ერთი ყველაზე მკვეთრი მხარდამჭერი, ცნობილი საზოგადო მოღვაწე და “აფხაზეთის გმირი“ ასლან კობახია, აცხადებს, რომ პოლიტიკოსისთვის სახელმწიფო ენის არქონა მიუღებელია.
მისი შეფასებით, მსოფლიოში პრაქტიკულად არ არსებობს ქვეყანა, სადაც პოლიტიკური კარიერის გაკეთება სახელმწიფო ენის ცოდნის გარეშე იყოს შესაძლებელი. კობახია ასევე აღნიშნავს, რომ აფხაზეთში არაერთი არააფხაზი ეროვნების მოქალაქე ცხოვრობს, რომლებიც აფხაზურ ენას ბევრ ეთნიკურ აფხაზზე უკეთ ფლობენ, და პრობლემა სწორედ იმ აფხაზებშია, რომლებიც ენის ცოდნის მოთხოვნას ეწინააღმდეგებიან.
თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ კანონის გაუქმების შანსი მცირეა, კვლავ გაურკვეველი რჩება, როგორ განხორციელდება მისი პრაქტიკაში აღსრულება. მოქმედ კანონმდებლობაში არ არის განსაზღვრული, რომელი ორგანო შეამოწმებს კანდიდატების ენობრივ კომპეტენციას და რა კრიტერიუმებით მოხდება შეფასება.
აფხაზეთის ცენტრალური საარჩევნო კომისიის წევრის, ომარ სმირის განცხადებით, კომისია ვალდებულია მოქმედი კანონი შეასრულოს, თუმცა თუ ენობრივი მოთხოვნის შემოწმების მკაფიო მექანიზმი არ შეიქმნება, კანდიდატების რეგისტრაციასთან დაკავშირებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება შესაძლოა სამართლებრივი დავის საგანი გახდეს.
