Bakıda “sülh strategiyası” müzakirəsi: MEDİA-nın dəyirmi masası nəyi göstərdi? - Rəy
İlham Əliyevin sülh strategiyası
Bakıda keçirilən Medianın İnkişafı Agentliyinin dəyirmi masası adi media tədbirindən daha çox siyasi mesaj platformasını xatırladıb.
Mayın 12-də keçirilən “Prezident İlham Əliyevin sülh strategiyası sabitliyin qarantıdır” adlı dəyirmi masada Tədbir məqsədi sülh gündəliyinin təşviqi, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və “cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılması” kimi izah olunub.
Diqqətçəkən məqam isə bu olub ki, media sektorunu tənzimləyən və dəstəkləyən dövlət qurumu jurnalistikanın öz problemlərini yox, birbaşa prezidentin sülh xəttinin necə təqdim edilməsini müzakirə mərkəzinə çevirib.
Bu hadisəni bir qədər qeyri-adi edən başqa detal da var: MEDİA-nın öz saytı tədbiri xeyli yumşaq, texnokratik tonda təqdim edib, amma ona yaxın mövqedə duran “Azernews” həmin görüşü daha sərt siyasi çalarlarla açıb.
Orada Natiq Məmmədlinin Azərbaycan mediasının sülh ideyalarını beynəlxalq səviyyədə fəal təbliğ etməli olduğu, medianın dezinformasiyaya qarşı “ən kəskin silahlardan biri” sayıldığı vurğulanıb. Rəsmi xülasə ilə daha döyüşkən interpretasiya arasındakı bu məsafə elə tədbirin özünün əsas hekayəsidir.
Tədbirdə kimlər iştirak edib və nələr danışılıb?
Rəsmi məlumata görə, dəyirmi masada sabiq xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov, deputatlar Fariz İsmayılzadə və Rizvan Nəbiyev, tarixçi-alim Rizvan Hüseynov iştirak edib. Moderator MEDİA-nın icraçı direktorunun müavini Natiq Məmmədli olub.
MEDİA-nın qısa xülasəsində Məmmədli Prezident Əliyevin siyasətini regionda əməkdaşlıq, konstruktiv dialoq və uzunmüddətli etimad mühiti ilə əlaqələndirib; digər çıxışçılar isə Azərbaycanın sülh təşəbbüslərini, balanslı siyasətini və regional kommunikasiyaların əhəmiyyətini vurğulayıb.
Amma tədbirin ən yaddaqalan hissəsi rəsmi mətnin neytral sözləri yox, genişləndirilmiş mediada dolaşıma buraxılan sərt tezislər olub.
“Azernews”un mətninə görə, Tofiq Zülfüqarov bəzi mərkəzlərin Azərbaycana və müttəfiqlərinə qarşı planlarını saxladığını, 44 günlük müharibə və 2023-cü il əməliyyatlarından sonra belə daimi ayıqlığın vacib qaldığını deyib. O, ATƏT-in Minsk Qrupunu isə münaqişəni həll etməkdən çox regionu idarə etmək mexanizmi kimi təqdim edib.
Rizvan Hüseynov isə Fransanın neokolonial xəttini tənqid edib, Ermənistanın Fransa üçün “forpost” rolunda göstərildiyini bildirib. Natiq Məmmədli isə yekunda medianın əsas funksiyasının dünya miqyasında sülhü təbliğ etmək olduğunu vurğulayıb.
Bu kəskin formulların tam stenogramı MEDİA-nın rəsmi mətnində görünmür. Onlar əsasən tədbiri şərh edən ikincil hökumətyönlü mediada yer alıb.
Kontekst
Bu tədbiri anlamaq üçün 2020-ci ildən sonra yaranmış yeni reallığa baxmaq lazımdır. 10 noyabr 2020-ci il üçtərəfli bəyanatı 44 günlük müharibəni dayandırıb, atəşkəs və Rusiya sülhməramlılarının yerləşdirilməsini nəzərdə tutub.
2023-cü ilin sentyabrında Azərbaycan Qarabağda qısa hərbi əməliyyat keçirib, faktiki nəzarəti tam bərpa edib; bundan sonra 100 mindən çox etnik erməni Ermənistana getməyə məcbur qalıb. Laçın dəhlizi boyunca humanitar vəziyyətlə bağlı BQXK və beynəlxalq qurumlar aylarla narahatlıq ifadə edib.
Sonrakı mərhələdə müzakirə “status”dan daha çox sərhəd, kommunikasiya və dövlətlərarası münasibətlər mətninə keçib. Azərbaycan və Ermənistan XİN-ləri 2025-ci ilin martında sülh sazişi layihəsinin mətninin razılaşdırıldığını təsdiqləyib, həmin ilin avqustunda isə Vaşinqtonda sənəd paraflanıb.
Paralel olaraq ATƏT-in Minsk prosesinin və əlaqəli strukturların bağlanması üçün birgə müraciət də imzalanıb. ABŞ kəşfiyyatının 2026-cı il qiymətləndirməsində bu prosesin regional sabitliyi artırdığı qeyd olunub. Elə bu fonda İlham Əliyev mayın 10-da Zəngilanda Azərbaycanın “sülh şəraitində” yaşadığını, amma ayıq qalmalı olduğunu deyib və Avropa müşahidəçilərini açıq tənqid edib.
Bakının yeni media xətti
Belə bir tədbirin məhz MEDİA tərəfindən keçirilməsi təsadüfi görünmür. Agentlik 2021-ci ildə prezident fərmanı ilə yaradılıb, Media Reyestrini idarə edir və öz nizamnaməsinə görə həm media inkişafını, həm də sektorda institusional qaydaları formalaşdırır.
Eyni zamanda, Avropa Şurasının İnsan Hüquqları üzrə Komissarı, Venesiya Komissiyası və CPJ 2022-ci il “Media haqqında” qanunun dövlət nəzarətini artırdığını, reyestr və digər mexanizmlərin mətbuat azadlığına soyuducu təsir göstərə biləcəyini bildirib. Bu şəraitdə “sülh strategiyası” konfransı sadəcə seminar yox, media siyasətinin strateji kommunikasiya ilə birləşdirildiyini göstərən işarədir.
Azərbaycan mediasının “beynəlxalq sülh təbliğatı” çağırışı nə deməkdir?
Ən sadə cavab budur: rəsmi narrativin daha koordinasiyalı ixracı. Bura Qarabağda yenidənqurma, kommunikasiya xətlərinin açılması, dezinformasiyaya qarşı mübarizə, Qərbin ikili standartları və Azərbaycanın “sabitlik gətirən aktor” kimi təqdimatı daxildir.
Tədbir iştirakçılarından olan Natiq Məmmədlinin başqa çıxışlarında da eyni leksika təkrarlanıb: dezinformasiya, informasiya təhlükəsizliyi, media savadlılığı, institusional mexanizmlər. Yəni söhbət təkcə sülhdən yox, sülhün hansı dildə danışılacağından gedib.
Rəsmi “sülh strategiyası” ilə Tofiq Zülfüqarovun və başqalarının sərt tonu arasında zahiri ziddiyyət də buradan doğub. Kənardan baxanda “sülh” və “daimi ayıqlıq” bir-birinə zidd görünür. Amma Bakıdakı rəsmi baxış üçün bunlar çox vaxt bir paketdir: sülh uzlaşma nəticəsi kimi yox, hərbi-siyasi üstünlükdən doğan yeni nizam kimi təqdim edilir.
Əliyevin Zəngilan çıxışında da bu məntiq açıq hiss olunub: Azərbaycan özünü sülhün müəllifi kimi göstərib, eyni vaxtda isə Ermənistan və onun xarici dayaqları haqqında xəbərdarlıq tonunu qoruyub. Deməli, tədbirin dili barışıq dilindən çox, qələbədən sonra qurulan üstünlük dilidir.
Bu dəyirmi masa Azərbaycanda media azadlığı məsələsini də dolayı yolla açıb. RSF 2026 İndeksində Azərbaycanı 180 ölkə arasında 171-ci yerə qoyub. O, “demək olar ki, bütün media sektoru rəsmi nəzarət altındadır” deyərək ölkə daxilində müstəqil televiziya və radionun olmadığını yazıb.
Freedom House Azərbaycanı internet azadlığı baxımından ən repressiv mühitlərdən biri sayıb, CPJ və Amnesty isə 2023-cü ilin sonundan sonra həbs olunan jurnalistlərin sayının ən azı 25-ə çatdığını, 2026-cı ilin aprelində “AbzasMedia” jurnalistlərinin ağır cəzalarının qüvvədə saxlanıldığını bildirərək narahatlıqlarının davam etdiyini dilə gətiriblər.
Belə fonda “media etikası” və “anti-dezinformasiya” çağırışları plüralizmdən çox nizam-intizam tələbi kimi eşidilir.
Daxili və xarici auditoriyalar üçün mesaj da eyni deyil. Daxildə bu, media üçün xəttin aydınlaşdırılmasıdır: prezidentin sülh xətti müdafiə olunmalı, xarici tənqidlər cavablandırılmalıdır. Yerevanda isə bunu, çox güman, rəsmi kommunikasiya kampaniyası kimi oxuyacaqlar; xüsusən də Ermənistan mediası daha müxtəlif, amma kəskin qütbləşmiş qalır və Azərbaycanla danışıqlar mövzusu orada xüsusilə həssasdır.
Brüsseldə bu yanaşma, ehtimal ki, Ermənistanla sürətlənən Aİ yaxınlaşmasına qarşı çıxan informasiya jesti kimi görünəcək. Vaşinqton üçün isə əsas meyar ritorika yox, paraflanmış sazişin imzalanıb-ratifikasiya olunması olacaq. Moskva isə bunu Rusiyanın zəifləyən vasitəçi rolundan sonra Cənubi Qafqazda yaranan post-Rusiya quruluşunun daha bir əlaməti kimi oxuya bilər.
Region üçün əsas sual açıq qalır
Bakıda keçirilən bu dəyirmi masa Azərbaycanın hazırkı yanaşmasını aydın göstərib: sülh diplomatiyası, post-müharibə legitimliyi, dezinformasiyaya qarşı institusional mobilizasiya və media üzərində sıx dövlət koordinasiyası eyni siyasətin parçaları kimi təqdim olunub.
Tədbirin ən mühüm cəhəti də elə burada olub – media artıq sadəcə hadisələri işıqlandıran sahə yox, sülhün rəsmi versiyasını yaymalı alət kimi təsəvvür edilib.
Ancaq Cənubi Qafqazda davamlı sülhün real perspektivi dəyirmi masalardan daha çox başqa şeylərdən asılı qalır: paraflanmış sazişin imzalanması və ratifikasiyası, sərhədin delimitasiyası, nəqliyyat marşrutlarının qarşılıqlı qəbul edilən qaydalarla açılması, həmçinin ictimai ritorikanın hərbiləşdirilməsinin azalması.
Bunlar olmadan “sülh strategiyası” həm diplomatik təklif, həm də kommunikasiya kampaniyası olaraq qalacaq. Regionun əsas sualı isə dəyişməyəcək – bu strategiya həqiqətən barışığa aparacaq, yoxsa sadəcə yeni status-kvonu daha qəbulolunan və legitim görünən dillə təqdim edəcək?
İlham Əliyevin sülh strategiyası
