ვინ არიან ივანიშვილის ახალი ცენზორები კომუნიკაციების კომისიაში? — TI-ს კვლევა
ივანიშვილის ახალი ცენზორები
“საერთაშორისო გამჭვირვალობა – საქართველოს” (TI) შეფასებით, ქვეყანაში მედიის რეგულირების ერთ-ერთი მთავარი ორგანო, კომუნიკაციების კომისია, სულ უფრო ხშირად ხდება პოლიტიკური გავლენის ინსტრუმენტი.
ორგანიზაცია საგანგაშოდ მიიჩნევს იმ პრაქტიკას, რომლის საშუალებითაც კრიტიკული მაუწყებლების წინააღმდეგ შეტანილ საჩივრებს განიხილავენ მმართველ პარტიასთან და მასთან დაკავშირებულ მედია სტრუქტურებთან კავშირში მყოფი პირები.
TI-ის თქმით, ეს ტენდენცია კიდევ ერთხელ გამოიკვეთა 8 აპრილს, როდესაც კომისიამ წერილობით გააფრთხილა რამდენიმე მაუწყებელი. ამ ნაბიჯს ორგანიზაცია ცენზურის დაწესებისკენ მნიშვნელოვან სიგნალად აფასებს.
კომისიის როლი კანონით და პრაქტიკაში
საქართველოს კანონმდებლობით, კომუნიკაციების კომისია დამოუკიდებელი მარეგულირებელი ორგანოა, რომლის ფუნქციაა სატელეკომუნიკაციო სფეროში სამართლიანი გარემოს უზრუნველყოფა და მომხმარებელთა უფლებების დაცვა. ის ხუთი წევრისგან შემდგარი კოლეგიური ორგანოა, რომლის გადაწყვეტილებები ხმათა უმრავლესობით მიიღება.
თუმცა TI ამტკიცებს, რომ რეალობაში კომისია მმართველი გუნდისადმი ლოიალური კადრებით არის დაკომპლექტებული და გადაწყვეტილებებიც ხშირად ერთსულოვნად, პოლიტიკური ინტერესების გათვალისწინებით მიიღება. ორგანიზაციის შეფასებით, წლების განმავლობაში დაგროვდა არაერთი პრეტენზია კომისიის საქმიანობის მიმართ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც საქმე ეხება კრიტიკული მედიის მიმართ მიღებულ სადავო გადაწყვეტილებებს.
ამ კონტექსტში კომისია, TI-ის მიხედვით, ხელისუფლებისთვის კრიტიკული მაუწყებლების წინააღმდეგ გამოყენებულ სადამსჯელო მექანიზმად ყალიბდება.
ბექაურის პერიოდი და მისი მემკვიდრეობა
კომისიის საქმიანობაში გარდამტეხად განიხილება კახა ბექაურის თავმჯდომარეობის ცხრა წელი, რომლის განმავლობაშიც არაერთი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული კრიტიკული მაუწყებლების წინააღმდეგ. ამ გადაწყვეტილებებმა, ორგანიზაციის შეფასებით, მნიშვნელოვანი ფინანსური და სარედაქციო ზიანი მიაყენა დამოუკიდებელ მედიას.
სწორედ ამ პოლიტიკის გამო ბექაური სანქცირებულიც გახდა უკრაინისა და ლიეტუვის მიერ, ხოლო 2025 წლის თებერვალში ევროპარლამენტმა მისი სანქცირების საკითხიც დააყენა საქართველოს შესახებ რეზოლუციაში.
ბექაურის მემკვიდრეობა კომისიაში გადაიბარა ყოფილმა დეპუტატმა გოგა გულორდავამ, რამაც გააჩინა მოლოდინი, რომ პოლიტიკური გავლენა შესაძლოა კიდევ უფრო გაღრმავდეს.
გაზრდილი უფლებამოსილება და ახალი რისკები
სიტუაციას ამძაფრებს მაუწყებლობის შესახებ კანონში ბოლო წლებში განხორციელებული ცვლილებები, რომლებმაც მნიშვნელოვნად გააფართოვა კომისიის უფლებამოსილება და მას მისცა შესაძლებლობა, ჩაერიოს მაუწყებლობის შინაარსშიც.
TI მიიჩნევს, რომ ეს ცვლილებები ქმნის სამართლებრივ საფუძველს მედიის წინააღმდეგ უფრო მკაცრი სანქციების გამოსაყენებლად, მათ შორის, ჯარიმების, მაუწყებლობის შეჩერების ან ლიცენზიის გაუქმების ჩათვლით.
ამ რისკებს ორგანიზაცია უკავშირებს კომისიის 6 მარტის განცხადებასაც, სადაც მხარდაჭერა გამოიხატა პროსამთავრობო ტელევიზიების მიმართ და პარალელურად გაჟღერდა გაფრთხილებები კრიტიკული მაუწყებლების მისამართით.
8 აპრილის გაფრთხილება — სადავო პრეცედენტი
კომისიამ 8 აპრილს წერილობით გააფრთხილა კრიტიკული ტელევიზიები – “ტვ პირველი“ და “ფორმულა“, მათ მიერ გამოყენებული ტერმინოლოგიის გამო. მათ შორის დასახელდა ისეთი ფრაზები, როგორიცაა “რეჟიმი“, “ოლიგარქის გუნდი“, “ოცნების მთავრობა“ და სხვა.
კომისიის შეფასებით, ეს ფორმულირებები არღვევდა მაუწყებლობის შესახებ კანონის კონკრეტულ მუხლებს. თუმცა TI მიიჩნევს, რომ მსგავსი გადაწყვეტილება ქმნის სახიფათო პრეცედენტს და ფაქტობრივად აწესებს პირდაპირ ცენზურას.
ორგანიზაციის განცხადებით, ეს ქმედება ეწინააღმდეგება როგორც საქართველოს კონსტიტუციას, ისე ადამიანის უფლებათა ევროპულ კონვენციას და ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ პრაქტიკას.
ვინ არის ახალი თავმჯდომარე
გოგა გულორდავა კომისიის წევრად 2025 წლის დეკემბერში დაინიშნა, ხოლო 2026 წლის იანვარში უკვე თავმჯდომარედ აირჩიეს. მისი პროფესიული გამოცდილება მედიის სფეროში შეზღუდულია და ძირითადად მოიცავს ფინანსურ და აუდიტორულ საქმიანობას, მათ შორის პროსამთავრობო ტელევიზიაში.
გულორდავას პოლიტიკური წარსული პირდაპირ უკავშირდება “ქართულ ოცნებას“: იგი იყო პარლამენტის მაჟორიტარი დეპუტატი და ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენელი ამავე პარტიიდან.
მის ბიოგრაფიაში ასევე ფიქსირდება სამართლებრივი ეპიზოდები და კავშირები სადავო საჯარო შესყიდვებთან, რაც, TI-ის შეფასებით, დამატებით კითხვებს აჩენს მისი დამოუკიდებლობის შესახებ.
კომისიის სხვა წევრები და დანიშვნის პროცესი
კომისიის შემადგენლობაში ბოლო ცვლილებებიც, ორგანიზაციის შეფასებით, აძლიერებს პოლიტიკური ლოიალობის შთაბეჭდილებას. ვახტანგ აბაშიძის ვადის ამოწურვის შემდეგ გამოცხადებულ კონკურსში მონაწილე კანდიდატთა უმრავლესობა პროსამთავრობო მედიასთან იყო დაკავშირებული.
კერძოდ:
- ანი ვაზაგაშვილი — მუშაობდა ტელეკომპანია “იმედისა“ და “მაესტროს“ იურიდიულ სტრუქტურებში
- გიორგი ელისაშვილი — ტელეკომპანია GDS-ის ფინანსური დირექტორი, წარსულში დაკავშირებული “ქართუ ბანკთან“
- სოლომონ ექვთიმიშვილი — პროსამთავრობო მედია ჰოლდინგის ფინანსური მიმართულების ხელმძღვანელი
საბოლოოდ, პარლამენტმა კომისიის ახალ წევრად ანი ვაზაგაშვილი დაამტკიცა.
TI მიიჩნევს, რომ მსგავსი დანიშვნები კიდევ უფრო ამყარებს ეჭვს, რომ კომუნიკაციების კომისია ვერ ასრულებს დამოუკიდებელი არბიტრის ფუნქციას და პოლიტიკურად მიკერძოებული გადაწყვეტილებების მიღების რისკი იზრდება.
