ირანის ელჩი ქეთევან დედოფლის ისტორიის შესწავლას აანონსებს. მის განცხადებას დიდი კრიტიკა მოჰყვა
ირანის ელჩი ქეთევან წამებულზე
საქართველოში ირანის ელჩმა, სეიედ ალი მოჯანიმ, ქეთევან დედოფლის შესახებ საკუთარი კვლევის გამოქვეყნება დააანონსა. მისმა მინიშნებამ ისტორიის „ხელახალ გააზრებაზე“ ქართველი ისტორიკოსისა და „ქართული ოცნების“ დეპუტატების კრიტიკა გამოიწვია. დავის მიზეზია ის, რომ ელჩი განსხვავებულ ისტორიულ ნაამბობებზე საუბრობს, თუმცა არ განმარტავს, რომელ დადგენილ გარემოებას მიიჩნევს სადავოდ.
რა დაწერა ელჩმა
მოჯანიმ, რომელიც პროფესიით ისტორიკოსია, ფეისბუკზე გამოაქვეყნა ფოტო, რომელზეც ირანის საელჩოს ფასადი ქეთევან დედოფლის გამოსახულებით არის განათებული. მან დაწერა, რომ ეს გამოსახულება მისთვის ისტორიული მეხსიერების სიმბოლოა, რომლის შესახებაც „დღემდე არაერთი განსხვავებული ისტორია არსებობს“.
ელჩის თქმით, მალე გამოაქვეყნებს საკუთარი პირველადი კვლევის შედეგებს. კვლევა ქეთევან დედოფალსა და ირანსა და საქართველოში დაცულ წყაროებს შეეხება. მოჯანი აღნიშნავს, რომ ეს ირანის ოფიციალური ვერსია არ იქნება. იგი მას ისტორიკოსის პირად ხედვად აღწერს, რომელიც მომავალში შეიძლება დაზუსტდეს ან შეიცვალოს.
მოჯანის ჯერ არ გამოუქვეყნებია არც კვლევა და არც ის წყაროები, რომლებზე დაყრდნობასაც აპირებს.
რატომ გამოიწვია პოსტმა კრიტიკა
ქეთევან დედოფალი 1624 წელს, შირაზში, შაჰ-აბას I-ის ბრძანებით წამებით მოკლეს. მისი მოწამეობის შესახებ ცნობები ისტორიულ წყაროებსა და კვლევებშია შემონახული. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია ქეთევანს წმინდანად მიიჩნევს და მის ხსენების დღეს 26 სექტემბერს აღნიშნავს.
ამ ფონზე ელჩის სიტყვები განსხვავებული ისტორიებისა და ხელახალი გააზრების შესახებ ნაწილმა მოწამეობის ისტორიის ეჭვქვეშ დაყენების მინიშნებად მიიღო.
ისტორიის მკვლევარი და მასწავლებელი გიორგი ჯავახიშვილი ელჩის განცხადებას დიპლომატიური მანდატის ფარგლებს მიღმა ხედავს. მისი თქმით, „დედოფალ ქეთევანის მოწამეობრივი აღსასრული არის ფაქტი“. ჯავახიშვილი მოჯანის ისტორიის კვლევის მეთოდოლოგიისა და ეთიკის უგულებელყოფაშიც ადანაშაულებს.
რას ამბობენ „ქართული ოცნების“ დეპუტატები
პარლამენტის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის თავმჯდომარემ, ნიკოლოზ სამხარაძემ, ელჩს მოუწოდა, „დიპლომატის პროტოკოლის ჩარჩოებში დარჩეს და ისტორიულ წიაღსვლებს თავი დაანებოს“. სამხარაძის თქმით, საკითხს საგარეო საქმეთა მინისტრ მაკა ბოჭორიშვილთან მისი საქართველოში დაბრუნების შემდეგ განიხილავს.
დეპუტატმა ირაკლი ქადაგიშვილმა მოჯანის განცხადება საელჩოს საქმიანობისთვის არარელევანტურად მიიჩნია. მან თქვა, რომ ელჩმა თავისი ფუნქცია კომპეტენციის ფარგლებში უნდა შეასრულოს.
ალუდა ღუდუშაურმა კი საგარეო საქმეთა სამინისტროსგან რეაგირება ივარაუდა. მისი სიტყვებით, „ჩვენი ისტორიის სწორ ხაზს, რაც არის და რაც ვიცით, ვერავინ ვერც შეცვლის და ვერც სხვაგვარად წარმოაჩენს“. ეს დეპუტატის განცხადებაა და არა სამინისტროს ოფიციალური პოზიცია.
წინა დაპირისპირება ელჩის განცხადების გამო
მოჯანის პოსტს საქართველოში კამათი ადრეც მოჰყოლია. 31 მარტს მან დაწერა, რომ ქვეყნები, რომლებიც საკუთარ ტერიტორიას გარე ძალებს უთმობენ, ამის ფასს ქვეყნის შიგნით გადაიხდიან. კონკრეტული ქვეყანა არ დაუსახელებია. ანალიტიკოსებისა და პოლიტიკოსების ნაწილმა ეს საქართველოსადმი მუქარად აღიქვა.
