„რიტუალი შესრულებულია“: რაში სჭირდება კრემლს არჩევნები
რუსეთის დუმის არჩევნები
უკრაინაში სრულმასშტაბიანი ომის დაწყების შემდეგ რუსეთის სახელმწიფო დუმის პირველი არჩევნები მოულოდნელობის გარეშე დასრულდა. წინასწარი ოფიციალური შედეგებით, „ერთიანმა რუსეთმა“ საკონსტიტუციო უმრავლესობა შეინარჩუნა. „ნოვაია გაზეტა ევროპას“ რესპონდენტები მიიჩნევენ, რომ ქვეყანაში რეალური პოლიტიკური კონკურენცია თითქმის აღარ არსებობს.
მაგრამ თუ კენჭისყრა პრაქტიკულად არ განსაზღვრავს არც რეალური ძალაუფლების შემადგენლობას და არც მის შემდგომ კურსს, რატომ აგრძელებს კრემლი არჩევნების ჩატარებას? და რა მნიშვნელობა აქვს ამ პროცესს ხელისუფლებისა და საზოგადოებისთვის?
ამის შესახებ „ნოვაია გაზეტა ევროპა“ პოლიტოლოგებს, სოციოლოგს, პოლიტტექნოლოგსა და საარჩევნო ექსპერტს ესაუბრა.
„იაბლოკომ“ მშვიდი კამპანიის სცენარი დაარღვია
საარჩევნო ექსპერტის თქმით, რომელმაც უსაფრთხოების მოსაზრებით ანონიმურად დარჩენა ისურვა, ხელისუფლებას თავდაპირველად მაქსიმალურად მოსაწყენი და ადმინისტრაციულად მართვადი კამპანიის ჩატარება სურდა.
„ზოგადად, ბიულეტენში მოხვედრილი ყველა კანდიდატი და პარტია ცდილობდა, კამპანია მაქსიმალურად შეუმჩნევლად ჩაეტარებინა, რათა მათი დევნისთვის დამატებითი საბაბი არ შეექმნათ. ამიტომ ყველა, “იაბლოკოს” გარდა, სისტემის დღევანდელი წესებით თამაშობდა. “იაბლოკო” კი იმ წესებით თამაშობდა, რომლებიც სისტემაში ხუთი წლის წინ მოქმედებდა“, – ამბობს ის.
სწორედ „იაბლოკოს“ გარშემო განვითარებული მოვლენები გახდა კამპანიის მთავარი ეპიზოდი, რომელმაც წინასწარ განსაზღვრული სცენარი დაარღვია. ექსპერტის თქმით, პარტიის პოზიცია არ შეცვლილა, თუმცა ომის წლების განმავლობაში ხელისუფლებამ ის რადიკალურად აღიქვა.
„იაბლოკოს“ ფედერალური სია უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებით არჩევნებიდან მოიხსნა. ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ პარტიის შესახებ ინფორმაცია ფედერალური ბიულეტენიდან ამოიღო.
„საბოლოოდ ძალისმიერი გზა აირჩიეს: მოხსნეს “იაბლოკო”, მოხსნეს ყველა მეტ-ნაკლებად ცნობილი კანდიდატი, მოხსნეს რეგიონული სიები – ყველა, ნოვგოროდის ოლქის გარდა. ეს მართლაც გახდა საარჩევნო კამპანიის მთავარი ამბავი“, – ამბობს ექსპერტი.
სოციოლოგ იგორ ეიდმანის აზრით, „იაბლოკოს“ არჩევნებში მონაწილეობის მცდელობამ მაინც აჩვენა, რომ რუსეთში ომის მოწინააღმდეგეებიც არსებობენ. თუმცა ამას საარჩევნო შედეგი არ მოჰყოლია.
პოლიტოლოგი ივან პრეობრაჟენსკი ჩატარებულ კამპანიას სრულფასოვან არჩევნებად საერთოდ არ მიიჩნევს. მისი შეფასებით, ეს უფრო „სპექტაკლი“ ან „სპეციალური საარჩევნო ოპერაციაა“, რომელიც საბჭოთა ტიპის უალტერნატივო კენჭისყრას ჰგავს.
ეიდმანიც მიიჩნევს, რომ ამომრჩევლებს ძალაუფლების განაწილებაზე არსებითი გავლენის მოხდენა არ შეეძლოთ.
„ეს იყო წმინდა წყლის პოლიტიკური ფარსი, ინსცენირება, იმ პოლიტიკური პროცესის ყალბი იმიტაცია, რომელიც რუსეთში არ არსებობს. სცენარი დიდი ხნის წინ დაიწერა, ყველა ციფრი წინასწარ არის განსაზღვრული“, – ამბობს ის.
თუმცა შედეგის წინასწარ განსაზღვრულობა არჩევნებს კრემლისთვის აზრს არ უკარგავს.
რუსეთის დუმის არჩევნები როგორც პოლიტიკური რიტუალი
პოლიტტექნოლოგი სტანისლავ ბელკოვსკი მას ხელისუფლების პოლიტიკურ რიტუალს უწოდებს.
„ღონისძიება რეალური პოლიტიკური პროცესის თვალსაზრისით უაზროა, მაგრამ ხელისუფლების რიტუალის შემადგენელი ნაწილია. ამ მხრივ ის შეიძლება შევადაროთ წითელ მოედანზე გამარჯვების აღლუმს ან კრემლში 12 ივნისისადმი მიძღვნილ მიღებას“.
მისი აზრით, ვლადიმირ პუტინი ასეთი რიტუალების დაცვას საკუთარი ხელისუფლების სტაბილურობის ნაწილად განიხილავს.
ბელკოვსკი მიიჩნევს, რომ კრემლი დაინტერესებულია „ახალი ხალხის“ სახით ლიბერალური ვიტრინის შენარჩუნებითაც. მისი აზრით, პარტიის არსებობა ხელისუფლებას საშუალებას აძლევს აჩვენოს, რომ რუსეთში ლეგალური ლიბერალური ძალები კვლავ არსებობენ.
ამავე დროს, ექსპერტის შეფასებით, პრინციპულ საკითხებში ეს პარტია სხვა სისტემური პოლიტიკური ძალებისგან არ განსხვავდება.
გაურკვევლობა იყო „სამართლიანი რუსეთის“ გარშემოც, რომელიც ხუთპროცენტიან ბარიერთან ახლოს იმყოფებოდა. წინასწარი ოფიციალური მონაცემებით, პარტიამ ბარიერი გადალახა.
პრეობრაჟენსკის აზრით, ამ პარტიის პარლამენტიდან გაქრობაც კი რუსეთის შიდა პოლიტიკას არსებითად ვერ შეცვლიდა.
„დღეს რუსეთის არჩევნებში მონაწილეობის უფლება არც ერთ ცოცხალ პოლიტიკურ პარტიას არ აქვს“, – ამბობს ის.
ღირდა თუ არა საერთოდ ხმის მიცემა
პრეობრაჟენსკი მიიჩნევს, რომ არჩევნებში მონაწილეობას, პირველ რიგში, ფსიქოლოგიური მნიშვნელობა შეიძლებოდა ჰქონოდა. ზოგიერთი ადამიანისთვის უბანზე მისვლა, ბიულეტენის გაფუჭება ან აქციაში „შუადღე მშვიდობისთვის“ მონაწილეობა თუნდაც სიმბოლური პოლიტიკური მოქმედების შესაძლებლობა იყო.
ეიდმანს განსხვავებული პოზიცია აქვს. მისი აზრით, მასობრივი მონაწილეობა ხელისუფლებას ნორმალური საარჩევნო პროცესის ილუზიის შენარჩუნებაში ეხმარება.
მაგალითად მას 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნები მოჰყავს. მაშინ საზღვარგარეთ საარჩევნო უბნებთან პუტინის მოწინააღმდეგეთა დიდი რიგები იდგა, თუმცა ოფიციალური შედეგები არ შეცვლილა.
დამოუკიდებელი საარჩევნო ექსპერტი ამას არ ეთანხმება.
„ნებისმიერი გამყალბებლის მთავარი სიხარული აბსენტეიზმია – არჩევნებში არმონაწილეობა. ეს მათ საქმეს მნიშვნელოვნად უმარტივებს. მაღალი ბუნებრივი აქტივობა ყოველთვის პრობლემაა მათთვის, ვინც არჩევნებით მანიპულირებს“, – ამბობს ის.
რა ხდებოდა შესაძლო გაყალბებებთან დაკავშირებით
ანონიმური ექსპერტის თქმით, ამ არჩევნებზე დამოუკიდებელი დაკვირვების შესაძლებლობები მკვეთრად შემცირდა. ამიტომ ოფიციალური შედეგების საარჩევნო უბნებზე რეალურად მიმდინარე პროცესებთან შედარება გაცილებით რთული გახდა.
„იმ ინფორმაციაც კი, რომელიც გვაქვს, ჩემი აზრით, საკმარისია იმის სათქმელად, რომ რეგიონების აბსოლუტურ უმრავლესობაში ოფიციალური შედეგები არ შეესაბამება იმას, თუ როგორ მისცეს ადამიანებმა ხმა სინამდვილეში“, – ამბობს ის.
ეს გამოცემის რესპონდენტის შეფასებაა. რუსეთის ხელისუფლება, თავის მხრივ, აცხადებს, რომ კენჭისყრაზე ისეთი დარღვევები არ დაფიქსირებულა, რომლებიც შედეგებზე გავლენას მოახდენდა. დამოუკიდებელი დამკვირვებლები და ოპოზიციური ჯგუფები დარღვევებსა და დაკვირვების შეზღუდვებზე საუბრობდნენ.
ექსპერტის ვარაუდით, შესაძლო მანიპულაციების დონეც იცვლება. ადრე დამკვირვებლების ყურადღება ძირითადად საუბნო კომისიებზე იყო კონცენტრირებული. ახლა კი, მისი ვერსიით, მანიპულაციების ნაწილი შეიძლება უფრო მაღალ დონეზე, ტერიტორიულ კომისიებში ხდებოდეს.
უკიდურეს მაგალითად მას ჩეჩნეთი მოჰყავს, სადაც ოფიციალური მონაცემებით რამზან კადიროვმა ხმების 99,85 პროცენტი მიიღო.
„გამოდის, რომ მთელ რესპუბლიკაში ათასზე ნაკლები ადამიანი აღმოჩნდა, რომელმაც თითქოს კადიროვის წინააღმდეგ მისცა ხმა, თითქმის ასპროცენტიანი აქტივობის პირობებში. ეს უკვე საბჭოთა კავშირზე მეტიც კია“, – ამბობს ექსპერტი.
„ნოვაია გაზეტა ევროპას“ რესპონდენტი განსაკუთრებულ ყურადღებას მოსკოვს უთმობს. არჩევნების ბოლო დღეს იქ ქაღალდის ბიულეტენების გაცემის სისტემაში შეფერხება მოხდა.
ექსპერტი ხაზს უსვამს, რომ შეფერხების განზრახ გამოწვევის მტკიცებულება არ არსებობს. თუმცა სწორედ ბოლო დღეს აპირებდა უბნებზე მისვლას ბევრი ამომრჩეველი, რომელმაც ელექტრონულ კენჭისყრაზე შეგნებულად თქვა უარი.
პრეობრაჟენსკი კიდევ ერთ ცვლილებაზე საუბრობს. თუ ადრე განსაკუთრებულ საარჩევნო ანომალიებად ის რეგიონები ითვლებოდა, სადაც გაყალბება ყველაზე თვალსაჩინო იყო, ახლა, მისი აზრით, ანომალიური ხდება ის რეგიონები, სადაც სავარაუდო გაყალბება ნაკლებად მასშტაბური და აშკარაა.
ამასთან, კვლავ რჩება შედეგების ლეგიტიმაციის საკითხი. პრეობრაჟენსკის აზრით, კრემლისთვის მნიშვნელოვანია, დაარწმუნოს როგორც რუსეთის მოსახლეობა, ისე გარე აუდიტორია, რომ ოფიციალური ციფრები რეალურად ასახავს საზოგადოების განწყობას.
„დასავლეთში გავრცელებულია, ჩემი აზრით, მცდარი არგუმენტი: “შესაძლოა პუტინი არავის აურჩევია, მაგრამ მაინც ვიცით, რომ მას რუსების აბსოლუტური უმრავლესობა უჭერს მხარს”. ეს სიმართლე არ არის, რადგან ეს არავინ იცის“, – ამბობს პოლიტოლოგი.
რა შეიცვლება არჩევნების შემდეგ
ბელკოვსკი შეცდომად მიიჩნევს სახელმწიფო დუმის არჩევნების იმგვარ მიჯნად აღქმას, რომლის შემდეგაც კრემლმა პრინციპულად ახალი პოლიტიკა უნდა დაიწყოს.
მისი აზრით, სახელმწიფო დუმა საკვანძო პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიღების დამოუკიდებელი ცენტრი არ არის.
„სახელმწიფო დუმის არჩევნები თავისთავად არც მნიშვნელოვანი მიჯნაა, არც გარდამტეხი მომენტი და არც “ბარომეტრი”… ეს უბრალოდ რიტუალის ნაწილია და ეს რიტუალი შესრულებულია“, – ამბობს ის.
ბელკოვსკის შეფასებით, ახალი ოფიციალური მობილიზაციის შესაძლო გადაწყვეტილებაც უშუალოდ არჩევნების შედეგებზე არ არის დამოკიდებული. ამავე დროს, კრემლს არმიის ფარული და ირიბი გზებით შევსების შესაძლებლობები რჩება.
ეიდმანის აზრით, ოფიციალური შედეგები ხელისუფლებამ შესაძლოა სხვაგვარად გამოიყენოს – როგორც შემდგომი გადაწყვეტილებებისთვის საზოგადოების „მანდატის“ დასტური.
პრეობრაჟენსკი კამპანიის კიდევ ერთ შესაძლო შედეგზე ამახვილებს ყურადღებას – ბრძოლაზე თავად რუსეთის ხელისუფლების შიგნით.
მისი ვერსიით, არჩევნების დროს ფედერალურ უსაფრთხოების სამსახურსა (FSB) და პრეზიდენტის ადმინისტრაციას შორის შიდა პოლიტიკის კონტროლისთვის კონფლიქტი გამოიკვეთა.
„მთავარი კითხვა, რომელიც არჩევნების დროს გაჩნდა, იყო – ვინ აკონტროლებს შიდა პოლიტიკას. ე.წ. საარჩევნო კამპანიის პერიოდში შიდა პოლიტიკას, სრულიად ცალსახად, პირველ რიგში FSB აკონტროლებდა“, – ამბობს ექსპერტი.
პრეობრაჟენსკის აზრით, რუსეთის შიდა პოლიტიკის შემდგომი განვითარება დიდწილად იმაზე იქნება დამოკიდებული, შეინარჩუნებს თუ არა FSB ამ კონტროლს.
Exchange
