დილა დიქტატორის გარეშე - როგორი იყო ის ვენესუელაში, სირიასა და ფილიპინებზე და როგორი იქნება ლუკაშენკოს გარეშე
რა მოხდება, როდესაც დიქტატორი გაიქცევა
ევრორადიოს მასალა
ნაწილი I – სირია
როდესაც ბაშარ ასადი დაამხეს, სირიის ქუჩებში მამამისის პატივსაცემად აღმართული ძეგლების ნგრევა დაიწყო. როდესაც ნიკოლას მადურო ჩამოაგდეს, მოდაში შემოვიდა სპორტული კოსტიუმი, რომელიც ვენესუელელ დიქტატორს ამერიკულ ვერტმფრენში გადაღებულ ფოტოზე ეცვა. პირველ დღეს ბევრმა სირიელმა და ვენესუელელმა საკუთარ თავს უბრალოდ სიხარულის უფლება მისცა.
„ცხოვრებაში თავი ასე თავისუფლად არასოდეს მიგრძნია“, – თქვა სირიელმა მსახიობმა და რეჟისორმა შეჰაბ ფათუმმა, როდესაც გაიგო, რომ ასადი მოსკოვში გაიქცა.
ხოლო როდესაც აშშ-მა მადურო გაიტაცა, გაბრიელა რამირესმა შინ დარეკა და ბაბუასთან ერთად დიქტატორის წასვლა ვიდეოზარის საშუალებით რომით აღნიშნა.
მაგრამ რა მოხდა შემდეგ?
„წარმოიდგინეთ, რომ ეს ბელარუსში ხდება“, – გვთავაზობს სირიელი ჟურნალისტი ხოლუდ ჰელმი. „ვთქვათ, ბელარუსის პრეზიდენტი დღეს ქვეყნიდან წასვლასა და რუსეთში გაქცევას გადაწყვეტს… მომდევნო დილა, ალბათ, არც ისე სასიამოვნო იქნება“.
ევრორადიომ გადაიღო ფილმი „დილა დიქტატორის გარეშე“. შეგიძლიათ შეუერთდეთ ფილმის ერთობლივ ჩვენებას სვეტლანა ტიხანოვსკაიასთან ერთად.
წარმოიდგინეთ: დიქტატორი ავტომატებით შეიარაღებულ ადამიანებს მოსკოვში გაექცა. რა ხდება დიქტატორის გაქცევის შემდეგ
„როგორ მიხვდი, რომ დიქტატურაში ცხოვრობდი?“
შეჰაბს ეცინება. ბელარუსისა და სირიის კონტექსტები ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავდება, თუმცა ფიქრობს, რომ მე მის ნათქვამს გავიგებ.
„ალბათ, ხუთი წლის ვიქნებოდი. მაშინ ხელისუფლებაში ჰაფეზ ასადი, ასად უფროსი იყო. სკოლაში რაღაც დღესასწაული გაიმართა და მისი ფოტო მომცეს. ძალიან მიხაროდა: ზეიმზე მხიარულება იყო, მუსიკა უკრავდა… შინ ასად უფროსის ფოტოთი დავბრუნდი.
მახსოვს მამაჩემის მზერა. პორტრეტი დაინახა და წამართვა. ბავშვი ვიყავი. მივხვდი, რომ რაღაც ისე არ იყო, მაგრამ ვერ გავიგე, რა ხდებოდა.
ის ფოტო აღარასოდეს მინახავს. მეორე დღეს ვიკითხე: „დედა, ფოტო სად არის? ფოტო მინდა!“
დედამ მიპასუხა: „იცი, მამამ მომავალ წლამდე შეინახა…“ ვფიქრობ, სინამდვილეში გაანადგურა“.
შეჰაბ ფათუმი, სირიელი მსახიობი და რეჟისორი, ცხოვრობს გერმანიაში / Euroradio
ასე აღწერს შეჰაბი ქვეყანაში არსებულ ვითარებას იმ საპროტესტო გამოსვლების წინ, რომლებმაც სირია შეცვალა:
„პური გვქონდა, მაგრამ ღირსება – არა. თუ დაწესებულ ზღვარს გადაკვეთდი, მკვდარი იყავი“.
ღირსების დასაბრუნებლად ადამიანები 2011 წელს ქუჩაში გავიდნენ. მათ შორის იყო ჟურნალისტ ხოლუდ ჰელმის ძმა, აჰმედი. საპროტესტო აქციების დაწყებისას იგი დამასკოს უნივერსიტეტში მაკროეკონომიკის სამაგისტრო ნაშრომზე მუშაობდა. ამ ნაშრომს ის ვეღარასოდეს დაასრულებს.
„ეს პროტესტის საწყისი ეტაპი იყო. ადამიანები დემოკრატიას, რეჟიმის შეცვლასა და არჩევნებს მოითხოვდნენ“, – ამბობს ხოლუდი.
ის ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ აჰმედი მხოლოდ ჰუმანიტარულ საქმიანობას ეწეოდა:
ლტოლვილებსა და იძულებით გადაადგილებულ პირებს ეხმარებოდა.
„მაგრამ მას უთვალთვალებდნენ. დაკავებამდე აჰმედს შინ უკვე იშვიათად ეძინა. რამდენიმე
საათით მოდიოდა, დანარჩენ დროს კი იმალებოდა. ვფიქრობ, ერთ-ერთ იმ ღამეს, როდესაც სახლში დაბრუნდა, ვიღაცამ დაასმინა.
სახლში ოცდაათი ადამიანი შემოვიდა. ოთახები გაჩხრიკეს, ჩემი ძმა შეიპყრეს და დედასა და მამას დაემუქრნენ, რომ მას ნაჭრებად დაჭრიდნენ. ერთ-ერთი მათგანი მშობლების დამშვიდებას ცდილობდა: არა, რას ამბობთ, ეს მხოლოდ დაკითხვაა, ერთ საათში ყველაფერი დასრულდება და შინ დაბრუნდებაო. მაგრამ ჩემი ძმა აღარ დაბრუნებულა.
თოთხმეტი წლის განმავლობაში ყველგან ვეძებდით. მხოლოდ ასადის რეჟიმის დაცემისა და ციხეების გახსნის შემდეგ გავიგეთ, რომ აჰმედი წამებისას მოკლეს. დეტალები დღემდე არ ვიცით. ვინ მოკლა, რატომ მოკლა, სად არის მისი ცხედარი…“
ექვსი თვის შემდეგ მშვიდობიანი პროტესტი სამოქალაქო ომში გადაიზარდა, რომელიც 14 წელი გაგრძელდა. ომის წლებში 650 ათასზე მეტი ადამიანი დაიღუპა, ბევრი კი უგზო-უკვლოდ გაუჩინარდა. ამ პერიოდში, სიცოცხლის რისკის ფასად, სირია დაახლოებით 16 მილიონმა ადამიანმა დატოვა.
„როდესაც სირიიდან ლიბანში მივდიოდი, ავტირდი. მაგრამ როცა ლიბანიდან ეგვიპტეში გავფრინდი, პანიკური შეტევა დამეწყო“, – გვიყვება ხოლუდი. „თითქოს თვითმფრინავით გაფრენა საკუთარ ქვეყანასთან კავშირის დაკარგვის სხვა დონე იყო. ლიბანში ავტომობილით წავედი და პირველი ექვსი თვის განმავლობაში ისეთი განცდა მქონდა, რომ ნებისმიერ მომენტში ვინმეს შეეძლო უკან, სირიაში დავებრუნებინე. მაგრამ ეგვიპტეში ის ფრენა… ახლა შინ დასაბრუნებლად უკვე თვითმფრინავი მჭირდებოდა. მას შემდეგ სახლის განცდას ყველგან ვეძებდი, სადაც აღმოვჩნდებოდი. მაგრამ სახლი არსად იყო“.
შეჰაბი ერთ-ერთი იყო მათ შორის, ვინც ქვეყანა ყველაზე სახიფათო გზით, ზღვით დატოვა. ასობით სირიელი ლტოლვილისთვის ხმელთაშუა ზღვის გავლით ევროპისკენ მიმავალი გზა სასიკვდილო აღმოჩნდა.
„მახსოვს პლაჟი. ღამის პირველი საათია“.
„ღამის?“ – ვაზუსტებ.
„დიახ, ღამის პირველი საათია. პლაჟზე ვდგავარ. ოკეანის ხმა მესმის. თავში ერთი აზრი მიტრიალებს: რას ვაკეთებ? ცურვაც კი არ ვიცი! ირგვლივ მიმოვიხედე. ყველგან ვიღაცების ტანსაცმელი, ფეხსაცმელი და საბუთები ეყარა… ისიც კი არ ვიცოდი, ცოცხლები იყვნენ თუ არა ამ ნივთების პატრონები, მიაღწიეს თუ არა მეორე ნაპირს. დიახ, ძალიან, ძალიან მეშინოდა. მაგრამ უკან გავიხედე და გამახსენდა, რატომ ვიყავი იქ. გადავწყვიტე: კარგი, ვცადოთ“.
ბაშარ ასადის ოჯახი სირიას 50 წელზე მეტხანს მართავდა. 2024 წელს კი ყველაფერი შეიცვალა. მოხდა რაღაც თითქმის აუხსნელი: სულ რაღაც 11 დღეში ამბოხებულებმა იდლიბიდან დამასკომდე მიაღწიეს და თითქმის არავითარ წინააღმდეგობას არ შეხვედრიან. ახლა სირიას ახალი, დროებითი პრეზიდენტი ჰყავს.
აჰმედ ალ-შარაა დაჯგუფება „ჯაბჰათ ალ-ნუსრას“ ლიდერი იყო. ჯერ კიდევ ორი წლის წინ ის ტერორისტთა სიაში შედიოდა, ხოლო აშშ მის ადგილსამყოფელზე ინფორმაციის სანაცვლოდ 10 მილიონ დოლარს სთავაზობდა. ახლა აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი მას ქარიზმატულ, მტკიცე ლიდერს უწოდებს, რომელსაც მშფოთვარე წარსული აქვს.
დღეს ალ-შარაა დამასკოს სასახლეშია, რომელიც ჯერ კიდევ ბაშარ ასადის ბაბუამ ააშენა. თავად ასადი კი მოსკოვში იმყოფება.
დონალდ ტრამპს ჰკითხეს, რას ფიქრობს სირიის ახალ პრეზიდენტზე.
მას შემდეგ მალევე, რაც ბაშარ ასადი ვლადიმირ პუტინს ტელეფონით ესაუბრა, ჩვენ შეჰაბს დავურეკეთ. მაშინ, 2024 წელს, მან თქვა, რომ მზად იყო, სირიაში თუნდაც ფეხით წასულიყო.
„მთელი ცხოვრება ისეთი განცდა მქონდა, თითქოს უზარმაზარ ლოდს დავათრევდი. სადაც უნდა წავსულიყავი, ზურგჩანთასავით თან დამქონდა. ახალი ამბავი რომ გავიგე, ვიგრძენი, თითქოს ეს ლოდი გაქრა. თავისუფალი ვიყავი“.
რა თქმა უნდა, შეჰაბი სირიაში ფეხით არ წასულა. ის ლიბანში ჩაფრინდა. იქიდან შეეძლო სირიის საზღვრამდე მისულიყო, საზღვარი გადაეკვეთა, შინ დაბრუნებულიყო და მამის საფლავზე მისულიყო. მამა მაშინ გარდაიცვალა, როდესაც შეჰაბი გერმანიაში ცხოვრობდა.
მან დანამდვილებით იცოდა, რომ ასადი სირიაში აღარ იყო. მაგრამ ამას საკუთარ სხეულს ვერ აჯერებდა.
„ჩემს სხეულს არ შეეძლო დაეჯერებინა, რომ საზღვრის გადაკვეთა შემეძლო. იქნებ ასადი ჯერ კიდევ იქ იყო? ძალიან მეშინოდა, გესმის? როგორ უნდა დამერწმუნებინა საკუთარი სხეული, რომ ეს ყველაფერი გაქრა? რომ მთელი შიში და დაძაბულობა წარსულში დარჩა?“
შეჰაბმა ამ მოგზაურობის შესახებ ფილმი გადაიღო და გერმანიის ქალაქ ობერჰაუზენის კინოფესტივალზე აჩვენა. შეჰაბის დედა მრავალი წლის განმავლობაში არ ყოფილა სირიაში. ფესტივალზე მან ბოლოს და ბოლოს საკუთარი სახლი ეკრანზე მაინც ნახა.
უყურებდა, როგორ ცდილობდა მისი შვილი დიდი ხნის გაუღებელი კარის გაღებას და როგორ არ ემორჩილებოდა კარი თავიდან. შემდეგ შეჰაბი ცარიელ სამზარეულოში იჯდა. ბოლოს კი იმ ოთახის იატაკზე იწვა, სადაც ავეჯიც აღარ დარჩენილიყო.
შეჰაბი ამ მოკლემეტრაჟიან ნამუშევარს „ნამდვილი ოდისევსის ისტორიას“ უწოდებს. ოდისევსი შინ ბრუნდება და საკუთარ სასახლეს ვეღარ ცნობს. შეჰაბს ოდისევსი მამამ შეარქვა.
„ეს ჩემზე გადაღებული ისტორიაა, მაგრამ ამავე დროს უნივერსალურიცაა. ის შეიძლება ეხებოდეს ნებისმიერ ადამიანს, რომელმაც ის გადაიტანა, რაც მე. ეს შეიძლება იყოს სირიელი, ირანელი ან საერთოდ ნებისმიერი ადამიანი, რომელიც აიძულეს, მშობლიური ქალაქი დაეტოვებინა და დაბრუნების შესაძლებლობა აღარ აქვს“.
ასადმა სირია დატოვა, მაგრამ შეჰაბი სამშობლოში სამუდამოდ მაინც არ დაბრუნებულა. რადგან სირიელებისთვის არც შიში და არც დაძაბულობა ჯერ კიდევ არ ქცეულა წარსულად.
როდესაც შეჰაბი ლიბანში ჩაფრინდა და სირიის საზღვრის გადასაკვეთად ემზადებოდა, ქვეყანაში ხოცვა-ჟლეტა მოხდა. მოგვიანებით ამას რელიგიურ თემებს შორის ძალადობის კიდევ რამდენიმე მასშტაბური შემთხვევა მოჰყვა.
ამ ფონზე ჩნდება კითხვა: შეძლებს თუ არა ახალი ქარიზმატული პრეზიდენტი, რომელსაც „მშფოთვარე წარსული“ აქვს, ასეთი დიდი ფასით მოპოვებული მშვიდობის შენარჩუნებას?
მას ნახევრად დანგრეული ქვეყნის აღდგენა მოუწევს. ქვეყანაში არიან ოჯახები, რომლებსაც ქათმის ხორცი სუფრაზე ექვსი თვეა არ უნახავთ, ელექტროენერგია კი სახლში წელიწად-ნახევარია არ ჰქონიათ.
დანგრეულია არა მხოლოდ შენობები, არამედ ინსტიტუტებიც.
„რეჟიმის დაცემიდან მეორე დღეს ინტერვიუ ჩამომართვეს. მაშინ ვთქვი, რომ სირიას ეშმაკიც რომ მართავდეს, ასადის მმართველობას მაინც აჯობებდა“, – ამბობს ხოლუდი. „რადგან ვერავინ შეძლებს სირიისთვის იმდენი ბოროტების მოტანას, რამდენიც ასადმა შეძლო. ეს ჩემი პირველი აზრი იყო. მაგრამ რა მოხდა წელიწად-ნახევრის შემდეგ? თითქმის არაფერი. ყველა მიმართულებით ბავშვის ნაბიჯებით მივიწევთ. სირიაში სამოქალაქო ინსტიტუტების შესაქმნელად ჯერ არც ერთი რეალური ნაბიჯი არ გადადგმულა“.
ივლისის შუა რიცხვებში, როდესაც ამ ფილმს ვამზადებდით, სირიის ახალმა პარლამენტმა ისტორიაში პირველი სხდომა გამართა.
შეჰაბი პირდაპირ ამბობს: მისთვის სირიის ახალი ხელისუფლება ასადზე უარესია. მისი მეგობარი ქალი ამბობს, რომ სამშობლოში აღარასოდეს დაბრუნდება. კითხვას, რატომ, მოკლედ პასუხობს: „ჯიჰადისტების გამო“.
აქ საუბარია თავად სირიის ახალ პრეზიდენტზეც. საპრეზიდენტო სასახლეში ის პირდაპირ საველე მეთაურის კარვიდან მივიდა. თუმცა ასადის დამხობამდე ცოტა ხნით ადრე ალ-ჯულანიმ უარი თქვა ფსევდონიმზე, რომელიც მის ჯიჰადისტურ წარსულთან იყო დაკავშირებული. ახლა ის ნამდვილ სახელს, აჰმედ ალ-შარაას იყენებს.
ის მსოფლიოს ლიდერებს, მათ შორის დასავლელ პოლიტიკოსებს ხვდება. ზოგიერთი მათგანი განსაკუთრებით გულუხვად აქებს. მაგალითად, ტრამპი.
მაგრამ ბევრი სირიელი თავს კვლავ უსაფრთხოდ ვერ გრძნობს. შეჰაბის ფილმში სახეები თითქმის არ ჩანს. იგი მხოლოდ რესპონდენტების ხელებს გვიჩვენებს, რადგან მათი უსაფრთხოების ეშინია. და მართალია, როდესაც ამბობს, რომ კონტექსტებს შორის განსხვავების მიუხედავად, ბელარუსები მას გაუგებენ.
„საერთოდ არ არის უსაფრთხო ვითარება. იყო ალავიტების ხოცვა, იყო დრუზების ხოცვა. ქურთებთან დიდი შეტაკება მოხდა. სირიის ეკლესიაზე უკანასკნელი 150 წლის განმავლობაში პირველად განხორციელდა თავდასხმა. ვითარება ძალიან, ძალიან სახიფათოა. თუმცა სიტყვა „სახიფათოც“ კი ვერ აღწერს ყველაფერს. შეიძლება უბრალოდ გაქრე და არავინ იკითხოს, სად ხარ.
ამის მიუხედავად, ურიგო მიმართულებით არ მივდივართ. 50-წლიანი დიქტატურისა და 14-წლიანი ომის შემდეგ, რომელიც თანამედროვე ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე სასტიკი ომი იყო, არ უნდა ველოდოთ, რომ ყველაფერი სწრაფად მოწესრიგდება. სტაბილურობამდე აუცილებლად იქნება ქაოსი“.
როდესაც ხოლუდს ეუბნებიან, „გაჩუმდეს და ახალ მთავრობას მუშაობის საშუალება მისცეს“, წარსულის კადრები უბრუნდება. ის დუმილს მიჩვეული არ არის.
„ადამიანებმა ახალ მთავრობას ქვეყანაში მიმდინარე ყველა პროცესის შესახებ კითხვები განუწყვეტლივ უნდა დაუსვან. მესმის, რომ ახალ ხელისუფლებას მოქმედების დასაწყებად დრო სჭირდება. მაგრამ თუ მოვლენები ცუდი მიმართულებით ვითარდება, გაჩუმება არ შეიძლება. წინააღმდეგ შემთხვევაში ახალი დიქტატურის აშენებას ვრისკავთ.
ახლა ახალი ინსტიტუტების შექმნა უნდა მოვითხოვოთ და არა ძველების შენარჩუნება, რათა შემდეგ ისინი „შევაკეთოთ“ ან ხელახლა გავხადოთ ლეგიტიმური. ცხადია, ვერ მოველით, რომ ხელშესახებ შედეგს უკვე წელიწადში ან წელიწად-ნახევარში დავინახავთ. ამას დრო სჭირდება. სიმართლე რომ ვთქვათ, შესაძლოა, საუკუნეებიც კი.
მაგრამ არ გვინდა, კვლავ მივიდეთ იმ მომენტამდე, როდესაც ვითარება კონტროლიდან გამოვა და მოგვისმენენ, რომ ეს მხოლოდ სირიის პრობლემაა.
რადგან ამას ახალი დიქტატურა მოჰყვება. შემდეგ კი ახალი სამოქალაქო ომი და ლტოლვილთა ახალი ტალღა“.
ნაწილი II – ვენესუელა
წარმოიდგინეთ: დიქტატორი „გაიტაცეს“ და სასამართლოს წინაშე წარსადგენად წაიყვანეს
ვენესუელელი ჟურნალისტის, გაბრიელა რამირესის ბერლინის ბინაში ყოველთვის არის სიმინდის ფქვილი არეპასისთვის.
„ეს ტრადიციული ვენესუელური საჭმელია. შინ არეპასს საუზმეზეც ვჭამდით, სადილზეც და ვახშამზეც. სუპერმარკეტში სიმინდის ფქვილს ყიდულობ, წყალში ურევ, კვერებს აკეთებ და ბრტყელ ტაფაზე აცხობ. აქ ასეთი ტაფა არ მაქვს. შემდეგ კვერებში რაც გინდა, იმას დებ: ხორცს, ტომატის პასტას, კვერცხს, ლობიოს, ბოსტნეულს, ქათამს, ავოკადოს… ოჰ, ისეთი გემრიელია!
ოდესმე არეპასზე დაგპატიჟებ“, – ამბობს გაბრიელა
როდესაც გაბრიელა ვენესუელიდან მიდიოდა, მეგობრებმა სთხოვეს, არ დავიწყებოდა, როგორი იყო მისი ცხოვრება იქ. იმ ცხოვრებას ახლა არეპასი და მუსიკა, ძირითადად კი სალსა ახსენებს.
გაბრიელა შინ 2024 წლის ზაფხულის შემდეგ აღარ ყოფილა. მაშინ ის ვენესუელის არჩევნებს აშუქებდა. ხელისუფლება ცდილობდა, მრავალმილიონიანი დიასპორისთვის არჩევნებში მონაწილეობა შეეზღუდა. საზღვარგარეთ ხმის მიცემა მხოლოდ მათ შეეძლოთ, ვისაც ახალ ქვეყანაში მუდმივი ბინადრობის უფლება ან ლტოლვილის სტატუსი ჰქონდა. დანარჩენებს არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად სამშობლოში დაბრუნებას სთხოვდნენ.
იგივე ხერხს ბელარუსის რეჟიმმა პირველად 2022 წელს მიმართა, როდესაც დიასპორას რეფერენდუმში მონაწილეობის საშუალება არ მისცა. მოგვიანებით საზღვარგარეთ მცხოვრები ბელარუსები არც საპრეზიდენტო არჩევნებზე მიიწვიეს. ხმის მიცემის მსურველი ქვეყანაში უნდა დაბრუნებულიყო.
ბევრი ვენესუელელი მართლაც დაბრუნდა, რათა მადუროს წინააღმდეგ მიეცა ხმა. გაბრიელა წერდა ადამიანებზე, რომლებიც ძვირადღირებულ ავიაბილეთებს ყიდულობდნენ და არჩევნებისთვის ათასობით კილომეტრს გადიოდნენ. თავადაც სახლიდან დაახლოებით რვა ათასი კილომეტრით იყო დაშორებული, მაგრამ თვითმფრინავში მაინც ჩაჯდა.
იმ არჩევნებმა არაფერი შეცვალა. ნიკოლას მადურომ განაცხადა, რომ მეტოქე ედმუნდო გონსალესი დაამარცხა. მადუროს წინააღმდეგ ათასობით ვენესუელელი გამოვიდა ქუჩაში. არც ამას შეუცვლია რამე.
იმ საპროტესტო გამოსვლებიდან ერთი წლის შემდეგ ოპოზიციის ლიდერმა მარია კორინა მაჩადომ ნობელის მშვიდობის პრემია მიიღო. თუმცა არც ამას შეუცვლია რამე.
შემდეგ კი 2026 წელი დადგა.
3 იანვარს გაბრიელა მშობლების ზარმა გააღვიძა. ბერლინში, სადაც ის ცხოვრობს, დილის რვა საათი იყო, კარაკასში კი ღამის ორი. მშობლები ეუბნებოდნენ, რომ აფეთქებების ხმა ესმოდათ, ქალაქის ცას კი სამხედრო თვითმფრინავები აკონტროლებდნენ.
„ის, რასაც ამდენი წელი ველოდით, ოც წუთში მოხდა. ერთ საათზე ნაკლებ დროში. ოჯახს დავურეკე. მათზე მეტად მეშინოდა. ისინი კი სიხარულისგან ყვიროდნენ, როცა გაიგეს, რომ მადურო ქვეყანაში აღარ იყო.
მახსოვს ბაბუაჩემის თვალებზე მომდგარი ცრემლი. ის 80 წლისაა. საკუთარი თვალით ნახა, როგორ ანადგურებდა ეს სისტემა ჩვენს ქვეყანას, როგორ დეგრადირდებოდა საზოგადოება და როგორ ინგრეოდა ეკონომიკა. მისთვის ეს განსაკუთრებული მომენტი იყო.
დიახ, არავინ იცოდა, შემდეგ რა მოხდებოდა. მაგრამ გადავწყვიტე: დღეს ზეიმის მიზეზი გვაქვს. რომი გავხსენი, ოჯახს ვიდეოზარით დავუკავშირდი და ერთად დავლიეთ. ტელეფონის ეკრანის გავლით ჭიქები მივუჭახუნეთ ერთმანეთს და აღვნიშნეთ, რომ მადურო ქვეყანაში აღარ იყო“.
გაბრიელა გვიჩვენებს Pampero-ს რომის ბოთლს, რომლითაც მან და ბაბუამ ვიდეოზარის საშუალებით მადუროს „გაფრენა“ აღნიშნეს.
„იმ დღეს მას ნამდვილად სჭირდებოდა ერთი ჭიქა“, – იცინის გაბი.
„მაგრამ ვენესუელელები დღემდე კითხულობენ: როდის დავინახავთ ხელისუფლების რეალურ გადაცემას, რომელსაც ხალხი ელოდა და 3 იანვარს ზეიმობდა, როდესაც მადურო ნარინჯისფერ კომბინეზონში ნახა? ვფიქრობ, ახლა უკვე გვესმის, რომ ამ პროცესს იმაზე მეტი დრო დასჭირდება, ვიდრე ყველას ეგონა“.
ამჟამად ვენესუელას დელსი როდრიგესი მართავს. მადუროს ადმინისტრაციაში მას ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა. გაბრიელას განმარტებით, დელსის მიერ მიღებული ყველა პოლიტიკური გადაწყვეტილება აშშ-ისა და ტრამპის ადმინისტრაციის პირდაპირი მითითების შედეგი იყო.
„ჯერჯერობით რეალობა ასეთია: არაფერი შეცვლილა. ნებისმიერ ვენესუელელს ჰკითხეთ და გეტყვით, რომ ერთადერთი განსხვავება მადუროს ქვეყნიდან წასვლაა. სხვა მხრივ არაფერი შეცვლილა. ქვეყანაში კვლავ 600-ზე მეტი პოლიტიკური პატიმარია. ჯერ კიდევ გაურკვეველია, როდის შევძლებთ არჩევნების ჩატარებას“.
როდრიგესმა მთავრობაში მხოლოდ კოსმეტიკური ცვლილებები განახორციელა. მაგალითად, მადუროს მოკავშირე და თავდაცვის მინისტრი ვლადიმირ პადრინო ლოპესი სოფლის მეურნეობის მინისტრად დანიშნეს. მის ადგილას კი დაზვერვის ყოფილი თანამშრომელი გუსტავო გონსალეს ლოპესი მივიდა. ადამიანის უფლებების დარღვევისთვის მას ევროკავშირის სანქციები აქვს დაწესებული.
ერთი სიტყვით, ძველმა ადამიანებმა ახალი თანამდებობები დაიკავეს. ცვლილებაც ეს იყო.
„მათ მიერ ჩადენილ არც ერთ დანაშაულზე სასამართლო პროცესი არ გამართულა. დიახ, ზოგი თანამდებობიდან წავიდა, მაგრამ ეს ნამდვილი მართლმსაჯულება არ არის. ცხადია, ვენესუელელები ამ რეჟიმს არ ენდობიან. არც ის ავიწყდებათ, რა გაუკეთა რეჟიმმა ადამიანებს, როგორ აკავებდა და აწამებდა მათ“.
„განახლებული“ რეჟიმი მადუროსგან დისტანცირებას შეეცადა. ზოგიერთი მოხელე მხოლოდ პოზიციას კი არ მოერგო, პირდაპირ ტანსაცმელიც გამოიცვალა.
„ამის ყურება წარმოუდგენლად საინტერესოა. მადუროს ქვეყნიდან წასვლის შემდეგ, პირველ დღეებში, ეს ადამიანები მის გათავისუფლებას მოითხოვდნენ. სამი თვის შემდეგ რას ამბობდნენ? „ვინ არის მადურო? ჩვენ მას არ ვიცნობთ!“
უფრო მეტიც, ისინი წითელ მაისურებს აღარ იცვამენ. ახლა თეთრი და ცისფერი აცვიათ, ეს კი ყოველთვის ოპოზიციის ფერები იყო. მოკლედ, რებრენდინგის პროცესში არიან.
ადამიანების უმრავლესობა გეტყვით, რომ აშშ-ის ჩარევამ დადებითი შედეგი მოიტანა, რადგან ვენესუელაში 30 წლის განმავლობაში არაფერი იცვლებოდა. ეს სიმართლეა. მაგრამ ისიც სიმართლეა, რომ თუ ეს შესაძლებლობა სწორად არ გამოვიყენეთ, ყველაფერი შეიძლება მარცხით დასრულდეს“.
გაბრიელას ბერლინის ბინაში ვსაუბრობთ. მის უკან, ფანჯრის რაფაზე, მწვანე პლასტმასის სათამაშო, პერინოლა დევს. ეს უკანასკნელი მოგზაურობის სუვენირია. გაბრიელა სამშობლოში ბოლოს 2024 წელს ჩავიდა, როდესაც საარჩევნო კამპანიის გასაშუქებლად გაემგზავრა.
„არჩევნებამდე ერთი კვირა რჩებოდა. მახსოვს, საბანა გრანდეზე გავედი. ეს პოპულარული სავაჭრო ადგილია. იქ ცხრა წლის ბიჭი გავიცანი. დედას ტანსაცმლის გაყიდვაში ეხმარებოდა და დავმეგობრდით.
ინტერვიუებს ვწერდი, ის კი ყველგან თან დამყვებოდა და ამ სათამაშოს დაატარებდა. დღის ბოლოს სათამაშო მე მაჩუქა. ახლა ჩემთან არის და ვენესუელელების გამძლეობას მახსენებს.
ის ბიჭი მხოლოდ ცხრა წლის იყო, მაგრამ უკვე მძიმედ შრომობდა და დედას ეხმარებოდა. ეს ვენესუელის კრიზისის ბნელი მხარეა: ბავშვები გაჭირვებაში იზრდებიან და მუშაობას პატარაობიდან იწყებენ“.
„ახლახან კარაკასიდან მაიამიში პირველი რეისი შესრულდა. ასეთი რეისი შვიდ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ ყოფილა. ზოგიერთმა პირდაპირი რეისის აღდგენა იზეიმა. მაგრამ მე ამას მხოლოდ შოუს ნაწილად ვხედავ.
რეალობა არ შეცვლილა. ეს რეალობა კი ის არის, რომ ვენესუელელებს ასეთი ფრენის საშუალება არ აქვთ. ბილეთი 800 დოლარი ღირს. ქვეყანაში ვის აქვს იმდენი ფული, რომ მაიამისა და კარაკასის დამაკავშირებელ რეისში გადაიხადოს? ვენესუელა კვლავ უთანასწორობის ქვეყანაა, არსებული ვითარებით კი მდიდრები სარგებლობენ“.
გაბრიელას სამუშაო მაგიდაზე ჟურნალისტური ჯილდო დევს, მის ზემოთ კი სამშობლოში გადაღებული ფოტოებია გამოკრული. იქვე სამახსოვრო ქაღალდებით სავსე ჩანთაა. მათ შორის არის ქაღალდის პატარა სახლიც.
გაბრიელა სახლის კარს აღებს. კარს მიღმა გრძელთმიანი გოგონაა დახატული. გამგზავრებამდე ეს სახლი გაბის მისმა პატარა დისშვილმა აჩუქა.
„მითხრა, რომ როცა უნდა დავბრუნებულიყავი, ყოველთვის კარს მიღმა დამელოდებოდა“.
მადურო ქვეყანაში აღარ არის, მაგრამ იქ ჯერ არც გაბრიელა დაბრუნებულა. ვენესუელაში არც ოპოზიციის ლიდერი, ნობელის მშვიდობის პრემიის ლაურეატი მარია კორინა მაჩადო იმყოფება. ჩვენი რესპონდენტის აზრით, ეს ოპოზიციის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემაა.
„ვერავინ წარმოიდგენდა, რომ მადურო ამ გზით წავიდოდა. არა მგონია, ოპოზიცია პოლიტიკური გარემოს ასეთი მნიშვნელოვანი ცვლილებისთვის მზად ყოფილიყო. არ მინდა ვიმარჩიელო, მაგრამ ვფიქრობ, მარია კორინას რომ სცოდნოდა, რაც მოხდებოდა, ვენესუელიდან არ წავიდოდა.
ახლა ეს ოპოზიციის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევაა: მისი ლიდერი ქვეყნის გარეთ იმყოფება, აშშ კი მისა და მისი გუნდის მიმართ აშკარა უგულებელყოფას ავლენს“.
The Washington Post წერდა, რომ ტრამპმა ვენესუელის ოპოზიციის ლიდერის პრეზიდენტობის კანდიდატად წარდგენას მხარი იმიტომ არ დაუჭირა, რომ მან ნობელის მშვიდობის პრემიაზე ტრამპის სასარგებლოდ უარი არ თქვა.
შემდეგ მარია კორინამ ნობელის მედალი ტრამპს გადასცა.
რამდენიმე დღის შემდეგ აშშ-ის პრეზიდენტმა მას „სასიამოვნო ქალი“ უწოდა. ხელისუფლება კი მადუროს ძველი რეჟიმის მოხელეების ხელში დარჩა.
ნაწილი III – ფილიპინები
წარმოიდგინეთ: მშვიდობიანმა პროტესტმა გაიმარჯვა, დიქტატორი კი უბრალოდ სხვა ქვეყანაში გადავიდა
„ყოველ ჯერზე, როდესაც თქვენ შესახებ ახალ ამბებს ან სტატიებს ვკითხულობ, ვხედავ, რომ ყოველთვის დიქტატორის შვილად მოგიხსენიებენ. რას გრძნობთ, როდესაც ამას კითხულობთ?“
ეს კითხვა ფილიპინელმა ტელეწამყვანმა ტონი გონსაგამ ქვეყნის ახალ პრეზიდენტს, ფერდინანდ მარკოს უმცროსს დაუსვა. მას ზუსტად იგივე სახელი და გვარი აქვს, რაც მამამისს, ფერდინანდ მარკოს უფროსს.
„აი…“ – ხელი აიქნია მარკოს უმცროსმა.
„ეს გაღიზიანებთ?“
„არა, რადგან ვიცი, რომ სიმართლე არ არის“.
2022 წელს ფერდინანდ მარკოს უმცროსმა ფილიპინების საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. მან უახლოეს მეტოქეზე ორჯერ მეტი ხმა მიიღო.
იმ დღეს ფილიპინელმა აქტივისტმა კეროლ არაულიომ, რომელიც თითქმის 40 წლით ადრე მარკოს უფროსის რეჟიმს ებრძოდა, ღრმა იმედგაცრუება იგრძნო.
„ის, რომ დიქტატორის შვილმა ასე მოკლე დროში შეძლო ხელისუფლების უმაღლესი თანამდებობის დაკავება, ბუნებრივია, იმედგაცრუებას იწვევს. ჩემი თაობა, 1970-იანი წლების სტუდენტი აქტივისტების თაობა, ერთდროულად აკვირდება მარკოსების დინასტიის დაბრუნებასა და ფილიპინების საზოგადოებასა და პოლიტიკაში მარკოს უფროსის მემკვიდრეობის გათეთრების სისტემურ მცდელობას“, – ამბობს კეროლი.
კეროლთან დასაკავშირებლად დროის სხვაობის გამოთვლა გვიწევს. მანილასა და მინსკს ცხრა სასაათო სარტყელი აშორებს. ფილიპინები წყნარ ოკეანეში მდებარე შვიდი ათასი კუნძულისგან შედგება, ბელარუსს კი ზღვაზე გასასვლელიც არ აქვს.
ჩვენი ქვეყნების კონტექსტებს შორის განსხვავებების ჩამოთვლა უსასრულოდ შეიძლება. თუმცა ამ განსხვავებულ გარემოში მიმდინარე პროცესები შემაშინებლად ჰგავს ერთმანეთს.
ფილიპინების დიქტატურის ისტორიას რომ ისმენ, ისეთი განცდა გიჩნდება, თითქოს ბელარუსზე გადაღებულ სერიალს უყურებ, რომელიც სხვა სტრიმინგპლატფორმამ სხვა აუდიტორიისთვის თავიდან გადაიღო. სიუჟეტის ძირითადი გარდატეხები კი იგივე დატოვა.
1965 წელს მარკოსმა, იურისტმა და მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანმა, საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა. კონსტიტუცია მას ზედიზედ ორ ვადაზე მეტხანს თანამდებობაზე დარჩენას უკრძალავდა. პრეზიდენტმა გადაწყვიტა, კონსტიტუცია ოდნავ შეესწორებინა.
როდესაც მეორე ვადა იწურებოდა, ახალი კონსტიტუცია კი ჯერ მზად არ იყო, მარკოსმა სამხედრო მდგომარეობა გამოაცხადა. ამ გადაწყვეტილებამ მას ხელისუფლებაში 20 წელზე მეტხანს დარჩენის საშუალება მისცა.
ფერდინანდ მარკოს უფროსი ფილიპინებში სამხედრო მდგომარეობას აცხადებს.
მართალია, სამხედრო მდგომარეობის გამოცხადებამდე ფილიპინებში ორი შეიარაღებული კონფლიქტი მიმდინარეობდა. თუმცა კეროლის აზრით, მარკოსი მათი მასშტაბისა და საფრთხის გაზვიადებით სამხედრო მდგომარეობის შემოღებას ამართლებდა.
კეროლი იმ პერიოდში უნივერსიტეტში სწავლობდა. ის ერთ-ერთი იყო მათ შორის, ვისაც იატაკქვეშეთში გადასვლა მოუწია.
„იმ წლებში ჩემი ბევრი ახლო მეგობარი და თანამებრძოლი აქტივისტი ახალგაზრდობის საუკეთესო პერიოდში დაიღუპა ან ხანგრძლივად დააპატიმრეს. ეს ჩემი პირადი გამოცდილებაა. ასე იმოქმედა დიქტატურამ უშუალოდ ჩემს ცხოვრებაზე.
რეპრესიების პირველი ტალღისას დაკავებას გადავურჩი, მაგრამ ექვსი თვის შემდეგ მაინც დამაპატიმრეს. ჩემ გვერდით მყოფი ადამიანებისგან, განსაკუთრებით ახალგაზრდა კაცებისგან განსხვავებით, ფიზიკურად არ ვუწამებივარ. თუმცა გადავიტანე ფსიქოლოგიური წამება და სექსუალური ძალადობის მუქარა“.
ჟურნალისტი ინდაი ესპინა-ვარონა იმ დროს მეორე კლასში სწავლობდა. მამამისიც ჟურნალისტი იყო, მაგრამ სამხედრო მდგომარეობის გამოცხადებამდე ცოტა ხნით ადრე „რაღაც იგრძნო“. ჟურნალისტიკა დატოვა და საჯარო მოხელე გახდა.
„ისეთ ბავშვებად ვიზრდებოდით, რომლებიც საუზმობისას ახალ ამბებს უსმენდნენ. ერთ დღეს კი რადიო დადუმდა. მხოლოდ თეთრი ხმაური დარჩა.
მამას ვკითხეთ, რა ხდებოდა. გვითხრა, რომ პრეზიდენტმა ყველა რადიოსადგური დახურა. რადგან ლიბერალურ გარემოში გვზრდიდნენ, კითხვების დასმა დავიწყეთ. რატომ უნდა გაეკეთებინა ვინმეს ეს? რატომ უნდა გაეთიშა ეთერი, რომლის საშუალებითაც ადამიანები მიმდინარე მოვლენებს იგებდნენ? მახსოვს, მამამ თქვა: „შესაძლოა, რაღაცის დამალვა სურს““, – იხსენებს ინდაი.
აი, რისი დამალვა შეიძლებოდა სდომებოდა მარკოსს: Amnesty International-ის მონაცემებით, 1972-1981 წლებში დაახლოებით 70 ათას ფილიპინელს თავისუფლება აღუკვეთეს, 34 ათასი ადამიანი აწამეს, ხელისუფლების წარმომადგენლების ხელით კი 3 240 ადამიანი დაიღუპა.
ახლა მარკოსის მემკვიდრეობას ფილიპინებში „ოქროს ხანად“ წარმოაჩენენ. ეს ე.წ. ოქროს ხანა 20 წელზე მეტხანს გაგრძელდა. მაგრამ როგორ ახერხებდა მარკოსი ხელისუფლების ამდენი ხნით შენარჩუნებას?
მას დიდი და მდიდარი ქვეყანა, ამერიკის შეერთებული შტატები უჭერდა მხარს. რონალდ რეიგანს აწყობდა, რომ ფილიპინელი დიქტატორი კომუნისტებს ებრძოდა. ამიტომ ადამიანის უფლებების დარღვევაზე თვალს ხუჭავდა.
ბელარუსის მეზობლადაც არის დიდი ქვეყანა, რომელიც დიქტატორს უჭერს მხარს და მასთან ბრძოლას შეუძლებელს ხდის. რამდენი სანქციაც უნდა დაწესდეს, რეჟიმს ყოველთვის შეუძლია, კიდევ უფრო მეტი ფული ისესხოს.
ფერდინანდ მარკოს უფროსის ვიზიტი თეთრ სახლში.
„აშშ-ისა და რუსეთის ერთმანეთთან შედარება არ მინდა, მაგრამ…“ – ვეუბნები ინდაის, როდესაც ჩემს ასოციაციებზე ვესაუბრები.
ინდაი თავს მიქნევს. შემიძლია, თამამად შევადარო.
„დიახ, აშშ-ც და რუსეთიც იმპერიული სახელმწიფოები არიან. ზედაპირულად მათ შეიძლება განსხვავებული პოლიტიკური სისტემები ჰქონდეთ. მაგრამ არსებითად, იქნება ეს დონალდ ტრამპი თუ ვლადიმირ პუტინი, ორივე ერთნაირად ცდილობს სხვა ქვეყნებზე გავლენის გაფართოებას. სურთ, ამ ქვეყნებში მიწა გამოიყენონ, რესურსები წაიღონ, გამდიდრდნენ, ადამიანებს კი სანაცვლოდ ძალიან ცოტა მისცენ“.
კიდევ რამდენიმე წარსულის კადრი.
მარკოსი ხელისუფლებას 1986 წლის მასშტაბური საპროტესტო გამოსვლების შემდეგ ჩამოშორდა. რეპრესიები ძლიერდებოდა, საზოგადოებრივი უკმაყოფილება კი გროვდებოდა.
1983 წელს მანილის აეროპორტში ოპოზიციის მთავარი ლიდერი ბენინიო აკინო მოკლეს. ის რამდენიმე წლის განმავლობაში საზღვარგარეთ მკურნალობდა, თუმცა არჩევნებში მონაწილეობის მისაღებად სამშობლოში დაბრუნება გადაწყვიტა.
აკინო მარკოსთან შეხვედრას აპირებდა. სურდა, მისთვის აეხსნა, როგორ შეიძლებოდა ქვეყნის დემოკრატიულ მმართველობაზე დაბრუნება მანამ, სანამ ხელისუფლებაში ექსტრემისტები მოვიდოდნენ და ასეთ დაბრუნებას შეუძლებელს გახდიდნენ.
თუმცა აკინოს დაბრუნებისთვის ხელის შეშლას ცდილობდნენ. მას პასპორტის გაცემაზე უარს ეუბნებოდნენ. საერთაშორისო ავიაკომპანიები კი გააფრთხილეს, რომ თვითმფრინავს, რომელშიც აკინო იქნებოდა, აეროპორტში დაშვების უფლებას არ მისცემდნენ.
აკინო გრძნობდა, რომ მოკლავდნენ და ჯავშანჟილეტი ჩაიცვა. ფრენისას ჟურნალისტებს უთხრა, მზად ყოფილიყვნენ და პატარა კამერები მოემზადებინათ, რადგან ყველაფერი რამდენიმე წუთში შეიძლებოდა დასრულებულიყო.
ყველაფერი კიდევ უფრო სწრაფად დასრულდა. აკინოს თავში ესროლეს.
მარკოსის ხელისუფლების დამხობის შემდეგ გამოძიებამ მკვლელობაში 16 სამხედრო მოსამსახურე ცნო დამნაშავედ. მათ უვადო პატიმრობა მიუსაჯეს. თუმცა მრავალრიცხოვანი სასამართლო პროცესის მიუხედავად, ვერ დამტკიცდა, რომ ოპონენტის მკვლელობის ბრძანება პირადად მარკოსმა გასცა.
კეროლის თქმით, 1983 წელს ამ მკვლელობამ ძლიერი და სპონტანური აღშფოთება გამოიწვია.
„მარკოსის დიქტატურის ეჭვქვეშ დაყენება საზოგადოების იმ საყრდენებმაც კი დაიწყეს, რომლებიც ჩვეულებრივ კონსერვატიულ და რეაქციულ ძალებად ითვლებოდნენ. მათ შორის იყვნენ მსხვილი ბიზნესი და კათოლიკური ეკლესიის იერარქები.
მათ მხოლოდ სამხედროების თვითნებობა, სახელმწიფო ბიუჯეტისა და ბიზნესის ძარცვა კი არ აწუხებდათ, არამედ მმართველების ცხოვრების წესიც. ისინი მეფეებივით და დედოფლებივით იქცეოდნენ და საკუთარ დაუსჯელობასა და პრივილეგირებულ მდგომარეობას ყველას დასანახად გამოფენდნენ.
ამ ყველაფერმა ერთად ათობით და ასობით ათასი ადამიანი ქუჩაში გამოიყვანა. ქვეყანაში მიტინგები და დემონსტრაციები დაიწყო. ამავე დროს, ფილიპინების სხვა ნაწილებში შეიარაღებული რევოლუცია ვითარდებოდა. მარკოსის მხარდაჭერა არმიაშიც აღარ იყო ერთიანი“.
„გარკვეულ მომენტში შეერთებულმა შტატებმა დაასკვნა, რომ მარკოსს მისთვის სარგებელი აღარ მოჰქონდა. ამიტომ მასზე ზეწოლა მოახდინა და ვადამდელი არჩევნების ჩატარება მოსთხოვა“.
არჩევნებში მარკოსის მეტოქე ბენინიო აკინოს ქვრივი, კორასონ აკინო გახდა. ფილიპინებში 1986 წლის მოვლენებს ყვითელ რევოლუციას უწოდებენ. ცვლილებების მომხრეები ყვითელ ლენტებს ატარებდნენ.
კორასონ აკინო ქვეყანას 1986-1992 წლებში მართავდა.
მაგრამ რიგით ფილიპინელებს იმ დემოკრატიისგან, რომლისთვისაც იბრძოდნენ, ბევრი არაფერი მიუღიათ. ინდაის აზრით, ახალმა პოლიტიკოსებმა ფილიპინელ ოლიგარქებთან გარიგებები განაგრძეს. შედეგად, იმ ადამიანების პრობლემები ვერ გადაჭრეს, რომლებმაც მათ მისცეს ხმა.
როდესაც საზოგადოებამ დაინახა, რომ დემოკრატიის მომხრეები ეკონომიკური და სოციალური უსამართლობის წინააღმდეგ არაფრის გაკეთებას აპირებდნენ, მათი ნდობაც დაკარგა.
„ამ დემოკრატიის ნაყოფს რიგით ადამიანებამდე არასოდეს მიუღწევია. სოფლებში ხალხი კვლავ ექსპლუატაციასა და ჩაგვრას აწყდებოდა“, – ამბობს ინდაი. „კიდევ რატომ არ ენდობიან ადამიანები მათ, ვინც დემოკრატიაზე საუბრობს? ხელისუფლებაში მოსული ყველა ძალა პასუხს მხოლოდ მტრებს სთხოვს და საკუთარი მოკავშირეების პასუხისმგებლობის საკითხის დაყენებაზე უარს ამბობს. ასე მეორდება ერთი ადმინისტრაციიდან მეორემდე“.
მომდევნო წლების მრავალრიცხოვანმა „დემოკრატიულმა მთავრობებმა“ ფილიპინელებს იმდენად გაუცრუა იმედი, რომ 2022 წელს მათ კვლავ მარკოსს მისცეს ხმა. ამჯერად მარკოს უმცროსს.
თუ ფილიპინების ეს ისტორიაც წარსულის ნაცნობ კადრებს გახსენებთ, რთული არ არის იმის წარმოდგენა, როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები ბელარუსში ალექსანდრ ლუკაშენკოს წასვლის შემდეგ.
ინდაი მარკოს უმცროსის გუნდის საქმიანობას სოციალურ ქსელებში აკვირდებოდა და მის გამარჯვებას წინასწარ ელოდა.
„უმცროსი მარკოსი განსაკუთრებული თავდაჯერებით არ გამოირჩევა და პირდაპირ არ მოქმედებდა. მისი გუნდი სოციალურ ქსელებს უპირველესად ბოტების ფერმების შესაქმნელად იყენებდა. ისინი თავს ესხმოდნენ ადამიანებს, რომლებიც ფილიპინელებს დიქტატურის საფრთხეებს ახსენებდნენ.
როგორც კი ვინმე იტყოდა, რომ დიქტატურა სამოთხე არ ყოფილა, მას ტროლების შეტევა ატყდებოდა. პარალელურად სოციალურ ქსელებში ძალიან ძვირადღირებული და მასშტაბური კამპანია მიმდინარეობდა, რომელშიც Cambridge Analytica-ც მონაწილეობდა.
მარკოსს რბილ, კეთილ და სასიამოვნო ახალგაზრდად წარმოაჩენდნენ. მამამისის რეჟიმს კი ფილიპინების „ოქროს ხანად“ აღწერდნენ“, – განმარტავს ინდაი.
კეროლის თქმით, ფილიპინებში გაიზარდა მთელი თაობა, რომელსაც ეს „ოქროს ხანა“ საკუთარი თვალით არ უნახავს. სასკოლო სახელმძღვანელოებშიც სამხედრო მდგომარეობის პერიოდზე
ცოტა რამ წერია.
„მარკოსის მემკვიდრეობის შესახებ წარმოდგენა სისტემურად იცვლებოდა და ბუნდოვანი ხდებოდა. ის ფაქტი, რომ მარკოს უფროსმა სამხედრო მდგომარეობა უპირველესად საკუთარი
ძალაუფლების შესანარჩუნებლად გამოაცხადა, ფაქტობრივად მიჩქმალულია ან ძალიან ბუნდოვნადაა აღწერილი.
შედეგად, მარკოსის დიქტატურა ადამიანებს „კეთილგანწყობილ დიქტატურად“ წარუდგინეს. მის მიღწევებად ინფრასტრუქტურული პროექტები სახელდება: დიდი ხიდები, თანამედროვე საავადმყოფოები, კულტურული ცენტრები და სხვა ობიექტები.
რეჟიმის დაცემის შემდეგ საზოგადოებას წარსული რეალურად არ გაუაზრებია. მაგალითად, ლათინური ამერიკის ქვეყნებში დიქტატურების დამხობის შემდეგ „სიმართლის კომისიები“ იქმნებოდა. ფილიპინებში მსგავსი არაფერი მომხდარა.
ვფიქრობ, საზოგადოების განათლება ვერ შევძელით და „ძლიერი ხელის“ შესახებ მითიც ვერ დავანგრიეთ“.
მაგრამ ნუთუ მრავალმილიონიან ქვეყანაში ვერ მოიძებნა ვერავინ, ვინც ფილიპინელებისთვის დიქტატორის მემკვიდრეზე უფრო მიმზიდველი კანდიდატი იქნებოდა?
„არ ვიცი, თქვენთან როგორაა, მაგრამ ფილიპინებში ოპოზიცია უკიდურესად დაქსაქსულია“, – პასუხობს ინდაი. „დარწმუნებული ვარ, პოლიტიკოსები ნამდვილად რომ ეცადონ, რამდენიმე უმნიშვნელოვანეს საკითხს მაინც გამონახავენ, რომელზეც შეთანხმება შესაძლებელია. შიდა უთანხმოებები კი გვერდზე უნდა გადადონ. არ ვიცი, ამდენი ხნის განმავლობაში ეს რატომ ვერ ვისწავლეთ“.
მარკოს უმცროსს პოლიტიკური კამპანია ფილიპინების ავტორიტარული წარსულის ღია ნოსტალგიაზე არ აუგია. უბრალოდ, მისი გვარი უარყოფითი ასოციაციებისგან „გაწმინდეს“. ამაში დიდი ფული ჩაიდო, ხოლო სამუშაოდ სოციალური ქსელები და მედია გამოიყენეს.
შედეგად შეიქმნა მოწყვლადი და რბილი ადამიანის სახე. კაცის, რომელიც თავის ნათლულ ტონი გონსაგასთან ინტერვიუში ოცნებებზე საუბრისას ტირის.
მისი ოცნებები უბრალოა. ის ფილიპინელი ხალხისთვის სამართლიანობაზე ოცნებობს.
„ანუ ისტორიას თავიდან არ წერთ?“ – ეკითხება ტონი.
„ისტორიის თავიდან დაწერის მიზეზი არ არსებობს“.
„სწორედ ამას გედავებიან. აპირებთ სასკოლო სახელმძღვანელოების გადაწერას?“
„მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი არასწორადაა დაწერილი“, – პასუხობს მარკოს უმცროსი.
„მედიაქსელის“ მხარდაჭერით
exchange
