ზელენსკი აზერბაიჯანში: უკრაინა-რუსეთის მოლაპარაკებები შესაძლოა ბაქოში გაიმართოს
ზელენსკის ვიზიტი აზერბაიჯანში
25 აპრილს აზერბაიჯანში მოულოდნელი ვიზიტის დროს, გაბალაში პრეზიდენტ ილჰამ ალიევთან შეხვედრისას, უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ შესთავაზა, რომ ბაქო რუსეთთან მოლაპარაკებების პლატფორმად იქცეს, შეერთებული შტატების მონაწილეობით.
ვიზიტის შედეგები, სადაც უკრაინის პრეზიდენტს მნიშვნელოვანი დელეგაცია ახლდა თან, მათ შორის საგარეო საქმეთა მინისტრი:
- ხელი მოეწერა ექვს დოკუმენტს,
- უკრაინას ხუთი ავტობუსი გადაეცა,
- აქტიური დისკუსიები გაიმართა ორ ქვეყანას შორის არსებული და სამომავლო თანამშრომლობის შესახებ დრონების საწინააღმდეგო ტექნოლოგიებისა და თავდაცვის პროდუქტების ერთობლივი წარმოების სფეროში.
დამკვირვებლები აღნიშნავენ, რომ ეს ყველაფერი მოხდა აზერბაიჯანსა და რუსეთს შორის შეთანხმების მიღწევიდან სულ რაღაც 10 დღის შემდეგ, რომლის მიხედვითაც ბაქომ უარი თქვა მოსკოვის მოთხოვნაზე, დაესაჯათ ისინი, ვინც პასუხისმგებელი იყო აზერბაიჯანული სამგზავრო თვითმფრინავის ჩამოგდებაში, რომელიც რუსეთის საჰაერო თავდაცვის ძალებმა 2024 წლის დეკემბრის ბოლოს ჩამოაგდეს.
ვოლოდიმირ ზელენსკის აზერბაიჯანში სამუშაო ვიზიტის დროს ყველა შეხვედრა გაბალაში გაიმართა.
უკრაინისა და აზერბაიჯანის პრეზიდენტები თავდაპირველად პირისპირ შეხვდნენ, შემდეგ კი გაფართოებული ფორმატით.
ეს იყო ზელენსკის პირველი ვიზიტი აზერბაიჯანში რუსეთის მიერ უკრაინაში სამხედრო აგრესიის დაწყების შემდეგ და მეშვიდე შეხვედრა ორ ლიდერს შორის ოთხ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში.
დღის წესრიგში ძირითადი საკითხები იყო უსაფრთხოება, ენერგეტიკა და ჰუმანიტარული თანამშრომლობა.
ზელენსკიმ მადლობა გადაუხადა აზერბაიჯანს უკრაინის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერისთვის, ხოლო ალიევმა ხაზი გაუსვა, რომ კიევთან თანამშრომლობას „ძალიან მყარი პოლიტიკური საფუძველი“ აქვს.
ბოლო წლებში ოფიციალურმა ბაქომ და კიევმა რეგულარული კონტაქტები შეინარჩუნეს ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ენერგეტიკა და ჰუმანიტარული დახმარება, ასევე აზერბაიჯანში უკრაინელი ბავშვების რეაბილიტაცია.
შეხვედრებზე განსაკუთრებით აღინიშნა, რომ აზერბაიჯანმა უკრაინაში გაგზავნა 11 დახმარების პარტია, რომელიც შეიცავდა ელექტრომომარაგების აღსადგენად საჭირო აღჭურვილობას და 500-ზე მეტმა უკრაინელმა ბავშვმა მიიღო მონაწილეობა აზერბაიჯანში რეაბილიტაციის პროგრამებში.
ექვსი შეთანხმება, დრონების საწინააღმდეგო ტექნოლოგიების გადაცემა და შესაძლო ერთობლივი თავდაცვის წარმოება
ვიზიტის ყველაზე კონკრეტული შედეგი ექვსი შეთანხმების ხელმოწერა იყო.
აღსანიშნავია, რომ მოგზაურობის წინა დღეს, „უკრინფორმმა“ გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ვოლოდიმირ ზელენსკიმ ხუთ სამთავრობათაშორისო შეთანხმებაზე მუშაობა გამოაცხადა. თუმცა, შეხვედრის შემდეგ, როგორც უკრაინის პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ, ასევე თავად სააგენტომ ექვსი დოკუმენტის ხელმოწერის შესახებ განაცხადეს.
მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურმა წყაროებმა დოკუმენტების სრული სია დაუყოვნებლივ არ გაამჟღავნეს, ზელენსკის და ილჰამ ალიევის განცხადებებში მითითებული იყო, რომ თავდაცვის მრეწველობა, უსაფრთხოება, ერთობლივი წარმოება, ენერგეტიკა და სხვა ორმხრივი სფეროები პრიორიტეტული სფეროები იყო.
ზელენსკიმ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ „დღეს ნომერ პირველი პრიორიტეტი უსაფრთხოებაა“, ხოლო ალიევმა აღნიშნა სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსის განვითარება ორივე ქვეყანაში.
ამ დღის წესრიგის მთავარი ელემენტი იყო უკრაინის მიერ აზერბაიჯანისთვის სამხედრო გამოცდილების გადაცემა.
პრეზიდენტ ზელენსკის ადმინისტრაციამ განაცხადა, რომ შეხვდა აზერბაიჯანში უკვე მომუშავე უკრაინელი ექსპერტების ჯგუფს.
როგორც ამბობენ, ეს ჯგუფი მუშაობს საჰაერო სივრცისა და კრიტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვის, სამოქალაქო ობიექტების საჰაერო თავდასხმებისგან დაცვის, არსებული შესაძლებლობების შეფასებისა და თანამშრომლობის ახალი სფეროების შემუშავების საკითხებზე.
როგორც იტყობინებიან, შეხვედრების დროს ორმა ქვეყანამ განიხილა დრონების საწინააღმდეგო ტექნოლოგიებისა და თავდაცვის პროდუქტების ერთობლივი წარმოების სფეროში პოტენციური თანამშრომლობა.
ამგვარად, დისკუსია არა მხოლოდ პოლიტიკურ ჟესტებს, არამედ უსაფრთხოების ექსპერტიზის პრაქტიკულ გადაცემასაც ეხებოდა.
ასევე მნიშვნელოვანი იყო ჰუმანიტარული დახმარება.
აზერბაიჯანმა უკრაინას, კერძოდ, ირპინის ქალაქს, ჰუმანიტარული დახმარების სახით ხუთი ელექტრო სამგზავრო ავტობუსი გადასცა.
უკრაინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ანდრეი სიბიხამ ამას როგორც თემებისთვის სასარგებლო მხარდაჭერა, ასევე ორ ქვეყანას შორის სოლიდარობის სიმბოლო უწოდა.
ზელენსკიმ განსაკუთრებით მადლობა გადაუხადა ალიევს ენერგეტიკული დახმარებისა და ბავშვებისთვის რეაბილიტაციის პროგრამებისთვის.
აზერბაიჯანში უკრაინა-რუსეთის შესაძლო მოლაპარაკებები
პოლიტიკურად ყველაზე მნიშვნელოვანი განცხადება უკრაინასა და რუსეთს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებებს ეხებოდა.
ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინა მზადაა რუსეთთან სამმხრივი მოლაპარაკებებისთვის და „თუ რუსეთი დიპლომატიისთვის მზად იქნება“, მსგავსი შეხვედრები უახლოეს მომავალში აზერბაიჯანშიც შეიძლება გაიმართოს.
მან გაიხსენა, რომ მსგავსი კონტაქტები ადრე თურქეთსა და შვეიცარიაში ამერიკელი პარტნიორების მონაწილეობით შედგა.
ზელენსკის ამ განცხადებამ აზერბაიჯანში შეხვედრა რეგიონული დიპლომატიის უფრო ფართო კონტექსტში მოათავსა.
აზერბაიჯანი-რუსეთი: ზელენსკის ვიზიტს ბაქოში განსაკუთრებული პოლიტიკური მნიშვნელობა აქვს
ვოლოდიმირ ზელენსკის ვიზიტამდე სულ რაღაც ათი დღით ადრე, 15 აპრილს, აზერბაიჯანისა და რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროებმა განაცხადეს, რომ მათ მიაღწიეს „მისაღებად გადაწყვეტას“ 2024 წლის 25 დეკემბერს, აქტაუს მახლობლად, აზერბაიჯანული სამგზავრო თვითმფრინავის, AZAL Embraer 190-ის ჩამოვარდნის გამოძიებასთან დაკავშირებით.
ტრაგედიას 38 ადამიანი ემსხვერპლა, 29 კი გადარჩა. ამ ხნის განმავლობაში აზერბაიჯანმა და მისმა პრეზიდენტმა პირადად კატეგორიულად მოითხოვეს, რომ მოსკოვმა ოფიციალურად აღიაროს თავისი დანაშაული, კომპენსაცია გადაუხადოს მსხვერპლთა და დაშავებულთა ოჯახებს და დაისაჯოს დამნაშავეები.
პირველი ორი მოთხოვნა უკვე ეფექტურად შესრულდა.
15 აპრილს გამოქვეყნებულ აზერბაიჯან-რუსეთის ახალ ერთობლივ განცხადებაში დანაშაულის ოფიციალურად აღიარებასთან დაკავშირებული პუნქტი არ არის, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ბაქომ ეს განცხადება მიატოვა.
ამ განცხადებაში ნათქვამია, რომ ჩამოვარდნა რუსეთის საჰაერო სივრცეში საჰაერო თავდაცვის სისტემის „შემთხვევითი გააქტიურების“ შედეგად მოხდა. ასევე გამოთქმულია იმედი, რომ აზერბაიჯან-რუსეთის ურთიერთობები „ურთიერთსასარგებლო თანამშრომლობისა“ და „კეთილი მეზობლობის“ სულისკვეთებით გაგრძელდება.
ამ ფონზე, გაბალაში შეხვედრა ბაქოს ტრადიციული დაბალანსების აქტის გაგრძელებად აღიქმება.
ერთი მხრივ, აზერბაიჯანი ღიად უჭერს მხარს უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას და მას ჰუმანიტარულ დახმარებას უწევს; მეორე მხრივ, ის ურთიერთქმედების არხების შენარჩუნებით აკონტროლებს მოსკოვთან ურთიერთობებში არსებულ კრიზისს.
აზერბაიჯანის შესახებ მრავალი ანალიტიკური მასალა ამ მიდგომას აღწერს, როგორც „დაბალანსებულ“ და „მრავალვექტორიან“ საგარეო პოლიტიკას. ზოგიერთი ექსპერტი აღნიშნავს, რომ ბაქო ამით თავს პოტენციურ შუამავლად და საიმედო მოლაპარაკების პარტნიორად პოზიციონირებს.
ამის ირიბად დასტურდება მოსკოვის სწრაფი რეაგირება ზელენსკის წინადადებაზე, მოლაპარაკებები აზერბაიჯანში ჩაატაროს.
რუსეთის ფედერაციის საბჭოს სენატორმა ვლადიმერ ჯაბაროვმა განაცხადა:
„რუსეთი შეიძლება დათანხმდეს აშშ-სთან და უკრაინასთან მოლაპარაკებებს აზერბაიჯანში. ეს ნორმალური ადგილმდებარეობაა; ამჟამად აზერბაიჯანთან კარგი ურთიერთობები გვაქვს. თუ აზერბაიჯანი მზად იქნება უზრუნველყოს მოლაპარაკებების ყველა მონაწილის უსაფრთხოება, ვფიქრობ, ჩვენი მოლაპარაკების ჯგუფის წევრებს შეუძლიათ აზერბაიჯანში უპრობლემოდ ჩავიდნენ“.
გაბალაში ვიზიტს აზერბაიჯანის საგარეო პოლიტიკისთვის მრავალმხრივი მნიშვნელობა აქვს.
- პირველ რიგში, ბაქომ საჯაროდ აჩვენა უკრაინასთან თანამშრომლობის გაფართოება არა მხოლოდ ენერგეტიკისა და ჰუმანიტარული დახმარების, არამედ უსაფრთხოებისა და სამხედრო-სამრეწველო სექტორის მიმართულებით.
- მეორეც, მოსკოვთან თვითმფრინავის ჩამოვარდნასთან დაკავშირებით შეთანხმებისთანავე ამით აზერბაიჯანმა განაცხადა, რომ რუსეთთან ურთიერთობების დამყარება არ ნიშნავს უკრაინის მხარდაჭერის შეწყვეტას.
- მესამე, ვოლოდიმირ ზელენსკის განცხადება აზერბაიჯანის მოლაპარაკებების პლატფორმად განხილვის შესაძლებლობის შესახებ სიმბოლური, მაგრამ მნიშვნელოვანი სიგნალი იყო ბაქოს სურვილისა, რეგიონულ დიპლომატიაში ახალი როლი დაეკისრა.
ახლა ჯერ კიდევ გასარკვევია, დარჩება თუ არა მიღწეული შეთანხმებები ქაღალდზე, თუ მალე განხორციელდება თავდაცვის ინდუსტრიის რეალური პროექტები, მათ შორის დრონების საწინააღმდეგო ტექნოლოგიები.
მაგრამ მაშინაც კი, თუ ეს არ მოხდება, ამ შეხვედრამ უკვე დაადასტურა, რომ აზერბაიჯანი სამხრეთ კავკასიაში თავს არა მხოლოდ სატრანზიტო ცენტრად, არამედ სხვა რამედ წარმოაჩენს.
ბაქო თავს უსაფრთხოების პარტნიორად, ჰუმანიტარულ დონორად და პოტენციურ დიპლომატიურ პლატფორმად წარმოაჩენს.
