აზერბაიჯანში სახელმწიფოს მიერ მხარდაჭერილ კონფერენციაზე რუსეთი ეთნიკური დისკრიმინაციისთვის გააკრიტიკეს
რუსეთის კრიტიკა აზერბაიჯანში გამართულ კონფერენციაზე
შუშაში გამართულმა საერთაშორისო კონფერენციამ, სახელწოდებით „კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნება: ისტორიის გაკვეთილები, თანამედროვე გამოწვევები“, რუსეთის მისამართით მკვეთრი პოლიტიკური გზავნილები გააჟღერა.
მონაწილეებმა მოსკოვს მოუწოდეს, აღიაროს ჩერქეზთა გენოციდი და სხვა ხალხების წინააღმდეგ ჩადენილი ისტორიული დანაშაულები, შეწყვიტოს ეთნიკური უმცირესობების იძულებითი გაგზავნა უკრაინის ფრონტზე და დაასრულოს, მათი შეფასებით, სისტემური დისკრიმინაციისა და ქსენოფობიის პრაქტიკა.
კონფერენციის დასასრულს მიღებულ დეკლარაციაში ხაზგასმულია, რომ არცერთი ადამიანი არ უნდა გახდეს დევნის, დამცირებისა თუ კოლექტიური დასჯის ობიექტი ეთნიკური ან რელიგიური კუთვნილების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ დოკუმენტი უნივერსალურ პრინციპებზეა აგებული, მისი ძირითადი კრიტიკა რუსეთისკენ იყო მიმართული.
პირადი ტრაგედია, როგორც კონფერენციის მთავარი ისტორია
ღონისძიების ერთ-ერთი ყველაზე ემოციური გამოსვლა ეკუთვნოდა საზოგადოებრივი ასოციაციის „კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნების ცენტრის“ თავმჯდომარეს, სეიფედინ ჰუსეინლის (საფაროვს).
მისი თქმით, 2025 წლის 27 ივნისს ეკატერინბურგში, სადაც მისი სამი ძმა და ახლო ნათესავები ცხოვრობდნენ, რუსეთის სამართალდამცავმა ორგანოებმა ჩხრეკა ჩაატარეს. ჰუსეინლის განცხადებით, მისი ორი ძმა, ჰუსეინ და ზიადინ საფაროვები წამების შედეგად დაიღუპნენ, ხოლო დანარჩენ ნათესავებს ხანგრძლივი პატიმრობა ემუქრებათ.
ჰუსეინლიმ მომხდარი ეთნიკური და რელიგიური ნიშნით დისკრიმინაციის მაგალითად შეაფასა და აღნიშნა, რომ მისი სურვილი იყო ძმების ყარაბაღში დაკრძალვა.
მონაწილეები და განხილული საკითხები
6 ივლისს, შუშაში მდებარე „ყარაბაღის“ სასტუმროში გამართული კონფერენცია ორგანიზებული იყო კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნების ცენტრისა და საზოგადოებრივი ასოციაცია „აბრეშუმის გზის“ კულტურულ-ისტორიული კვლევების ცენტრის მიერ.
ღონისძიებაში მონაწილეობდნენ მკვლევრები, ექსპერტები და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლები აზერბაიჯანიდან, თურქეთიდან, აშშ-დან, საქართველოდან, გერმანიიდან, ლიეტუვიდან, პოლონეთიდან, ჩეხეთიდან, საფრანგეთიდან და ისრაელიდან.
დისკუსიები ორ ძირითად თემას დაეთმო: ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნება, როგორც კაცობრიობის მემკვიდრეობა, და კოლონიალიზმის თანამედროვე ფორმები.
მომხსენებლებმა ყურადღება გაამახვილეს ჩერქეზთა გენოციდზე, რუსეთის იმპერიულ და საბჭოთა პოლიტიკაზე, ეთნიკური უმცირესობების იძულებით სამხედრო მობილიზაციასა და კოლექტიური მეხსიერების მნიშვნელობაზე.
დეკლარაციის მთავარი გზავნილები
დოკუმენტში ნათქვამია, რომ კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნება ყველა სახელმწიფოს ეროვნული მემკვიდრეობა უნდა იყოს და ადამიანების ეთნიკური თუ რელიგიური კუთვნილება არასოდეს უნდა გახდეს დევნის ან კოლექტიური დასჯის საფუძველი.
დეკლარაციის ავტორები ასევე აცხადებენ, რომ რუსეთმა უნდა შეწყვიტოს ეთნიკური უმცირესობების, მათ შორის ჩერქეზების, ლეზგინების, ავარების, თათრების, ყუმუხების, ჩეჩნების, სახებისა და ბურიატების იძულებითი გაგზავნა უკრაინის ომში, აღიაროს ჩერქეზებისა და სხვა ხალხების წინააღმდეგ ჩადენილი გენოციდი, გახსნას ისტორიული არქივები და დაასრულოს შოვინისტური და ქსენოფობიური რიტორიკის გამოყენება.
ამასთან, დეკლარაციაში აზერბაიჯანის ეთნიკური და კულტურული მრავალფეროვნების პოლიტიკა პოზიტიურ მაგალითად არის წარმოდგენილი, ხოლო შუშაში აზერბაიჯანის კონტროლის აღდგენა, ისტორიული სამართლიანობის სიმბოლოდ.
ისტორიული კონტექსტი
კონფერენციის მონაწილეებმა არაერთხელ გაიხსენეს 1763–1864 წლების კავკასიის ომი და 1864 წლის „დიდი განდევნა“, რომლის შედეგად ასობით ათასი ჩერქეზი დაიღუპა ან იძულებით გადაასახლეს.
განხილვის საგანი იყო ასევე საბჭოთა ეპოქის დეპორტაციები, მათ შორის ყარაჩაელების, ბალყარელებისა და ჩეჩნების გადასახლება, მშობლიურ ენებზე განათლების შეზღუდვა, ისტორიულ სამშობლოში დაბრუნების პრობლემები და რუსეთის ფედერაციის ეროვნული რესპუბლიკების შეზღუდული ავტონომია.
კონფერენცია აზერბაიჯან-რუსეთის ურთიერთობების დაძაბულ ფონზე
ღონისძიება იმ დროს გაიმართა, როდესაც ბაქოსა და მოსკოვს შორის ურთიერთობები კვლავ დაძაბულია.
დაძაბულობის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად რჩება 2024 წლის დეკემბერში AZAL-ის სამგზავრო თვითმფრინავის კატასტროფა. აზერბაიჯანი აცხადებს, რომ ბაქოდან გროზნოში მიმავალი თვითმფრინავი რუსეთის საჰაერო თავდაცვის სისტემის რაკეტამ დააზიანა, რის შემდეგაც ყაზახეთში ავარიული დაშვების მცდელობისას 38 ადამიანი დაიღუპა. ბაქომ რუსეთისგან ოფიციალური ბოდიში და კომპენსაცია მოითხოვა.
დიპლომატიური ურთიერთობები კიდევ უფრო დაიძაბა 2025 წლის ივნისში ეკატერინბურგში ეთნიკური აზერბაიჯანელების მასობრივი დაკავებებისა და ძალადობის შესახებ გავრცელებული ცნობების შემდეგ. სწორედ ამ მოვლენებს უკავშირდება სეიფედინ ჰუსეინლის ოჯახის ისტორიაც.
მოგვიანებით, პრეზიდენტების შეხვედრაზე ვლადიმირ პუტინმა თვითმფრინავის დაზიანების ფაქტი აღიარა, ხოლო რუსეთი კომპენსაციის გადახდას დათანხმდა, თუმცა ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობებში არსებული უთანხმოება ბოლომდე არ აღმოფხვრილა.
