Rusiyanın Gürcüstan məhsullarına yeni embarqosu: Niyə məhz indi və gürcü ekspertlər hansı təhlükələri görürlər?
Rusiyanın Gürcüstan məhsullarına embarqosu
Rusiya Gürcüstanın yeddi şirkətinin məhsullarının idxalına qadağa qoyub. Bununla yanaşı, Moskva Tbilisidən işğal olunmuş Abxaziya və Tsxinvali bölgəsinə qarşı güc tətbiq etməyəcəyinə dair zəmanət verməyi, həmçinin qondarma dövlət sərhədlərinin demarkasiyasına razılıq verməyi yenidən tələb edib.
Bəzi gürcü ekspertlər hesab edirlər ki, Rusiya Gürcüstanın iqtisadi asılılığından siyasi təzyiq vasitəsi kimi istifadə edir.
Gürcüstan hökuməti isə ticarət məhdudiyyətlərinin tətbiqinin səbəblərindən xəbərsiz olduğunu bildirir və Rusiyanın bu qərarı ləğv edəcəyini gözləyir.
Bu hadisələr “Gürcü Arzusu” partiyasının həyata keçirdiyi siyasət fonunda xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Hakimiyyət uzun illər Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin saxlanmasını və beynəlxalq sanksiyalara qoşulmaqdan imtinanı Gürcüstanın milli maraqlarının qorunması zərurəti ilə əsaslandırıb. Lakin ekspertlər bildirirlər ki, bu siyasət gürcü şirkətlərini Moskvanın birtərəfli ticarət qərarlarından qoruya bilməyib.
Əsas suallar bunlardır: Moskva niyə məhz indi belə bir qərar qəbul edib, Gürcüstan hökumətindən nə əldə etməyə çalışır və bu iqtisadi təzyiq nə qədər irəli gedə bilər?
Nə baş verib: Yeddi şirkətin məhsullarına qadağa
Rusiyanın İstehlakçı Hüquqlarının Müdafiəsi və İnsan Rifahına Nəzarət üzrə Federal Xidmətinin (Rospotrebnadzor) 9 oktyabr 2026-cı il tarixli sənədində bir sıra gürcü şirkətlərinin məhsullarının Rusiyaya idxalının və ölkə ərazisində dövriyyəsinin müvəqqəti dayandırıldığı bildirilir. Bu qərar barədə məlumat oktyabrın 10-da yayılıb.
Məhdudiyyətlər Gürcüstanın iri şirkətləri olan Teliani Valley, Tbilvino, Askaneli Brothers, Wineman və Georgian Beer Company, eləcə də Gürcüstanda istehsal olunan Coca-Cola və “Nabeqlavi” içkilərinə şamil edilib.
Qadağan olunmuş məhsullar siyahısına şərab, konyak, pivə, alkoqolsuz içkilər və mineral su daxildir.
Qeyd etmək vacibdir ki, Rusiya Gürcüstan şərabının və ya digər içkilərin idxalına tam qadağa qoymayıb. Məhdudiyyətlər yalnız konkret istehsalçıların məhsullarına aiddir.
Rusiya qurumunun sənədində bu qərar sanitariya tədbiri kimi təqdim olunur. Lakin həmin şirkətlərin məhsullarında konkret hansı pozuntuların aşkarlandığı və niyə məhz bu istehsalçıların seçildiyi açıqlanmır.
Oktyabrın 12-də baş nazir İrakli Kobaxidze hökumətin bu məsələ üzərində işlədiyini və qərarın ləğv olunacağına ümid etdiyini bildirib.
Parlamentin sədri Şalva Papuaşvili bu qərarı Gürcüstan hakimiyyəti üçün gözlənilməz və anlaşılmaz adlandırıb. Bununla belə, o vurğulayıb ki, qadağa bütövlükdə Gürcüstan məhsullarına deyil, yalnız konkret şirkətlərə şamil olunur.
Niyə məhz indi? Ekspertlərin Moskvanın mümkün motivləri barədə fikirləri
Gürcü siyasətçilər və ekspertlər Moskvanın bu qərarını siyasi təzyiqlə əlaqələndiriblər.
Strateji Təhlil Mərkəzinin təsisçisi Giorgi Ruxadze hesab edir ki, Rusiya Gürcüstan hökumətinə iqtisadi təsir imkanlarını xatırladır. Onun fikrincə, Moskva artıq xarici siyasət sahəsində əhəmiyyətli güzəştlərə nail olub və indi əlavə addımlar atılmasını tələb edə bilər.
- Gürcü şərabı: uğurun arxasında nə dayanır?
- “Normal yaşamaq üçün sizə ayda nə qədər pul lazımdır?” Tbilisi küçələrində sorğu. Video
“Düşünürəm ki, hər şey qanunauyğun şəkildə inkişaf edir. Bilirsiniz, belə bir deyim var: “İştah yemək vaxtı gəlir”. Rusiya “Gürcü Arzusu”ndan Qərb istiqamətində edə biləcəyi bütün güzəştləri əldə edib”, – Ruxadze hesab edir.
Ekspertin fikrincə, Gürcüstanın Aİ və Qərb tərəfdaşları ilə münasibətlərinin pisləşməsi Moskvanın maraqlarına uyğundur. Eyni zamanda, Gürcüstanın Rusiyadan iqtisadi və enerji asılılığı artıb.
Ekspert hesab edir ki, yeni məhdudiyyətlər məhz bu asılılığın nümayişidir:
“Əminəm ki, “Gürcü Arzusu” artıq Kremlin ondan nə tələb etdiyini yaxşı bilir. Məncə, bu, Rusiya tərəfindən şantajdır. Moskva bununla Gürcüstan iqtisadiyyatını tamamilə qeyri-sabit vəziyyətə sala biləcəyini göstərmək istəyir. Aydındır ki, bu addım səbəbsiz atılmayıb. Tərəflərin razılığa gələ bilmədiyi məsələlər var. Görünür, “Gürcü Arzusu” hansısa məsələdə vaxtı uzadır və müəyyən öhdəliklərini yerinə yetirmir”.
▇ Ruxadze iki mümkün məsələni önə çəkir: işğal olunmuş Abxaziya ərazisindən keçməklə Rusiyadan Ermənistana dəmir yolu əlaqəsinin bərpası və Suxumi ilə Tsxinvaliyə qarşı güc tətbiq edilməyəcəyinə dair zəmanətlərin verilməsi.
Lakin ekspertin özünün də vurğuladığı kimi, Moskvanın qərarının konkret səbəbini müəyyən etmək üçün daha çox məlumata ehtiyac var.
Abxaziya, güc tətbiq etməmək öhdəliyi və Rusiya embarqosu: Bunlar arasında hansı əlaqə var?
Oktyabrın 9-da Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin Cenevrə beynəlxalq müzakirələrinin həmsədrləri ilə görüşüb. Görüş noyabrda keçirilməsi planlaşdırılan növbəti danışıqlar raunduna hazırlığa həsr olunub.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmi bəyanatına əsasən, Moskva Gürcüstandan Suxumi və Tsxinvaliyə qarşı güc tətbiq etməyəcəyinə dair zəmanət verməyi, həmçinin qondarma dövlət sərhədlərinin delimitasiyası prosesinə başlamağı və daha sonra onların demarkasiyasını həyata keçirməyi tələb etməkdə davam edir.
Bu tələblərin iki əsas aspekti var.
Birinci məsələ güc tətbiq edilməməsi ilə bağlıdır. Cenevrə beynəlxalq müzakirələri 2008-ci ilin avqust müharibəsindən sonra yaradılıb. Təhlükəsizlik və güc tətbiq edilməməsi məsələləri bu format çərçivəsində daimi müzakirə mövzularıdır.
Lakin müvafiq öhdəlikləri kimin üzərinə götürməli olduğu məsələsində Tbilisi ilə Moskva arasında prinsipial fikir ayrılıqları mövcuddur. Rusiya Suxumi və Tsxinvaliyə qarşı güc tətbiq edilməyəcəyinə dair zəmanət tələb etməklə məsuliyyəti Tbilisinin üzərinə qoyur. Gürcüstan isə əksinə, əsas təhlükəsizlik probleminin Rusiyanın hərbi mövcudluğu və işğal olduğunu bildirir.
İkinci məsələ daha ciddi xarakter daşıyır. Moskva qondarma dövlət sərhədlərinin delimitasiyasını tələb etməklə Abxaziya və Tsxinvali bölgəsinə Gürcüstandan müstəqil dövlətlər kimi yanaşır.
Bu isə beynəlxalq ictimaiyyətin böyük əksəriyyətinin tanıdığı Gürcüstanın ərazi bütövlüyü prinsipinə ziddir.
Ekspert Teona Akubardia bu iki tələbi Rusiyanın daha geniş siyasi strategiyasının tərkib hissəsi kimi qiymətləndirir.
Onun fikrincə, Moskva Gürcüstan üzərində təsirini hüquqi və siyasi baxımdan möhkəmləndirməyə çalışır:
“Rusiyanın son məqsədi Gürcüstan üzərində strateji nəzarətini rəsmiləşdirməkdir. Moskva faktiki olaraq artıq bu nəzarətə malikdir, lakin bu, hələ hüquqi cəhətdən rəsmiləşdirilməyib”.
Akubardia hesab edir ki, Rusiyanın iqtisadi məhdudiyyətləri, işğal olunmuş bölgələr problemi və Gürcüstanın Qərblə münasibətlərinin pisləşməsi bir-birindən ayrı hadisələr kimi qiymətləndirilməməlidir.
Onun fikrincə, Abxaziya üzərindən tranzit dəhlizinin açılması da Moskvanın tələbləri ilə əlaqəli ola bilər.
Giorgi Ruxadze də eyni məqama diqqət çəkir.
Gürcüstan parlamentinin sədri Şalva Papuaşvili isə bu yanaşmaya qarşı fərqli arqument irəli sürür. O qeyd edir ki, Rusiyanın tələbləri yeni deyil və uzun illərdir Cenevrə müzakirələrində səsləndirilir.
“Bu bəyanatda yeni heç nə yoxdur. Rusiya Federasiyasının nümayəndələri Cenevrə formatı çərçivəsində keçirilən hər görüşdə eyni məsələni qaldırırlar. Biz isə öz növbəmizdə məcburi köçkünlərin geri qayıtması, Rusiyanın işğalçı qüvvələrinin çıxarılması və digər məsələləri gündəmə gətiririk”.
Bununla belə, ekspertlər hesab edirlər ki, bu, Moskvanın çoxdankı məqsədlərinə nail olmaq üçün yeni iqtisadi təzyiq vasitələrindən istifadə etməsi ehtimalını istisna etmir.
Gia Xuxaşvili: “Rusiya bazarından asılılıq daimi təzyiq riski yaradır”
Politoloq Gia Xuxaşvili Rusiyanın qərarını iqtisadi məcburetmənin ənənəvi taktikası kimi qiymətləndirir:
“Bu, Rusiyaya xas olan kobud və heç bir qayda tanımayan üsuldur. Onlar zor gücü prinsipi ilə hərəkət edirlər”.
Xuxaşvilinin fikrincə, Moskvanın addımları iki cür nəticə doğura bilər: bir tərəfdən, Gürcüstan hökumətinə və biznes sektoruna təzyiq göstərə, digər tərəfdən isə qeyri-rəsmi sövdələşmələr və korrupsiya üçün şərait yarada bilər.
O hesab edir ki, şirkətlər tətbiq olunan məhdudiyyətlərdən yayınmaq üçün Rusiyadakı nüfuzlu şəxslərlə əlaqələr qurmağa cəhd göstərə bilərlər. Bununla belə, ekspert korrupsiya sövdələşmələrinə dair konkret sübut təqdim etməyib.
Xuxaşvili əsasən Rusiya bazarına yönəlmiş biznes modellərini xüsusilə sərt tənqid edir:
“Problem ondadır ki, daim ani qazanc dalınca qaçan və hakimiyyətin xoşuna gəlməyə çalışan biznesimiz hələ də bir şeyi başa düşməyib: düşmən ölkənin bazarından asılı vəziyyətə düşmək olmaz. Bu riskləri şaxələndirmək üçün mümkün olan hər şeyi etmək lazım idi”.
Onun fikrincə, Rusiya bazarında əldə olunan qısamüddətli gəlir son nəticədə daha böyük itkilərə səbəb ola bilər:
“Şərab istehsalçılarına deyərdim ki, Rusiya ilə “razılığa gəlmək” mümkün deyil. Bu gün qəpik-quruş qazana bilərsiniz, sabah isə on dəfə çox itirərsiniz. Rusiya bazarından əl çəkin, ingilis dilini bilən adamlar tapın və başqa bazarlara üz tutun. Rusiyanı unudun, yeni istiqamətləri mənimsəyin. Əks halda, həmişəlik bu tələdə qalacaqsınız”.
Xuxaşvilinin tövsiyəsi Gürcüstan şərabçılığının Rusiya bazarından nə dərəcədə asılı olduğunu göstərən iqtisadi məlumatlara əsaslanır.
Gürcüstan şərabının ixracının təxminən üçdə ikisi Rusiyanın payına düşür
2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında Gürcüstan Rusiyaya 102,2 milyon dollar dəyərində şərab ixrac edib. Eyni dövrdə Gürcüstan şərabının ümumi ixrac dəyəri təxminən 163,6 milyon dollar təşkil edib.
Beləliklə, şərab ixracının ümumi dəyərinin təxminən 62,5 faizi Rusiyanın payına düşüb. Fiziki həcm baxımından isə bu göstərici təxminən 66,6 faiz olub.
Əvvəlki illə müqayisədə satış həcminin azalmasına baxmayaraq, Rusiya Gürcüstan şərabının ən böyük ixrac bazarı olaraq qalır.
İkinci yerdə Polşa qərarlaşıb. Bu ölkəyə şərab ixracının dəyəri təxminən 10,7 milyon dollar təşkil edib. Sonrakı yerlərdə Ukrayna, Çin, Qazaxıstan və Almaniya gəlir. Lakin bu ölkələrə ixracın həcmi Rusiya ilə müqayisədə xeyli aşağıdır.
Rusiya bazarının itirilməsi istehsalçılara fərqli dərəcədə təsir göstərə bilər. Buna Tbilvino şirkətini nümunə göstərmək olar.
Şirkətin baş direktoru Zurab Margvelaşvilinin sözlərinə görə, Tbilvino təxminən 30 ölkəyə şərab ixrac edir və Rusiya bazarından ciddi asılılığı yoxdur. Buna görə də mümkün qadağa müəyyən maliyyə itkilərinə səbəb olsa da, şirkətə ciddi ziyan vuracağı gözlənilmir.
Margvelaşvili həmçinin qeyd edir ki, şirkət məhsullarını keyfiyyət standartlarının sərt olduğu bazarlara ixrac edir. Rusiya tərəfi isə konkret hansı pozuntuların aşkarlandığı barədə ətraflı məlumat təqdim etməyib.
Enerji asılılığı: Şərabdan daha güclü təzyiq vasitəsi
Müxalifətçi siyasətçi və Milli Bankın keçmiş rəhbəri Roman Qotsiridze baş verən hadisələr fonunda təbii qaz idxalı məsələsinə diqqət çəkir.
Onun təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, 2018-ci ildə Gürcüstanın təbii qaz istehlakında Rusiyanın payı 1,7 faiz təşkil edib. Bu göstərici 2023-cü ildə 20 faizə, 2024-cü ildə isə 25 faizə yüksəlib. Hesablamalara görə, 2025-ci ildə bu rəqəmin təxminən 28 faizə çatacağı gözlənilir.
Qotsiridzenin fikrincə, artan asılılıq Rusiyaya əlavə iqtisadi təzyiq imkanı yaradır.
Şərab ixracından fərqli olaraq, təbii qaz tədarükü birbaşa enerji təhlükəsizliyi, sənayenin fəaliyyəti və əhalinin gündəlik ehtiyacları ilə bağlıdır.
Buna görə də Qotsiridze hökuməti Rusiyanın daha sərt təzyiq göstərə biləcəyi mümkün ssenarilər barədə xəbərdar edir.
Embarqo genişləndirilə bilərmi?
Açıq şəkildə Rusiyapərəst mövqe tutan “Sülh naminə həmrəylik” partiyasının lideri Mamuka Pipia bildirir ki, Gürcüstan içkilərinin idxalına qoyulan qadağa yalnız ilk dalğadır.
Onun fikrincə, gələcəkdə məhdudiyyətlər digər şirkətlərə və məhsul növlərinə də şamil olunacaq.
Pipianın Rusiyaya müsbət münasibət bəsləyən siyasi qüvvəni təmsil etdiyini nəzərə alsaq, bu proqnoz xüsusi diqqətə layiqdir.
Teona Akubardia Pipianın daha əvvəl verdiyi bəyanatı da xatırladır. Onun sözlərinə görə, Pipia hələ iyun ayında Rusiya əleyhinə fəaliyyətləri dəstəkləməkdə ittiham olunan Gürcüstan şirkətlərinin siyahısından danışıb.
Əgər belə bir siyahı həqiqətən mövcud olubsa, həmin siyahıdakı şirkətlərin hazırkı məhdudiyyətlərə məruz qalan şirkətlərlə üst-üstə düşüb-düşmədiyini müəyyənləşdirmək vacibdir.
Gürcü ekspertlər də Rusiyanın məhdudiyyətləri genişləndirə biləcəyini istisna etmirlər.
Gia Xuxaşvili hesab edir ki, Moskva yeni məhdudiyyətlərdən Gürcüstan biznesini siyasi məsələlərdə daha ehtiyatlı davranmağa sövq etmək üçün istifadə edə bilər. Giorgi Ruxadzenin fikrincə isə ilkin qərarın məqsədi iqtisadi təzyiq imkanlarını nümayiş etdirmək ola bilər.
Bu fikirlər əsasında bir neçə mümkün ssenari ortaya çıxır: məhdudiyyətlər yalnız həmin yeddi şirkətlə məhdudlaşa və danışıqlardan sonra ləğv oluna bilər; digər istehsalçılara da şamil edilə bilər; yaxud Rusiyanın ticarət vasitələrindən təzyiq məqsədilə istifadə etməsi daimi praktikaya çevrilə bilər.
“Gürcü Arzusu” necə reaksiya verir və onun strategiyası özünü nə dərəcədə doğruldub?
Gürcüstan hökuməti Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin saxlanmasının ölkənin maraqlarına uyğun olduğunu və biznesin siyasi səbəblərə görə gəlirli bazarları itirməməli olduğunu bildirir.
“Gürcü Arzusu” partiyası da digər ölkələrin iqtisadi təzyiq vasitələrinə malik olduğunu iddia edir.
Rusiyanın yeni məhdudiyyətlərini şərh edən Şalva Papuaşvili Avropa İttifaqı ilə ticarət əlaqələrindən qaynaqlanan risklərə də toxunub. O, sanksiyalar, tariflər və Kulevi limanı ilə bağlı məsələlərə diqqət çəkib.
“Gürcü Arzusu” hökuməti Rusiyaya qarşı beynəlxalq sanksiyalara qoşulmamaq qərarını Gürcüstan iqtisadiyyatını qorumaq zərurəti ilə əsaslandırıb. Kobaxidze bu qərarı düzgün və praqmatik addım adlandırıb.
Lakin “Gürcü Arzusu”nun opponentləri sual edirlər: Rusiya ilə iqtisadi əlaqələri saxlamaq Gürcüstana təhlükəsizlik baxımından hansı əlavə təminatları verib?
Oktyabrın 9-da tətbiq edilən məhdudiyyətlər göstərib ki, Rusiya ilə iqtisadi münasibətlərin davam etdirilməsi Gürcüstan şirkətlərinin Rusiya bazarına maneəsiz çıxışına zəmanət vermir. Moskva işğal olunmuş bölgələrlə qondarma dövlət sərhədlərinin müəyyənləşdirilməsini tələb etməkdə davam edir. Eyni zamanda, Rusiyanın sanitariya nəzarətinə cavabdeh qurumu Gürcüstan şirkətlərinin məhsullarının idxalına məhdudiyyətlər qoyub.
“Qaxaria Gürcüstan naminə” partiyasını təmsil edən müxalifətçi siyasətçi Şalva Kereselidze yaranmış vəziyyəti “Gürcü Arzusu”nun xarici siyasəti ilə əlaqələndirir. Onun sözlərinə görə, hökumət Avropa İttifaqı ilə münasibətləri pisləşdirib, lakin Rusiya ilə münasibətlərdə Gürcüstanın iqtisadi və siyasi maraqlarını qoruya bilməyib:
“Düşünməyin ki, Rusiyaya nə qədər çox güzəştə getsəniz, onun rəğbətini bir o qədər çox qazanacaqsınız və maraqlarınız daha tez nəzərə alınacaq. Xeyr, nəticə daha da pis olacaq”.
Rusiyanın Gürcüstan məhsullarına embarqosu
