Aİ Gürcüstanla bağlı siyasətinə yenidən baxmaq imkanını nəzərdən keçirəcək. Yanvarda nə dəyişəcək?
Aİ və Gürcüstan: nə dəyişəcək?
Avropa İttifaqı etiraf edir ki, onun Gürcüstanla bağlı hazırkı siyasəti nəticə vermir: bu siyasət “Gürcü Arzusu” hökumətinin siyasi kursunu dəyişmir və Aİ-nin regiondakı strateji maraqlarını tam şəkildə qoruya bilmir. 2027-ci il oktyabrın 12-də Lüksemburqda xarici işlər nazirlərinin görüşündən sonra Kaya Kallas bildirib ki, Aİ yanvarda Gürcüstan məsələsini yenidən müzakirə edəcək.
Brüssel çətin seçim qarşısındadır: Gürcüstanı Qara dəniz regionunda əsas tərəfdaşlarından biri kimi itirmədən hökumətə təzyiqi necə artırmaq olar?
Tbilisi isə buna qarşıdurmanı daha da kəskinləşdirməklə cavab verib. “Gürcü Arzusu”nun liderləri Aİ nümayəndələrini Gürcüstanı müharibəyə sürükləməyə, ölkənin suverenliyini sarsıtmağa və ona yad dəyərləri qəbul etdirməyə çalışmaqda ittiham edirlər. Eyni zamanda, onlar Gürcüstanın Avropa seçiminin dəyişməz qaldığını bildirir və Brüssellə dialoqa hazır olduqlarını vurğulayırlar.
Bu qarşıdurma fonunda Gürcüstanın Avropaya inteqrasiya prosesi faktiki olaraq dayanıb. Bununla belə, Aİ rəsmilərinin bəyanatları göstərir ki, Brüssel Gürcüstanla bütün əlaqələri kəsmək niyyətində deyil.
Aİ-nin hazırkı siyasəti niyə artıq nəticə vermir?
2027-ci il oktyabrın 12-də keçirilən görüşün yekunlarına əsasən, Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaya Kallas Gürcüstanla bağlı mövcud yanaşmanı yetərsiz qiymətləndirib.
“Hazırkı yanaşmamız dəyişikliklərə nail olmaq üçün kifayət qədər təzyiq yaratmır və Avropanın strateji maraqlarını tam şəkildə həyata keçirməyə imkan vermir. Biz yanvarda bu məsələyə yenidən qayıdacağıq”, – deyə Kallas bildirib.
Onun qiymətləndirməsinə görə, Gürcüstanda demokratiyadan uzaqlaşma prosesi daha da dərinləşir. Müxalifət partiyaları qadağan olunmaq təhlükəsi ilə üzləşib, xarici təsirlə bağlı qanunvericilik isə vətəndaş cəmiyyətinin fəaliyyətini məhdudlaşdırır.
“Gürcüstan xalqı Avropa gələcəyi istəyir, lakin “Gürcü Arzusu” sistemli şəkildə onu bu imkandan məhrum edir”, – deyə Kallas vurğulayıb.
Bu bəyanatın əsas məqamı təkcə tənqidin sərtliyində deyil. Aİ-nin ali nümayəndəsi açıq şəkildə etiraf edib ki, Brüsselin hazırkı siyasəti iki mühüm məqsədə nail olmağa imkan vermir.
Birincisi, demokratik institutlar və insan hüquqları ilə bağlı siyasətini dəyişməsi üçün Gürcüstan hökumətinə təzyiq göstərməkdir. İkincisi isə Aİ-nin təhlükəsizliyi və iqtisadi maraqları baxımından həyati əhəmiyyət daşıyan sahələrdə Gürcüstanla əməkdaşlığı qoruyub saxlamaqdır.
Məsələnin müzakirəsinin yanvara keçirilməsi hələ Aİ-nin yeni sanksiyalar tətbiq etmək və ya digər konkret tədbirlər görmək barədə qərar qəbul etdiyi anlamına gəlmir. Lakin Kallasın bəyanatı göstərir ki, mövcud yanaşmaya yenidən baxılması zərurəti artıq gündəmdədir.
“Yalnız kağız üzərində namizəd” – Avropa Komissiyası Gürcüstan hökumətinə nə deyir?
Aİ-nin genişlənmə üzrə komissarı Marta Kos Gürcüstan hökuməti ilə fəal əməkdaşlığın hansı şərtlərlə bərpa oluna biləcəyini açıqlayıb.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstanın Aİ-yə namizəd ölkə statusu hazırda yalnız kağız üzərində mövcuddur. Avropa Komissiyası əməkdaşlığın bərpasını demokratiya sahəsində geriləmənin dayandırılması və Avropa dəyərlərinə yaxınlaşmaq istiqamətində konkret addımların atılması ilə əlaqələndirir.
“Onlar irəli getmədikcə, əslində qəbul etdikləri qanunlara görə geriyə addımladıqca, Avropa dəyərlərinə doğru irəliləyiş və konkret addımlar olmadıqca biz onlarla əməkdaşlıq etməyəcəyik”, – deyə Kos bildirib.
Eyni zamanda, avrokomissar hökumətlə münasibətlər və Gürcüstan xalqına dəstək arasında fərq qoyub:
“Hökumətlə əməkdaşlıq etməsək də, vətəndaş cəmiyyəti ilə işləyir və xalqa dəstək göstəririk. Yardım etdiyimiz çoxsaylı sahələr var və gələcəkdə də bu dəstəyi davam etdirəcəyik”.
Bu yanaşma artıq praktikada tətbiq olunur. Gürcüstanın Telavi şəhərində Avropa Günü münasibətilə keçirilən tədbirdə çıxış edən Aİ-nin Gürcüstandakı səfiri Pavel Herçinski bildirib ki, Avropa İttifaqı 2026-cı ildə Gürcüstanda ümumi dəyəri 38 milyon avro olan yeni layihələr həyata keçirir.
Bu layihələr təhsil, məşğulluq, kənd yerlərinin inkişafı, qadınların və həssas əhali qruplarının dəstəklənməsi, ətraf mühitin mühafizəsi və qida məhsullarının keyfiyyəti kimi sahələri əhatə edir.
Latviyanın xarici işlər naziri Bayba Braje də vurğulayıb ki, Gürcüstan xalqı Avropa gələcəyinə can atsa da, hökumət bu istiqamətdə zəruri addımları atmayıb. Bununla yanaşı, o, Gürcüstanla diplomatik dialoqun davam etdiyini və ölkənin beynəlxalq proseslərdən kənarlaşdırılmadığını təsdiqləyib.
Gürcüstan Avropa İttifaqına nə üçün lazımdır?
Lüksemburqda keçirilən görüş daha bir mühüm məqamı üzə çıxarıb: Gürcüstanda demokratiyanın vəziyyətindən asılı olmayaraq, bu ölkə Avropa İttifaqı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır.
Bu, xüsusilə Qara dəniz regionunda təhlükəsizlik, enerji və nəqliyyat əlaqələri məsələlərinə aiddir.
Bolqarıstanın xarici işlər naziri Velislava Petrova-Çamova bildirib ki, Gürcüstan Qara dəniz regionunun bir hissəsidir və onun təhlükəsizlik məsələləri üzrə dialoqda iştirakı mühüm əhəmiyyət daşıyır:
“Qara dəniz regionunda təhlükəsizliyi necə təmin edəcəyimizə dair dialoqa onları cəlb etmək çox vacibdir”.
Rumıniyanın xarici işlər naziri Oana-Silviya Tsoyu da Gürcüstanın iştirak etdiyi enerji və infrastruktur layihələrinə toxunub. O qeyd edib ki, Rumıniya region ölkələri ilə əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətində çalışır və bu prosesin davam etdirilməsi vacibdir.
Bu bəyanatlar Aİ-yə üzv dövlətlərin Gürcüstan hökumətinin siyasi kursunu dəstəklədiyi anlamına gəlmir. Əksinə, onlar göstərir ki, siyasi böhrana baxmayaraq, elə əməkdaşlıq sahələri var ki, bu sahələrdə əlaqələrin kəsilməsi Avropa İttifaqının öz maraqlarına zərər vura bilər.
Dialoqdan kim imtina edir?
“Gürcü Arzusu” hökumətinin əsas arqumentlərindən biri Avropa Komissiyası rəhbərliyinin Gürcüstanla dialoqdan yayındığına dair iddiadır.
Baş nazir İrakli Kobaxidze bildirir ki, hökumət istənilən məsələni müzakirə etməyə hazırdır, lakin Avropa Komissiyasının rəhbərliyi münasibətlərin bərpasına mane olur.
Parlamentin sədri Şalva Papuaşvili də iddia edir ki, Aİ-yə üzv dövlətlər Gürcüstanla dialoqa can atsalar da, Brüsseldəki qurumlar boykot siyasəti yürüdürlər.
“Təəssüf ki, hazırda Brüssel Gürcüstanın Avropa İttifaqı və ona üzv dövlətlərlə münasibətlərində maneə rolunu oynayır”, – deyə Papuaşvili bildirib.
Parlament çoxluğunun lideri İrakli Kirtsxaliya da oxşar mövqedən çıxış edir. O qeyd edir ki, Aİ nümayəndələri tənqidi bəyanatlar versələr də, Gürcüstan hökuməti ilə konkret məsələlər üzrə müzakirələrə qoşulmurlar.
Lakin Rumıniyanın xarici işlər naziri bu qiymətləndirmə ilə tam razılaşmayıb. “Dialoqu məhz Avropa İttifaqının boykot etdiyi barədə fikrinizlə tam razı deyiləm”, – deyə Oana-Silviya Tsoyu bildirib.
O izah edib ki, Avropa İttifaqı demokratiya prinsiplərinə sadiq olan və müxalifətə seçkilərdə rəqabət aparmaq imkanı yaradan hökumətlərlə əməkdaşlığa hazırdır.
Demokratiya ilə bağlı müzakirə necə “kimliyin müdafiəsi” kampaniyasına çevrildi?
Avropa İttifaqının tənqidlərinə cavab olaraq, “Gürcü Arzusu” partiyasının liderləri Avropa rəsmilərinin diqqət çəkdiyi konkret problemlərdən daha çox xristian dəyərlərinin, milli kimliyin və suverenliyin qorunmasının vacibliyindən danışırlar.
İrakli Kobaxidze iddia edir ki, Avropa İttifaqı Gürcüstandan eynicinsli cütlüklərə uşaq övladlığa götürmək hüququnun verilməsini və cinsiyyətin hüquqi baxımdan dəyişdirilməsinə icazə verilməsini tələb edir.
“Gürcüstanın tarixi seçimi Avropadır. Avropa İttifaqı bir neçə onillik əvvəl yaradılıb. Bizim seçimimiz Avropadır”, – deyə Kobaxidze bildirib.
O, həmin bəyanatında Avropada etnik, dini və şəxsi kimlik böhranından da danışaraq, Gürcüstanın bu cür proseslərdən uzaq qalmasını zərurət kimi təqdim edib.
Şalva Papuaşvili isə Marta Kosun Avropa dəyərlərinə qayıtmaq çağırışını xristian dəyərlərinə qarşı potensial müdaxilə cəhdi kimi şərh edib:
“Gürcüstan xristian dəyərləri üzərində qurulub. Əgər komissar Kosun xristian dəyərləri ilə bağlı iradları varsa, qoy konkret olaraq nəyə etiraz etdiyini bizə desin”.
Lakin Marta Kosun oktyabrın 12-də verdiyi bəyanatda hökumətin qəbul etdiyi qanunlardan, demokratik normalardan uzaqlaşmadan və Avropa dəyərlərinə riayət edilməsinin vacibliyindən bəhs olunurdu. O, xristian dəyərlərini tənqid etməyib.
Bundan əlavə, mövcud materiallarda Aİ-nin Gürcüstandan eynicinsli cütlüklərə uşaq övladlığa götürmək hüququnun verilməsinə dair hər hansı rəsmi tələbinə rast gəlinmir.
Aİ səfiri hökumətin hücumlarının hədəfinə çevrilib
Telavidə Avropa Gününə həsr olunmuş tədbirdən sonra Gürcüstan hakimiyyətinin Avropa İttifaqına mənfi münasibəti xüsusilə aydın şəkildə üzə çıxıb.
Tədbirdə səfir Pavel Herçinski auditoriyaya gürcü dilində müraciət edib. O, Avropa İttifaqını gürcü çoxsəsli musiqisi ilə müqayisə edərək bildirib ki, Gürcüstanın öz mədəniyyəti ilə Avropa gələcəyi arasında seçim etməsinə ehtiyac yoxdur.
Herçinski Gürcüstanda demokratiyanın vəziyyətinin pisləşməsindən və Avropa əleyhinə ritorikanın getdikcə güclənməsindən də danışıb.
Lakin hakimiyyət nümayəndələrinin reaksiyası əsasən tədbirin siyasi baxımdan qiymətləndirilməsinə və orada iştirak edən musiqiçilərin tənqidinə yönəlib.
İrakli Kobaxidze hakim partiyanın tərəfdarlarını təhqir etdiyini düşündüyü musiqi qrupunun tədbirə dəvət olunmasına görə Aİ nümayəndəliyini tənqid edib.
Şalva Papuaşvili isə tədbiri siyasi mitinq adlandıraraq səfirin Avropa Günlərini “Avropaya nifrət günləri”nə çevirdiyini bildirib.
Papuaşvili Herçinskini Vyana Konvensiyasını pozmaqda da ittiham edib.
Hakim partiyanın digər nümayəndələri daha da irəli gediblər. İrakli Zarkua səfiri inqilabi ssenariləri dəstəkləməkdə ittiham edib, Quram Maçaraşvili isə heç bir sübut təqdim etmədən onun fəaliyyətinin arxasında mümkün maliyyə maraqlarının dayandığını şübhə altına alıb.
Bu arada Tbilisi meri Kaxa Kaladze Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin görüşünü şərh edərkən bildirib:
“Kaya Kallasa xəritə gətirsəniz, o, Gürcüstanın harada yerləşdiyini göstərə bilməyəcək”.
Kaladze həmçinin Aİ nümayəndələrini Gürcüstanda onların öz maraqlarına xidmət edəcək hökuməti hakimiyyətə gətirməyə çalışmaqda ittiham edib.
Aİ institutları olmadan “Avropa seçimi”
Avropa İttifaqı ilə münasibətlərdəki böhranın daha bir aspekti hakim partiyanın Avropaya inteqrasiya ilə Aİ-nin hazırkı institutları arasında fərq qoymağa çalışmasıdır.
İrakli Kobaxidze Gürcüstanın Avropa seçimini tarixi qərar adlandırır. Eyni zamanda, münasibətlərin pisləşməsinə görə məsuliyyəti Avropa Komissiyasının rəhbərliyinin üzərinə qoyur.
Şalva Papuaşvili isə daha da irəli gedir. O, Avropa Parlamentinin Bidzina İvanişviliyə və hakimiyyətin digər nümayəndələrinə qarşı sanksiyaların tətbiqinə çağıran qətnamə layihəsini şərh edərkən bildirib:
“Belə bir Avropa Parlamenti ilə Aİ-yə qəbul olunacağımızı gözləməyə qətiyyən dəyməz. Gürcü xalqına yuxarıdan aşağı baxan insanlarla eyni masa arxasında oturmaq niyyətində deyilik”.
Papuaşvili həmçinin iddia edir ki, Aİ-nin hazırkı institutları sovet bürokratiyasını xatırladır. Onun fikrincə, Brüssel Gürcüstana ikinci dərəcəli dövlət kimi yanaşır.
Rusiya bazarı və “balans siyasəti”nin iqtisadi bədəli
Avropa İttifaqı ilə münasibətlərin pisləşməsinin iqtisadi tərəfi də var.
“Gürcü Arzusu” hökuməti öz xarici siyasətini tez-tez praqmatik və balanslaşdırılmış kurs kimi xarakterizə edir. Hakimiyyət Gürcüstanın Rusiyaya qarşı sanksiyalara qoşulmamaq və bu ölkə ilə iqtisadi əlaqələri qoruyub saxlamaq qərarını məhz praqmatizmlə əsaslandırır.
İrakli Kobaxidze də Gürcüstan hökumətinin mövqeyini əsaslandırmaq üçün ABŞ-nin Rusiya dizel yanacağına tətbiq etdiyi bəzi məhdudiyyətləri yumşaltmaq qərarına istinad edib.
Bu fonda Rusiyanın Gürcüstan məhsullarına tətbiq etdiyi yeni məhdudiyyətlər Rusiya bazarının gürcü ixracatçıları üçün nə dərəcədə etibarlı olduğu barədə yenidən şübhələr yaradıb.
“Avropalı Gürcüstan” partiyasının sədri Qiqi Tsereteli kiçik dövlət üçün balans siyasətinin başadüşülən olduğunu qəbul edir. Lakin onun fikrincə, Gürcüstan hökuməti nə Qərblə münasibətləri qoruyub saxlaya, nə də Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrdə etibarlı mühit yarada bilir.
“Balans siyasəti kiminləsə münasibətləri pozmaq deyil, onları qoruyub saxlamaq deməkdir”, – deyə Tsereteli bildirib.
Onun qiymətləndirməsinə görə, Rusiya bazarından asılılıq xüsusilə təhlükəlidir, çünki siyasi qərarlar istənilən an ticarət münasibətlərinin xarakterini dəyişə bilər.
“Rusiya bazarına bel bağlamaq bir gün fəlakətə gətirib çıxaracaq”, – deyə müxalifətçi siyasətçi hesab edir.
Demokratik qüvvələrin tənqidinə cavab olaraq iqtisadi uğurların önə çəkilməsi
Şalva Papuaşvili Aİ-nin tənqidlərinə iqtisadi göstəricilərə istinad etməklə cavab verir.
O bildirir ki, Gürcüstan iqtisadi artım tempinə görə həm Aİ-yə üzv dövlətləri, həm də üzvlüyə namizəd ölkələri qabaqlayır. Parlament sədrinin iddiasına görə, ölkənin iqtisadi uğurunu məhz Brüsselin tövsiyələrindən asılı olmayan siyasət təmin edir.
“Brüsselin dediklərinə qulaq asanlar iqtisadi zərərə məruz qalır, qulaq asmayanlar isə iqtisadi artım əldə edirlər”, – deyə Papuaşvili bildirib.
Aİ və Gürcüstan: nə dəyişəcək?
Oktyabrın 12-də Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin görüşündə Gürcüstana qarşı yeni sanksiyalar elan edilməyib. Görüşün rəsmi yekunu demokratik proseslərdə geriləmə ilə bağlı narahatlığın ifadə olunması və məsələnin yanvarda daha ətraflı müzakirə edilməsi barədə qərar olub.
Müxalifət dairələrində də Avropa İttifaqının mövqeyinin sərtləşdirilməsi ehtimalı müzakirə olunur.
Müxalifətdə olan “Lelo” partiyasının nümayəndəsi Qriqol Qeqeliya hesab edir ki, hökumətə siyasi kursunu dəyişmək üçün artıq dəfələrlə imkan yaradılıb. Buna görə də Aİ-dən daha sərt reaksiya gözləmək lazımdır.
Eyni zamanda, Qiqi Tsereteli qeyd edir ki, Brüssel hələlik Gürcüstanla münasibətləri tamamilə kəsməkdən çəkinir.
“Biz nəinki böyük potensialı itiririk, həm də konkret, hiss olunan üstünlüklərdən məhrum oluruq və vəziyyətin daha da pisləşməsi perspektivi ilə üzləşirik. Belə davam edərsə, Aİ-yə gedən yol tamamilə bağlana bilər. Hərçənd onlar hələlik bu son addımı atmağa qərar vermirlər”, – deyə o bildirib.
Yanvar müzakirələrinin əsas mövzusu Aİ-nin özünün də yetərsiz hesab etdiyi siyasətə necə düzəliş etməli olduğu məsələsi olacaq.
Aİ-yə üzv dövlətlərin konkret hansı tədbirləri nəzərdən keçirdiyi hələlik məlum deyil. Lakin oktyabrın 12-də keçirilən görüş göstərib ki, Brüssel Gürcüstanla bağlı mövcud siyasətin dəyişdirilmədən davam etdirilməsini artıq yetərli hesab etmir.
Aİ və Gürcüstan: nə dəyişəcək?
