NATO-nun Ankarada Gürcüstansız sammiti: ölkənin təhlükəsizlik üzrə əsas forumda iştirak etməməsi nə deməkdir?
Gürcüstansız NATO sammiti
İyulun 7-8-də NATO liderləri Avropa təhlükəsizliyi, müdafiənin gücləndirilməsi və Ukraynaya dəstək məsələlərini müzakirə etmək üçün Ankarada bir araya gəliblər.
Lakin son iyirmi il ərzində alyansa üzvlüyü strateji məqsəd kimi bəyan edən Gürcüstan bu müzakirələrdə rəsmi şəkildə təmsil olunmur.
Bu isə Gürcüstanın Qərbin təhlükəsizlik gündəmində tutduğu yerin nə dərəcədə dəyişdiyi ilə bağlı sualları yenidən gündəmə gətirib.
Gürcüstanın yoxluğu
NATO-nun Ankarada keçirilən 36-cı sammiti alyansa üzv olan 32 dövlətin liderlərini bir araya gətirib. Onlara NATO üzvü olmayan tərəfdaş ölkələr – Ukrayna, Yaponiya, Cənubi Koreya, Avstraliya, Yeni Zelandiya, Qətər, Bəhreyn, Küveyt, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Azərbaycan da qoşulub.
Sammitin gündəliyinə üç əsas məsələ daxildir: müdafiəyə investisiyaların artırılması, hərbi istehsalın gücləndirilməsi və Ukraynaya dəstək.
Gürcüstan nümayəndələri sammitin rəsmi iclaslarında və ya tərəfdaş ölkələrlə keçirilən siyasi məsləhətləşmələr formatında iştirak etmirlər.
Ölkəni Ankarada yalnız xarici işlər naziri Maka Boçorişvili təmsil edir. O, Münhen Təhlükəsizlik Konfransı, Türkiyə Prezident Administrasiyasının Kommunikasiya İdarəsi və SETA tərəfindən təşkil olunan “Ankarada Müttəfiqlər” tədbirində iştirak edir.
Bu forum NATO sammiti ilə eyni vaxtda keçirilsə də, alyansın rəsmi proqramına daxil deyil.
Gürcüstan hakimiyyətinin reaksiyası
Gürcüstan hökuməti Ankara sammitinə dəvət olunmamağı siyasi təcrid əlaməti kimi qiymətləndirmir. Hakim komandanın sözlərinə görə, əvvəlki illərdə Gürcüstanın da iştirak etdiyi, tərəfdaş ölkələrin NATO sammiti ilə paralel formatı bu il keçirilməyəcək.
Parlament çoxluğunun nümayəndəsi Gia Volski müxalifətin qiymətləndirmələrini “təbliğat kampaniyası” adlandırıb.
Onun sözlərinə görə, NATO sammitinə yalnız alyansa üzv ölkələr dəvət olunur, tərəfdaş dövlətlər isə Münhen Təhlükəsizlik Konfransı formatında iştirak edirlər.
“Əvvəllər NATO sammiti ilə paralel olaraq tərəfdaş ölkələrlə görüş formatı mövcud idi. İndi belə bir format yoxdur. Bunun əvəzində eyni vaxtda Münhen Təhlükəsizlik Konfransı formatında görüş keçiriləcək. Gürcüstanın xarici işlər naziri artıq ora yollanıb və sabah çıxış edəcək”, – deyə Volski bildirib.
O, həmçinin Gürcüstanın dəvət almamasının Qərb tərəfdaşlarından gələn siyasi siqnal olması iddialarını təkzib edib.
Parlament çoxluğunun lideri İrakli Kirtsxalia isə Gürcüstanın sammitdə iştirakla bağlı heç bir probleminin olmadığını bildirib və ölkənin niyə dəvət olunmaması ilə bağlı sualların təşkilatçılara ünvanlanmalı olduğunu deyib.
Xarici işlər naziri Maka Boçorişvilinin sözlərinə görə, Gürcüstanın iştirak etdiyi “Ankarada Müttəfiqlər” forumu da mühüm platformadır.
Bu forum NATO-ya üzv və tərəfdaş ölkələrin nümayəndələrini bir araya gətirir və Gürcüstana öz mövqeyini təqdim etmək üçün əlavə imkan yaradır.
“Gürcüstanın dəvət alması və sammitlə paralel keçirilən belə bir tədbirdə iştirakı bizim üçün Gürcüstanın mövqeyini çatdırmaq baxımından əlavə imkandır… Biz bu platformadan geosiyasi rolumuzu mümkün qədər yaxşı təqdim etmək üçün də istifadə edirik”.
Müxalifət: “Gürcüstan artıq regionun gələcəyinin müzakirə olunduğu masada əyləşmir”
Müxalifət partiyaları və xarici siyasət üzrə ekspertlər Gürcüstanın Ankara sammitində iştirak etməməsini təsadüfi hal hesab etmirlər.
Onların fikrincə, bu, son illərdə Qərblə münasibətlərin pisləşməsinin məntiqi nəticəsidir və Gürcüstanın əvvəllər daimi təmsil olunduğu beynəlxalq platformalardan tədricən kənarda qalmasının göstəricisidir.
“Lelo – Güclü Gürcüstan” koalisiyasının liderlərindən biri Qriqol Qegelia bildirib ki, müstəqil Gürcüstan tarixində ilk dəfə ölkə artıq nə Qara dəniz regionunun problemlərinin, nə də öz təhlükəsizliyi ilə bağlı məsələlərin müzakirə olunduğu platformalarda iştirak edir.
“Müstəqil Gürcüstan tarixində ilk dəfə ölkəmiz regionumuzun, Qara dəniz hövzəsinin və dövlətimizin taleyinin müzakirə olunduğu platformaların heç birinə dəvət edilməyib”.
Qegelianın sözlərinə görə, məsələ yalnız diplomatik nüfuzla bağlı deyil. Onun fikrincə, ölkənin beynəlxalq platformalardan kənarda qalması Gürcüstanın həm iqtisadi maraqlarına, həm də təhlükəsizlik maraqlarına birbaşa təsir göstərir.
“Danışıqlar masasında sizi artıq görmürlərsə, bu o deməkdir ki, siz artıq maraq doğurmursunuz və Avropa İttifaqının genişlənmə gündəliyinin bir hissəsi sayılmırsınız”.
“Bu, siyasətə, iqtisadiyyata və vətəndaşları narahat edən bütün məsələlərə, istər sabitlik, inkişaf, istərsə də qiymətlərə birbaşa təsir göstərir”, – deyə Qegelia əlavə edib.
“Azadlıq Meydanı” müxalif hərəkatının üzvü Giorgi Şaişmelaşvili isə diqqəti sammitin gündəliyinə yönəldib.
Onun sözlərinə görə, hazırda NATO üçün əsas məsələlər müdafiə sənayesinin gücləndirilməsi, hərbi xərclərin artırılması və Ukraynaya dəstəkdir. O hesab edir ki, məhz bu sahələrdə Gürcüstan tərəfdaşlarından geri qalır.
“Ankarada keçirilməsi planlaşdırılan NATO sammitinin gündəliyinə baxsaq, Gürcüstanın dəvət olunmaması tamamilə məntiqli görünür. Çünki gündəlikdə üç əsas məsələ var və onların hər biri üzrə biz ciddi şəkildə geri qalırıq”.
“Droa” müxalifət partiyası Gürcüstanın forumda iştirak etməməsini ölkənin xarici siyasəti ilə əlaqələndirir.
Partiya bəyan edib ki, gürcü rəsmiləri İranda keçirilən rəsmi tədbirlərdə iştirak etdikləri halda, Avropa təhlükəsizliyinin gələcəyinin müzakirə olunduğu forumda Gürcüstan təmsil edilmir.
Bəyanatda qeyd olunur ki, hökumətin siyasəti “Gürcüstanı Avroatlantik kursdan uzaqlaşdırıb və onu Rusiya, İran və Çinlə üz-üzə qoyub”.
Gürcüstan əsas iştirakçılardan biri olmalı idi
Politoloq Paata Zakareişvili hesab edir ki, Gürcüstanın Ankara sammitində iştirak etməməsi simvolik məna daşıyır. Çünki görüş məhz Tbilisinin strateji rol oynadığı regionda keçirilir.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstan sadəcə NATO-ya üzv olmağa çalışan ölkə deyil. O, Qara dəniz və Cənubi Qafqazın təhlükəsizlik sisteminin tərkib hissəsidir.
Buna görə də alyans bu regionun təhlükəsizliyini və Ukraynadakı müharibəni müzakirə etdiyi bir vaxtda Gürcüstanın rəsmi nümayəndələrinin iştirak etməməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
“Bu sammit Gürcüstan üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Türkiyə Qara dəniz və Cənubi Qafqazdır, burada onun rolu artıb. Gürcüstan da Qara dəniz və Qafqaz ölkəsidir. Gürcüstan bu sammitdə fəxri qonaq qismində iştirak etməli idi”.
Zakareişvili bildirib ki, tərəfdaş ölkələrin NATO sammitinə dəvət olunması yeni təcrübə deyil. Onun sözlərinə görə, Gürcüstan uzun illər alyansla ən sıx əməkdaşlıq edən dövlətlərdən biri hesab olunurdu.
“Türkiyədə keçirilən NATO sammitində NATO üzvü olmayan ölkələr də iştirak edəcək. Gürcüstan NATO-ya üzv olmağa çalışan ölkədir. Gürcüstan və Ukrayna NATO üzvlüyü yolunda birlikdə irəliləyirdi… İndi isə Gürcüstan artıq heç yerdə nəzərə alınmır. Biz şərtləri yerinə yetirmirik və məhz bu da dəvət olunmalı olduğumuz ölkələr sırasına daxil edilməməyimizin səbəblərindən biridir”.
Zakareişvilinin sözlərinə görə, son illərdə tərəfdaşların Gürcüstana münasibəti dəyişib və bu da ölkənin Ankarada təmsil olunmamasını izah edir.
“Gürcüstanı görməzlikdən gəlirlər və hesab edirlər ki, onunla ümumiyyətlə münasibət saxlamamaq daha yaxşıdır. Çünki Gürcüstanın Rusiyaya hansı məlumatları ötürəcəyi bilinmir. Gürcüstan etibarsız, kövrək və toksik dövlətdir”.
Format fərqi
Beynəlxalq münasibətlər üzrə ekspert Giorgi Melaşvili NATO-nun rəsmi sammiti ilə ona paralel keçirilən tədbirlər arasındakı fərqə diqqət çəkir.
“Təəssüf ki, Gürcüstan NATO sammitində tamhüquqlu iştirak əvəzinə yalnız forumun kənar iştirakçısıdır… Bu, NATO sammiti deyil. Maraqlı və vacib tədbirdir, amma NATO sammitində tamhüquqlu iştirak anlamına gəlmir”.
Onun fikrincə, Gürcüstan hökumətinin qeyri-hökumət sektorunu kəskin tənqid etdiyi halda, məhz QHT-lərin təşkil etdiyi beynəlxalq platformada iştirak etməsi paradoksal görünür.
Politoloq Paata Zakareişvili də NATO-nun rəsmi sammiti ilə Gürcüstanın xarici işlər nazirinin qatıldığı konfrans arasında fərq olduğunu vurğulayır. Onun sözlərinə görə, bu tədbir beynəlxalq əhəmiyyət daşısa da, NATO-da qərarların qəbul edilməsi prosesinin bir hissəsi deyil.
“Maka Boçorişvilinin iştirak etdiyi formata gəlincə, bu format vacibdir, lakin birbaşa NATO ilə bağlı deyil…
Bu, nüfuzlu beynəlxalq qeyri-hökumət təşkilatlarının planlaşdırdığı görüşdür. Sadəcə NATO sammiti ilə eyni vaxta təsadüf edən tamamilə fərqli tədbirdir”.
Niyə Gürcüstan artıq Qərbin təhlükəsizlik gündəmində yer almır?
Diplomat Gigi Gigiadze Ankara sammitini daha geniş prosesin tərkib hissəsi hesab edir.
“Bu gün Gürcüstan maksimum dərəcədə təcrid olunub. Gürcüstan tək buraxılıb. O, artıq nə Avropa İttifaqının, nə də NATO-nun tərəfdaş ölkəsi kimi qəbul edilir. Gürcüstanla bağlı heç bir yeni təşəbbüs yoxdur”.
Onun sözlərinə görə, Gürcüstanın Ankara sammitində iştirak etməməsi artıq təəccüblü deyil.
“Gürcüstan artıq əvvəllər iştirakının nəzərdə tutulduğu heç bir formatda yer almır. Buna görə də NATO sammitində iştirak etməməsi də heç də təəccüblü deyil”, – o, Formula telekanalının efirində bildirib.
Son illərdə nə dəyişib?
Son iyirmi il ərzində Gürcüstanla NATO arasındakı münasibətlər alyansın genişlənmə siyasətinin ən fəal istiqamətlərindən biri hesab olunurdu.
2008-ci ildə Buxarest sammitində NATO Gürcüstanın gələcəkdə alyansa üzv olacağını təsdiqləsə də, bunun üçün konkret tarix müəyyən edilməmişdi.
Sonrakı illərdə Gürcüstan məsələsi NATO sammitlərinin bəyannamələrində mütəmadi olaraq yer alırdı.
Tbilisi tərəfdaşlıq formatlarında iştirak edir, ölkənin Avroatlantik inteqrasiyası isə alyansın rəsmi sənədlərində daim vurğulanırdı.
Lakin son illərdə bu tendensiya dəyişib. NATO-nun 2024-cü il bəyannaməsində artıq Gürcüstanın gələcək üzvlüyü ilə bağlı qeyd yer almayıb.
Bu il isə ölkə tərəfdaş dövlətlərə regional təhlükəsizlik məsələlərini müzakirə etmək imkanı verilən formatların heç birində iştirak etməyib.
Gürcüstansız NATO sammiti
