"Rusiyanın B planı işə düşdü": Ermənistanda seçkilərin ilkin nəticələrinin təhlili
Ermənistanda seçki nəticələrinin təhlili
Ermənistanın Mərkəzi Seçki Komissiyası parlament seçkilərinin ilkin nəticələrini açıqlayıb. Baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası seçkilərdə qələbə qazanıb.
Partiyaya 727 min 827 seçici səs verib ki, bu da səslərin 49,825 faizini təşkil edir.
Hakim partiyanın əsas rəqibləri isə aşağıdakı nəticələri göstəriblər:
- Rusiyalı iş adamı Samvel Karapetyanın “Güclü Ermənistan” bloku – 23,281 faiz (340 min 88 səs),
- Ermənistanın sabiq prezidenti Robert Koçaryanın “Ermənistan” bloku – 9,934 faiz (145 min 113 səs),
- iri sahibkar Qaqik Tsarukyanın “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyası – 3,996 faiz (58 min 378 səs).
Milli Məclisə düşmək istəyən bloklar üçün seçki baryeri 8 faiz, partiyalar üçün isə 4 faizdir. İlkin nəticələrə görə, “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasına baryeri keçmək üçün cəmi 0,004 faiz çatmayıb. Partiyanın seçki qərargahı səslərin yenidən sayılmasını tələb edəcəyini açıqlayıb.
Mərkəzi Seçki Komissiyası yaxın iki gün ərzində bu cür müraciətləri qəbul edəcək. Seçkilərin yekun nəticələrinin bir həftə sonra elan olunacağı gözlənilir.
Paşinyan artıq Ermənistan xalqını “seçkilərdə qələbə münasibətilə” təbrik edib. O bildirib ki, “üçbaşlı müharibə partiyası” məğlub olub. Baş nazir uzun müddətdir ki, öz partiyasının üç əsas rəqibini belə adlandırır. Söhbət “Güclü Ermənistan” və “Ermənistan” bloklarından, eləcə də “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasından gedir. Paşinyanın sözlərinə görə, onların liderləri Azərbaycanla sülh prosesinə yenidən baxılması mövqeyindən çıxış edirlər və bu, qaçılmaz olaraq yeni müharibəyə gətirib çıxara bilər.
Parlamentə düşən qüvvələrlə mümkün əməkdaşlıqla bağlı suala cavab verən Paşinyan bildirib ki, söhbət siyasi qüvvələrdən deyil, “cinayətkar oliqarxiyadan” gedir və onların əmlakları təcili şəkildə müsadirə edilməlidir.
Politoloq Robert Gevondyanın fikrincə, seçkilərin nəticələrinə müxtəlif amillər təsir göstərib. Bunlar arasında vətəndaşların Qərbyönlü və ya Rusiyayönlü baxışları, həmçinin cəmiyyətin bir hissəsinin seçkilərə laqeyd münasibəti yer alır. O, müxalifətin həyata keçirdiyi və miqyasına görə görünməmiş seçici satınalma kampaniyasını da mühüm amillərdən biri hesab edir.
Analitik qeyd edir ki, Ermənistanda bir çox seçici “əleyhinə səsvermə” prinsipi ilə hərəkət edib.
Yəni insanlar sırf Paşinyanın hakimiyyətdə qalmaması üçün “Güclü Ermənistan” və ya “Ermənistan” bloklarına səs veriblər. Digər tərəfdən, cəmiyyətin bir hissəsi də sırf Rusiyayönlü qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsinin qarşısını almaq üçün Paşinyana səs verib.
“Demək olar ki, Rusiyanın seçkilər ərəfəsindəki addımları əks effekt verdi. (Burada söhbət Ermənistan hakimiyyətinə göstərilən siyasi və iqtisadi təzyiqdən gedir.) Seçkilərə xeyli daha çox insan qatıldı. İnsanlar, necə deyərlər, prinsip naminə müqavimət göstərmək üçün gəldilər. Vətəndaşların Rusiyadan Ermənistana gələrək onların necə yaşamalı olduqları barədə qərar verməsi insanlarda narazılıq yaratdı. Buna görə də seçici fəallığı əvvəlki iki seçki ilə müqayisədə xeyli yüksək oldu. Nəticələr isə yerli əhalinin mövqeyini açıq şəkildə göstərir”, – Gevondyan JAMnews-a bildirib.
Seçkilərin nəticələrinə əsasən, “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyası hökuməti təkbaşına formalaşdıracaq. Lakin partiya konstitusion çoxluq əldə edə bilməyib.
Bu, partiyanın maksimum proqramı idi və ona nail olmaq mümkün olmayıb. Konstitusion çoxluq yeni konstitusiyanın qəbulu üçün referendum keçirmək baxımından vacibdir. İndi bu məqsədi reallaşdırmaq üçün “Vətəndaş Müqaviləsi” parlamentdəki müxalif qüvvələrdən birinin dəstəyinə ehtiyac duyacaq. Partiyanın öz mandatları bu məsələni referenduma çıxarmaq üçün kifayət etmir.
Hakim partiya bunun çoxdan yetişmiş zərurət və öz təşəbbüsləri olduğunu bildirir. Bundan əlavə, onlar konstitusiyanın dəyişdirilməsinin Ermənistanın daxili işi olduğunu vurğulayırlar. Bununla belə, məlumdur ki, Bakı Ermənistan Konstitusiyasına dəyişiklik edilməyincə sülh sazişini imzalamaqdan imtina edir.
Azərbaycanda hesab edirlər ki, Konstitusiyada ərazi iddiaları əks olunub. Konstitusiyanın mətnində belə narahatlıq yarada biləcək müddəalar yoxdur. Lakin sənəddə Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edilir və həmin bəyannamədə Ermənistanla Dağlıq Qarabağın birləşməsindən bəhs olunur.
Politoloq Robert Gevondyan seçkilərin nəticələrini, hakim qüvvənin konstitusion çoxluq əldə etməməsinin hansı nəticələrə səbəb ola biləcəyini, yeni parlamentdən nə gözlənildiyini və Ermənistanın xarici siyasətində dəyişiklik olub-olmayacağını şərh edib.
- Paşinyana qarşı “mübarizə” üçün göndərilən Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının agentləri: “The İnsider”in ifşaları
- Rusiyanın FTX-sinin Ermənistandakı parlament seçkilərinə müdaxiləsi: faktçekerlərin ifşası
- Paşinyana qarşı “mübarizə” üçün göndərilən Rusiya xüsusi xidmət orqanlarının agentləri: “The İnsider”in ifşaları
Paşinyan qələbəni elan etməyə tələsib
İyunun 8-nə keçən gecə, MSK 2005 seçki məntəqəsindən yalnız 477-si üzrə nəticələri açıqladığı vaxt Paşinyan partiyasının qələbəsini elan etməyə tələsib. O, həmçinin “Vətəndaş Müqaviləsi”nin koalisiyaya girmədən hökuməti təkbaşına formalaşdıracağını bildirib.
Jurnalistləri partiyanın nəticə çıxarmağa tələsib-tələsmədiyi maraqlandırıb. Paşinyan buna belə cavab verib:
“Bilirsiniz, bizim bütün seçki məntəqələrində etibarlı şəxslərimiz var, onların protokolları bizdədir və nəticələri özümüz hesablayırıq”.
“Ermənistan” və “Güclü Ermənistan” blokları, “Birlik qanadları” və “Fədakar Ermənistan” partiyaları nəticələr elan olunmadan qələbə bəyanatını tənqid ediblər. Onlar bunu “hakimiyyəti qəsb etmək cəhdi”, “MSK-ya təzyiq” və “Seçki Məcəlləsinin normalarının pozulması” kimi qiymətləndiriblər.
Paşinyan vurğulayıb ki, partiya bu dəfə 2021-ci ilin növbədənkənar seçkiləri ilə müqayisədə daha çox səs toplayıb. O, qələbəni xalqın etimadını təsdiqləyən “tarixi” nəticə adlandırıb.
“Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma kursunu davam etdirəcəyik” — Paşinyan
Jurnalistlər Paşinyandan Ermənistan hakimiyyətinin Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma kursunu davam etdirib-etdirməyəcəyini soruşublar.
O bildirib ki, Ermənistan Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma kursunu, həmçinin Rusiyanın liderliyi ilə fəaliyyət göstərən Avrasiya İqtisadi İttifaqına üzvlüyünü davam etdirəcək:
“Biz Rusiya və Avrasiya İqtisadi İttifaqının digər üzv dövlətləri ilə münasibətləri inkişaf etdirməyə davam edəcəyik. Şübhəsiz ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı çərçivəsində əlaqələrin gücləndirilməsinə töhfə verəcəyik”.
Politoloq Robert Gevondyanın şərhi
Rusiyanın Ermənistan parlamentində “dəli köynəyi” rolunu oynayan qüvvəyə ehtiyacı var idi
“Görünür, bu, Rusiyanın ‘B planı’ idi: əgər hakimiyyəti ələ keçirmək mümkün olmursa, heç olmasa parlamentdə elə bir ‘dəli köynəyi’ olmalıdır ki, onun vasitəsilə hakimiyyətin istədiyi hər şeyi etməsinin qarşısını almaq mümkün olsun. Rusiya bu planın həyata keçməsinə nail oldu.
Bu ‘dəli köynəyi’ Rusiyaya ilk növbədə Konstitusiyaya dəyişikliklər məsələsində lazımdır ki, sənəddə Moskva üçün problem yarada biləcək müddəalar ortaya çıxmasın. Yaxud ümumiyyətlə, Konstitusiyaya dəyişikliklərin qarşısını almaq və Ermənistan hakimiyyətinin sülh sazişini imzalamasına mane olmaq üçün. Çünki bu, Rusiyanın maraqlarına ziddir.
Bu, həm də ona görə vacib idi ki, parlamentə hakim partiyanın əməkdaşlıq edə biləcəyi qüvvələr daxil olsun. Digər tərəfdən, məqsəd parlamentin normal fəaliyyət göstərməsinə mane olmaq, böhran vəziyyətləri yaratmaq idi. Ötən çağırış parlamentində ‘Ermənistan’ və ‘Şərəfim var’ blokları da məhz belə davranırdı”.
Aİ-yə doğru daha qabarıq hərəkət görməyəcəyik
“İndiyədək xarici siyasətdə baş verənlər davam edəcək.
Hakim partiyanın konstitusion çoxluğa malik olmaması səbəbindən yaranan məhdudiyyətləri nəzərə almaq lazımdır. Görəcəyik ki, proses daha da ləngiyəcək.
Məhz yeni parlamentin tərkibinə görə Avropa İttifaqına doğru daha qabarıq hərəkət müşahidə etməyəcəyik.
‘Vətəndaş Müqaviləsi’ isə balanslaşdırılmış xarici siyasət kursunu davam etdirəcək”.
Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərdə müsbət inkişaf gözlənilir
“Azərbaycan və Türkiyəyə gəldikdə isə, çox güman ki, proseslər daha sürətlə inkişaf edəcək. Çünki həmin ölkələr seçkilərin keçirilməsini və nəticələrini gözləyirdilər. Onlar sülh siyasətini davam etdirəcək hökumətin yenidən seçiləcəyini gözləyirdilər.
Faktiki olaraq, belə bir hökumət artıq formalaşıb. Düşünürəm ki, qısamüddətli perspektivdə hadisələrin sürətlə inkişaf edəcəyini gözləmək olar.
İlk növbədə, Türkiyə ilə sərhədin açılacağını, daha sonra isə Azərbaycanla bağlı müəyyən proseslərin başlayacağını gözləyirik. Xüsusilə də yaxın aylarda tikintisinə başlanacağına ümid etdiyim “Tramp marşrutu”nun reallaşması istiqamətində addımların atılması mümkündür.
“Beynəlxalq sülh və rifah naminə Tramp marşrutu” (Trump Route for International Peace and Prosperity – TRIPP) Azərbaycanı onun Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə Ermənistan ərazisi vasitəsilə birləşdirəcək nəqliyyat yoludur.
Bir neçə il ərzində Yerevan və Bakı bu məsələ üzrə razılığa gələ bilmirdi. Azərbaycan “Zəngəzur dəhlizi” adlandırdığı yolun açılmasını tələb edirdi. Ermənistan hakimiyyəti isə bütün yolların blokdan çıxarılmasına hazır olduğunu, lakin ölkənin həmin ərazi üzərində nəzarətini və suveren hüquqlarını itirməsi mənasına gələ biləcək “dəhliz” terminini qəbul etmədiyini bildirirdi.
Yalnız avqustun 8-də Vaşinqtonda tərəflər razılığa gəldilər ki, yol Ermənistanın suveren nəzarəti altında qalacaq, ABŞ isə blokadadan çıxarma prosesinə biznes tərəfdaşı kimi qoşulacaq. Məhz buna görə layihə vasitəçinin şərəfinə “Tramp marşrutu” adlandırılıb.
Azərbaycanla sərhədin digər hissələrində də müxtəlif əməkdaşlıq formatları mümkündür. Məsələn, Tavuş-Qazax delimitasiya və demarkasiya olunmuş sahəsində yükdaşımaların təşkili və ya buna bənzər layihələrin həyata keçirilməsi mümkündür”.
Konstitusiyanın dəyişdirilməməsi ehtimalı var
“Çox güman ki, ya Konstitusiyanın dəyişdirilməsi prosesinə başlamaq mümkün olmayacaq, ya da bu yalnız qanunvericilikdə ciddi dəyişikliklər baş verdiyi halda mümkün olacaq.
İndi aydın olur ki, hakim partiya indiyədək yeni Konstitusiya layihəsini niyə dərc etməyib. Əgər Konstitusiyanın mətni əvvəlcədən açıqlansaydı, ona dəyişiklik etmək çox çətin olardı və mövcud mətnin bu siyasi qüvvələrlə razılaşdırılması böyük ehtimalla mümkün olmazdı.
Konstitusiyaya dəyişikliklər edilə bilər, lakin yekun mətn partiyanın seçkilərdən əvvəl təsəvvür etdiyindən tamamilə fərqli olacaq.
Konstitusiyanın ümumiyyətlə dəyişdirilməməsi ehtimalı da mövcuddur. Bu isə o deməkdir ki, sülh sazişi imzalanmayacaq.
Düşünürəm ki, Konstitusiyanı dəyişdirmək mümkün olmasa belə, münaqişənin nizamlanması prosesi davam edəcək. Lakin bu, sülh sazişi imzalanmadan, daha ləng və daha mürəkkəb prosedurlar çərçivəsində baş verəcək”.
Müxalifətin seçkilərdən sonra mübarizə aparmaq üçün resursları yoxdur
“Seçkilərdən sonra etiraz aksiyaları başlatmaq istəyən siyasi qüvvələrin bunun üçün kifayət qədər resursları və imkanları yoxdur.
Məsələn, “Güclü Ermənistan”ın keçirdiyi mitinqlər zamanı onların hansı resurslara malik olduğunu gördük. Küçələrə nə qədər insan çıxara bildiklərini də anlayırıq. Bu isə küçə mübarizəsi aparmaq üçün açıq şəkildə kifayət deyil.
Sadəcə küçəyə çıxmaq, mitinq keçirmək və sonra parlament mandatlarını götürmək üçün geri qayıtmaq. Düşünürəm ki, onların yeganə variantı məhz budur”.
Hakim qüvvə müxalifəti siyasi proseslərdən kənarlaşdırmayacaq
“Parlamentdə 2021-ci ilin növbədənkənar seçkilərindən sonra yaranmış mənzərənin təkrarlanacağını görəcəyik.
Aydındır ki, “Ermənistan” və “Güclü Ermənistan” bloklarının siyahıları ilə parlamentə gələn şəxslər oraya işləmək üçün deyil, hakim partiyanın fəaliyyətinə mane olmaq, problemlər yaratmaq və prosesləri çətinləşdirmək üçün gəlirlər. Bu isə son beş ildə müşahidə etdiyimiz vəziyyətin qarşıdakı beş ildə də davam edəcəyi anlamına gəlir.
Düşünmürəm ki, hakimiyyət nümayəndələri “üçbaşlı müharibə partiyasının Ermənistandan kökünün kəsilməsi” barədə danışarkən siyasi məqsədəuyğunluq baxımından real niyyətlərini ifadə edirlər.
“Vətəndaş Müqaviləsi” üçün belə bir müxalifətin mövcudluğu sərfəlidir. Onların fonunda hakim partiya, əgər ciddi dəyişikliklər baş verməsə, həmişə çoxluq formalaşdıra və hakimiyyətdə qala bilər.
Bu qüvvələrin siyasi proseslərdən kənarlaşdırılması istiqamətində addımlar atılacağını düşünmək düzgün olmaz.
Lakin bu, konkret şəxslərlə bağlı hüquqi proseslərin olmayacağı demək deyil. Tamamilə mümkündür ki, müəyyən cinayətlər törətmiş şəxslər məsuliyyətə cəlb olunsunlar. Bununla belə, bu kontekstdə siyasi qüvvələr bütövlükdə öz mövqelərini itirməyəcəklər”.
Ermənistanda seçki nəticələrinin təhlili
