Աբխազիա. հարստանալ առանց Ռուսաստանի
Հավանական է, որ նաև Ռաուլ Հաջիմբային է այցելել ամեն ինչ այնպես, ինչպես կա, թողնելու միտքը:
Հատկապես, որ աբխազական հասարակությունը պահպանողական է և դժկամությանմբ է ընդունում ցանկացած բարեփոխում:
Բայց եթե անգամ այդպես եղել է, ապա նախկինում: 2016-ին Աբխազիայի առաջնորդն այլևս այլընտրանք չունի: 2015-ին Մոսկվայի խոստացած 4մլրդ ռուբլուց ($57 մլն) Սուխումը ստացել է միայն յոթ տոկոսը:
2009-2014-ին Աբխազիայի սոցիալ-տնտեսական զարգացման աջակցության համակարգային ծրագրի շրջանակում ռուսական բյուջեից ավելի քան 15մլրդ ռուբլի է ($ 211 մլն) փոխանցվել: Այդ միջոցների հաշվին հիվանդանոցներ, դպրոցներ, մշակույթի տներ և մարզադաշտեր են կառուցվել:
![](http://jam-news.net/Uploads/Publication/1601/ContentImages/Hy-am/1.jpg)
Որպես արդյունք հանրապետությունը ձեռքբերեց ռուսական օգնությունից մեծապես կախված տնտեսություն և մակաբուծային բյուրոկրատական համակարգ, որը չի ուզում ոչինչ փոխել:
Սակայն այժմ, ռուսական ֆինանսական օգնության աղբյուրը սկսել է ցամաքել, և Աբխազիան ստիպված է ինքնուրույն ելք փնտրել:
2016-ի սկզբին Ռաուլ Հաջիմբան արմատական բարեփոխումներ ձեռնարկեց, որոնց նպատակը «Աբխազիայի տնտեսությունն՝ ինքնաբավ, իսկ բյուջեն ոչ դոտացիոն դարձնելն է»:
Ինչպե՞ս է նա պլանավորում հասնել դրան:
1. Ավելացնել հարկերը
Առաջին քայլը հարկային համակարգի փոփոխությունն է, որն արդեն հաստատվել է խորհրդարանի կողմից: Եթե նախկինում ներկրվող ապրանքից միայն մաքսատուրք էր գանձվում, ապա այժմ գործարարները պետք է նաև տասը տոկոսի չափով ԱԱՀ վճարեն:
Կառավարությունում կարծում են, որ այս նորարարությունը կպաշտպանի աբխազ արտադրողին էժան ներկրված ապրանքից, տեղական արտադրանքին հնարավորություն կտա մրցակցել ու զարգանալ և հարկային մուտքերը կավելացնի մեկ մլրդ ռուբլով:
2015-ի պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, Աբխազիայում ներկրման ծավալը վեց անգամ գերազանցում է արտահանման ծավալը, և տեղական արտադրանքի զարգացման հարցը ծայրահեղ արդիական է:
Սպասվում է, որ նոր արարություններն առաջին հերթին կթեթևացնեն մթերք արտադրող ձեռնարկությունների կյանքը: Օրինակ, Սուխումի կաթի գործարանի:
Երկու տարի առաջ այդ ձեռնարկությունը, որը ռուսական ֆինանսական օգնության հաշվին փաստացի նոր է կառուցվել և ժամանակակից սարքավորումներով հագեցվել, մեծ թափով բացվեց: Սակայն, աշխատելով մի քանի ամիս, գործարանը կանգնեց: Հիմնական պատճառը ներկրվող կաթնամթերքի մրցակցությանը չդիմանալն էր:
Ներկրման համար ԱԱՀ վճարելը կօգնի ոտքի կանգնել նաև շինանյութ արտադրող ձեռնարկություններին: Մինչև հիմա այդ շուկայի առյուծի բաժինը զբաղեցնում է թուրքական ու ռուսական ապրանքը, որը Աբխազիայում էլ է արտադրվում է, սակայն մրցակցությունից դուրս է:Այժմ էկոնոմիկայի նախարարությունը խոստանում է փոփոխել այդ բալանսը:
Ներկրումը ԱԱՀ-ով հարկելու (կառավարությունն, իհարկե, չի սիրում այդ մասին բարձրաձայն խոսել) ևս մեկ պատճառ է առևտրով զբաղվող ձեռնարկությունների շրջանառությունը վերահսկելու անհնարինությունը: Հսկիչ դրամարկղային մեքենաների մշակույթը երկար տարիների ընթացքում հնարավոր եղավ ներդնել միայն խոշոր խանութներում: Մնացածներում՝ ապրանքն իրացվում է առանց հաշվառման, և վճարվող հարկերը ոչ մի կերպ չեն համապատասխանում իրական շրջանառությանը:
Բնականաբար, ակնհայտ է, որ առևտրային ընկերությունները հիացած չեն բիզնես վարելու նոր կանոններով: Խորհրդարանի շենքի մոտ բողոքի ակցիաներ անցկացվեցին նոր ԱԱՀ-ն հանելու պահանջով: Սակայն միակ բանը, ինչին կարողացան ակցիայի մասնակիցները հասնել, ցուցակում հայտնված ապրանքի թեթևակի կրճատումն է:
2. Ավելացնել բյուջեի եկամտային մասը
2016-ին Աբխազիան առաջին անգամ հավակնոտ բյուջե ձևավորեց. ինքնուրույն վաստակած միջոցները (առանց ռուսական դոտացիաների) պետք է կրկնակի աճեն նախորդ տարվա համեմատ:
Եթե վերջին երեք տարիների ընթացքում սեփական եկամուտը չի գերազանցել 3մլրդ ռուբլին ($43 մլն), ապա այժմ այդ նշաձողը 6մլրդ է:
Այսպիսի արդյունքի կառավարությունը ձգտելու է հասնել որակյալ վարչարարության և ամենակարևորը՝ «ստվերային» տնտեսության օրինականացման հաշվին, որի մասնաբաժինը հանրապետությունում կազմում է 50%:
«Այս խնդիրը շատ բարդ է, բայց նաև հասանելի, պետք է այնպես անել, որ բիզնեսին ձեռնտու լինի հարկեր վճարելը, այլ ոչ թե չինովնիկներին կերակրելը», — ասում է խորհրդարանի բյուջետային կոմիտեի նախագահ Բեսլան Ցվինարիան:
Որպես այդ նպատակին հասնելու քայլ կառավարությունը նշում է հարկային օրենսգրքում կատարված փոփոխությունները, որոնց մասին արդեն խոսեցինք, և հաշվապահական հաշվառման համակարգի արմատական բարեփոխումը, որի մասին շուտով կհայտարարվի:
Հաջորդ միջոցը պետպատվերների բաց մրցույթների պարտադիր անցկացման վերաբերյալ օրենքի ընդունումն է:
Նախորդ տարվա վերջում Աբխազիայի կառավարությունը հաստատել է Սոցիալ-տնտեսական զարգացման ռազմավարություն և խոստացել, որ ամենամոտ ապագայում հաստատվելու է ըստ տարբեր ճյուղերի մշակված զարգացման ծրագիր:
3. Վերահսկել բյուջեի ծախսային մասը
2016թ. փետրվարին Աբխազիայում Պետական գանձապետարան է բացվել, որի հիմնական գործառույթը բյուջետային միջոցների ծախսը վերահսկելն է:
Էկոնոմիկայի նախարարությունում հաստատում են, որ բյուջետային միջոցները հաճախ են ծախսվում ոչ թե հաստատված նախահաշվի հիման վրա, այլ պաշտոնյայի քմահաճույքի և հաճախ են «կորում տարբեր սխեմաներում»: Սպասվում է, որ գանձապետարանն այդ գործընթացի խիստ և թափանցիկ վերահսկողություն կիրականացնի:
4. Կրճատել բյուրոկրատական աշխատակազմը
Դեռևս նախորդ տարի Աբխազիայի բյուջետային կազմակերպություններում կրճատեցին աշխատակիցների մոտ 15%-ը: Սակայն դա բավարար չէր, քանզի, տնտեսության ռեալ հատվածում մեկ աշխատողին բաժին է ընկնում երկու ղեկավար:
«Ռաուլ Հաջիմբան, հավանաբար, այլ տարբերակ էլ չունի, քան բյուրոկրատիայի ախորժակը զսպելը, զուգահեռաբար նաև տնտեսությունը ստվերից դուրս բերելը: Հատկապես, երբ ընդդիմությունն արդեն ստորագրահավաք է սկսել նախագահին ժամկետից շուտ հեռացնելու մասին հանրաքվե անցկացնելու համար: Առանց երկրի բյուջեի լրացման շրջանում զգալի հաջողությունների և կաշառակերության դեմ ադյունավետ պայքարի, սեփական աթոռը պահպանելու նախագահի շանսերը չնչին կլինեն», — կարծում է հրապարակախոս Իբրահիմ Չկադուան:
Ռաուլ Հաջիմբայի համար 2016-ը նախագահության ողջ ժամանակահատվածի ամենածանր և լարված տարին կլինի: Իրավական դաշտից դուրս ապրելու սովոր բյուրոկրատիան ու բիզնեսը կարող է ընդդիմանան նախագահի նորարարություններին:
Եվ իշխանությունը պահպանելու այլ միջոց, քան տնտեսական բարեփոխումներն են, Աբխազիայի նախագահը չունի:
Հոդվածում տեղգտած մտքերը փոխանցում են հեղինակի տերմինաբանությունն ու հայացքները և պարտադիր չէ, որ արտացոլեն խմբագրության դիրքորոշումը:
Հրապարակվել է 24.03.2016