რუსულ მედიაში "ცილისწამების კამპანია“ და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის ვიზიტი მოსკოვში: რა იცვლება?
აზერბაიჯანის დისკრედიტაციის კამპანია რუსეთში
რუსეთის მედიასა და პროსახელისუფლებო საინფორმაციო სივრცეში ბოლო დღეებში აზერბაიჯანის წინააღმდეგ მიმართული პუბლიკაციების ახალი ტალღა შეინიშნება. სახელმწიფო ტელევიზიები, ონლაინგამოცემები და Telegram-არხები თითქმის ერთნაირი გზავნილებით ავრცელებენ მასალებს, რასაც ბაქოში კოორდინირებულ საინფორმაციო კამპანიად აფასებენ.
პროსამთავრობო სააგენტო Report ამ პროცესს “ცენტრალიზებულ დისკრედიტაციის კამპანიას“ უწოდებს და მას პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის მიერ შუშას IV გლობალურ მედია ფორუმზე გაკეთებულ განცხადებებს უკავშირებს.
მიუხედავად იმისა, რომ მოსკოვსა და ბაქოს შორის ოფიციალური დიალოგი გრძელდება, საინფორმაციო ფრონტზე რიტორიკა აშკარად გამწვავდა, რაც ორ ქვეყანას შორის არსებული უთანხმოების ახალ ეტაპზე მიუთითებს.
გამწვავებული რიტორიკა
რუსულ საინფორმაციო სივრცეში გავრცელებულ მასალებში გამოყენებულია მკვეთრად ემოციური ტერმინოლოგია: „ომის ქორები“, „რასისტული, შოვინისტური და ფაშისტური იდეოლოგია“, „რასიზმი“, „ნაციონალისტური და ფაშისტური წრეები“.
განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს ტერმინ „რაშიზმის“ გამოყენებასთან დაკავშირებული კონტექსტი. ეს ცნება ბოლო წლებში განსაკუთრებით უკრაინულ და დასავლურ პოლიტიკურ დისკურსში დამკვიდრდა, როგორც რუსეთის თანამედროვე ავტორიტარული და აგრესიული პოლიტიკის აღსაწერი ტერმინი.
ამავე დროს, შუშაში გაკეთებული განცხადება, რომ სამხრეთ კავკასიის მიმართ „ძველი მეთოდოლოგია მთლიანად მოძველებულია“, მოსკოვში შეიძლება აღქმულ იქნას როგორც რეგიონში რუსეთის ტრადიციული გავლენის მოდელის უარყოფა. ასეთ პირობებში ორივე მხარის მხრიდან მკაცრი განცხადებების გაგრძელების ალბათობა იზრდება.
ბაირამოვის ვიზიტი მოსკოვში: დიალოგის შენარჩუნების მცდელობა
საინფორმაციო დაპირისპირების პარალელურად, განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრის, ჯეიჰუნ ბაირამოვის 16–17 ივლისის ვიზიტმა მოსკოვში.
რუსეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ცნობით, ბაირამოვი შეხვდა რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრ სერგეი ლავროვს. ვიზიტის დაწყებამდე მინისტრმა უცნობი ჯარისკაცის საფლავი გვირგვინით შეამკო, რის შემდეგაც ლავროვთან პირისპირ შეხვედრა დახურულ ფორმატში გაიმართა.
აზერბაიჯანული მედიის ინფორმაციით, მხარეებმა განიხილეს ორმხრივი თანამშრომლობის თითქმის ყველა ძირითადი მიმართულება – პოლიტიკური ურთიერთობები, ეკონომიკა, ვაჭრობა, ტრანსპორტი, ჰუმანიტარული თანამშრომლობა, რეგიონული უსაფრთხოება და საერთაშორისო დღის წესრიგი.
ცალკე ყურადღება დაეთმო ეკონომიკური თანამშრომლობის სამთავრობათაშორისო კომისიის საქმიანობას, რუსეთ-აზერბაიჯანის ბიზნესსაბჭოს მუშაობას, “ჩრდილოეთი–სამხრეთის“ საერთაშორისო სატრანსპორტო დერეფნის განვითარებასა და კასპიის ზღვის ეკოლოგიურ მდგომარეობას. ასევე განიხილეს კულტურული და საგანმანათლებლო თანამშრომლობის გაფართოება, მათ შორის ახალგაზრდული გაცვლითი პროგრამები.
სამხრეთ კავკასიის საკითხებზე საუბრისას ბაირამოვმა კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ რეგიონში ჩამოყალიბებული ახალი რეალობა ეფუძნება საერთაშორისო სამართლის ფუნდამენტურ პრინციპებს – სახელმწიფოების სუვერენიტეტს, ტერიტორიულ მთლიანობასა და საერთაშორისოდ აღიარებული საზღვრების პატივისცემას.
შეხვედრის დასრულების შემდეგ მხარეებმა ხელი მოაწერეს რუსეთისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის 2026–2027 წლების საკონსულტაციო გეგმას, რაც მიუთითებს, რომ პოლიტიკური უთანხმოებების მიუხედავად, ოფიციალური კომუნიკაცია არ შეწყვეტილა.
შუშას ფორუმი: განცხადებები, რომლებმაც ყურადღება მიიპყრო
დაძაბულობის ერთ-ერთ მთავარ მიზეზად განიხილება 13–14 ივლისს შუშაში გამართული გლობალური მედია ფორუმი, სადაც პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა რამდენიმე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური განცხადება გააკეთა.
უკრაინელი ჟურნალისტის კითხვის პასუხად ალიევმა განაცხადა, რომ აზერბაიჯანი მხარს უჭერს უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას, ოკუპაციას მიუღებლად მიიჩნევს და ომის რაც შეიძლება სწრაფად დასრულებას ემხრობა. მიუხედავად იმისა, რომ ეს პოზიცია ბაქოსთვის ახალი არ არის, მისი კიდევ ერთხელ საჯაროდ დაფიქსირება რუსეთისთვის მგრძნობიარე პერიოდში მოხდა.
ამავე ფორუმზე რუსი ჟურნალისტის შეკითხვაზე პასუხისას პრეზიდენტმა განსხვავებული აქცენტები გააკეთა. მისი თქმით, მოსკოვსა და ბაქოს შორის ურთიერთობები ნორმალიზაციის გზაზეა, სახელმწიფო უწყებებს შორის კონტაქტები აღდგა და ბოლო პერიოდის სირთულეები ძირითადად უკან დარჩა.
თუმცა ყველაზე ფართო გამოხმაურება გამოიწვია ალიევის შეფასებამ, რომ სამხრეთ კავკასიის მიმართ ძველი მიდგომები უკვე აღარ შეესაბამება არსებულ რეალობას.
ეს განცხადება ბევრმა ექსპერტმა აღიქვა როგორც სიგნალი, რომ რეგიონში ძალთა ბალანსი 2020 წლის შემდეგ მნიშვნელოვნად შეიცვალა. აზერბაიჯანმა აღადგინა კონტროლი საერთაშორისოდ აღიარებულ ტერიტორიებზე, მნიშვნელოვნად გააძლიერა საკუთარი პოზიციები ენერგეტიკულ და სატრანსპორტო პროექტებში, ხოლო სომხეთთან ურთიერთობების დინამიკაც ახალი ეტაპისკენ გადავიდა.
ამ ფონზე ბაქო ცდილობს აჩვენოს, რომ სამხრეთ კავკასია აღარ უნდა განიხილებოდეს რომელიმე დიდი სახელმწიფოს „გავლენის ექსკლუზიურ ზონად“.
რატომ გამწვავდა საინფორმაციო კამპანია
ბაქოში მიიჩნევენ, რომ მიმდინარე საინფორმაციო შეტევა მხოლოდ ალიევის განცხადებებს არ უკავშირდება.
ექსპერტების შეფასებით, რუსეთის პოლიტიკური და მედიის გარკვეულ წრეებში იზრდება შეშფოთება სამხრეთ კავკასიაში მოსკოვის გავლენის ეტაპობრივი შემცირების გამო. აზერბაიჯანის მრავალვექტორიანი საგარეო პოლიტიკა – დასავლეთთან, თურქეთთან, ცენტრალურ აზიასთან და ამავდროულად რუსეთთან ურთიერთობების ერთდროული განვითარება – სულ უფრო მეტად ეწინააღმდეგება იმ ხედვას, რომლის მიხედვითაც რეგიონში რუსეთის დომინანტური პოზიცია უნდა შენარჩუნდეს.
ბაქოს მოქმედებები ბოლო დღეებში კლასიკური დაბალანსების პოლიტიკის მაგალითს წარმოადგენს.
ერთის მხრივ, აზერბაიჯანი ღიად ადასტურებს უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობის მხარდაჭერას და საერთაშორისო სამართლის პრინციპებისადმი ერთგულებას. მეორეს მხრივ კი აგრძელებს რუსეთთან მაღალი დონის დიალოგს და ცდილობს ურთიერთობების ნორმალიზებას.
ამგვარი მიდგომა აზერბაიჯანს საშუალებას აძლევს ერთდროულად შეინარჩუნოს კავშირები სხვადასხვა პარტნიორთან, თუმცა ასეთ სტრატეგიას საკუთარი რისკებიც ახლავს: დროთა განმავლობაში ორივე მხარემ შესაძლოა ბაქოს არასაკმარისად სანდო პარტნიორად აღიქვას, თუ ჩათვლის, რომ იგი მეტისმეტად ფრთხილად ან ორმაგი სიგნალებით მოქმედებს.
შუშის კონფერენციის დამატებითი გზავნილები
ალიევის გამოსვლამდე რამდენიმე დღით ადრე, 6 ივლისს, შუშაში გაიმართა საერთაშორისო კონფერენცია თემაზე – „კულტურული და ეთნიკური მრავალფეროვნება: ისტორიის გაკვეთილები, თანამედროვე გამოწვევები“.
კონფერენციის მონაწილეებმა გააკრიტიკეს რუსეთში მცხოვრები ეთნიკური უმცირესობების, მათ შორის აზერბაიჯანელების მდგომარეობა, ისაუბრეს დისკრიმინაციაზე, უკრაინის ომში მათი იძულებითი მობილიზაციის შემთხვევებზე და შოვინისტური ტენდენციების არსებობაზე. ასევე გაჟღერდა მოწოდებები ჩერქეზების გენოციდის აღიარების შესახებ.
ამ გზავნილებმა და რამდენიმე დღეში ალიევის მიერ გაკეთებულმა განცხადებებმა საერთო პოლიტიკური კონტექსტი შექმნა: აზერბაიჯანი ცდილობს, ერთი მხრივ, საერთაშორისო სამართლის პრინციპებზე დაფუძნებული პოზიცია დააფიქსიროს, ხოლო მეორე მხრივ, რუსეთთან ურთიერთობების სრული გაწყვეტა თავიდან აიცილოს.
ამავე პერიოდში უკრაინულ მედიაშიც პერიოდულად ქვეყნდება კრიტიკული მასალები აზერბაიჯანის პოლიტიკის შესახებ, რაც აჩვენებს, რომ ბაქოს დაბალანსებული კურსი ორივე მხრიდან ყურადღებისა და კრიტიკის საგანია.
ურთიერთობების მომავალი კვლავ გაურკვეველია
მოსკოვსა და ბაქოს შორის მიმდინარე მოვლენები წინააღმდეგობრივია. ოფიციალურ დონეზე დიალოგი გრძელდება, ქვეყნებს შორის ეკონომიკური და პოლიტიკური თანამშრომლობა არ წყდება, თუმცა საინფორმაციო სივრცეში დაპირისპირება სულ უფრო მწვავე ხდება.
ბაირამოვის ვიზიტმა შესაძლოა მოკლევადიან პერიოდში გარკვეულწილად შეამციროს დაძაბულობა, თუმცა ურთიერთობების საფუძვლად არსებული პრობლემები, რეგიონში გავლენისთვის კონკურენცია, განსხვავებული პოლიტიკური ხედვები და სამხრეთ კავკასიაში ძალთა ახალი ბალანსი, კვლავ უცვლელი რჩება.
სწორედ ამიტომ, მიუხედავად მიმდინარე დიპლომატიური კონტაქტებისა, რუსეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობები კვლავ რთულ ეტაპზეა. უახლოეს პერიოდში გადამწყვეტი იქნება, შეძლებენ თუ არა მხარეები საინფორმაციო დაპირისპირების მიღმა პრაქტიკული თანამშრომლობის შენარჩუნებას იმ დროს, როდესაც რეგიონში პოლიტიკური რეალობა სწრაფად იცვლება.
