საქართველოში ორი გერმანული ფონდი დაიხურა. ორგანიზაციები გადაწყვეტილებას მთავრობის შეზღუდვებს უკავშირებენ
საქართველოში ორი გერმანული ფონდი დაიხურა
საქართველოში საქმიანობა შეწყვიტეს გერმანულმა ფონდებმა, კონრად ადენაუერისა და ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდებმა, რომლებიც ქვეყანაში ორ ათწლეულზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდნენ.
ორივე ორგანიზაციის განცხადებით, საქართველოს მთავრობის მიერ ახალი კანონის (ე.წ. გრანტების კანონი) საფუძველზე დაწესებულმა პირობებმა მათ პროექტების განხორციელება და საკუთარი საქმიანობის გაგრძელება შეუძლებელი გახადა.
პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილი განმარტავს, რომ უცხო ქვეყნის პარტიებსა და მათთან დაკავშირებულ ფონდებს საქართველოში პოლიტიკური მისია არ უნდა ჰქონდეთ.
რას აცხადებენ ფონდები
ორივე ფონდის თბილისის ოფისი 2026 წლის 30 სექტემბერს დაიხურა. ორგანიზაციებმა 2 ოქტომბერს გავრცელებულ განცხადებებში აღნიშნეს, რომ საქართველოს მთავრობის გადაწყვეტილებამ მათი საგრანტო განაცხადების უარყოფის შესახებ ქვეყანაში მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობა შეზღუდა.
ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდმა თავისუფლებისთვის, რომელიც საქართველოში 2002 წლიდან საქმიანობდა, განაცხადა, რომ უცხოური დაფინანსებისა და გრანტების შესახებ ახალი კანონის ფარგლებში განაცხადი შეიტანა, რათა პროექტების დაფინანსება და ადგილობრივ პარტნიორებთან თანამშრომლობა გაეგრძელებინა. თუმცა, ფონდის ცნობით, ხელისუფლებამ მოითხოვა, რომ პროგრამის თითოეული კომპონენტი მთავრობის პრიორიტეტებს დაქვემდებარებოდა და ყველა აქტივობას შესაბამისი ნებართვა ჰქონოდა.
„ამ ნაბიჯის გადადგმა ჩვენთვის ადვილი არ ყოფილა, თუმცა ის გარდაუვალი იყო. საქართველოს მთავრობის ქმედებები ფონდისთვის ქვეყანაში საქმიანობის გაგრძელებას შეუძლებელს ხდის“, – ნათქვამია ორგანიზაციის განცხადებაში.
ფონდის ცნობით, განაცხადი 2026 წლის 28 ივლისს უარყვეს. ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ ამ პირობებში ვეღარ ხედავს ისეთი საქმიანობის გაგრძელების შესაძლებლობას, რომელიც მის ღირებულებებსა და პრინციპებს შეესაბამება.
ფრიდრიხ ნაუმანის ფონდი საქართველოში ლიბერალური იდეების, თავისუფალი საზოგადოების, ქვეყნის ევროპული მომავლისა და საზოგადოებებს შორის დიალოგის მხარდასაჭერად მუშაობდა. ორგანიზაციის განცხადებით, ის მომავალშიც დაუჭერს მხარს იმ ქართველებს, რომლებიც ქვეყანაში თავისუფალი და დემოკრატიული წესრიგისთვის იბრძვიან.
კონრად ადენაუერის ფონდმაც განაცხადა, რომ თბილისში წარმომადგენლობის დახურვა ნებაყოფლობითი არ ყოფილა და ის საქართველოს მთავრობის მიერ შექმნილი პოლიტიკური და სამართლებრივი გარემოს შედეგია.
„თბილისში ჩვენი წარმომადგენლობის დახურვა საქართველოს მთავრობის მიერ შექმნილი პოლიტიკური და სამართლებრივი ჩარჩოს პირდაპირი შედეგია, რომლის პირობებშიც KAS-ს აღარ შეუძლია ადგილზე შეასრულოს თავისი, როგორც პოლიტიკური ფონდის, ძირითადი მისია“, – ნათქვამია ორგანიზაციის განცხადებაში.
ფონდის ცნობით, 28 ივლისს მთავრობამ უარყო მისი საპროექტო საქმიანობის დაფინანსების შესახებ წარდგენილი განაცხადები. ორგანიზაციამ აღნიშნა, რომ მუშაობის გაგრძელების შესაძლებლობის შესანარჩუნებლად ინტენსიური ძალისხმევა გასწია, მათ შორის გერმანიის ფედერალური მთავრობის მონაწილეობით, თუმცა უშედეგოდ.
KAS-ის განცხადებით, პროექტების დამტკიცება შესაძლებელი ჩანდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ისინი აღარ იქნებოდა თანხვედრაში ფონდის პოლიტიკურ ხასიათსა და მისიასთან. ორგანიზაციამ ასევე აღნიშნა, რომ საქართველოში ფიზიკური ყოფნა, საკუთარი ძირითადი საქმიანობის შესრულების შესაძლებლობის გარეშე, მისთვის მისაღები ალტერნატივა არ იყო.
კონრად ადენაუერის ფონდი საქართველოში 2003 წლიდან მუშაობდა და აცხადებდა, რომ მისი საქმიანობა დემოკრატიის, კანონის უზენაესობის, საპარლამენტო განვითარების, გერმანულ-ქართული ურთიერთობებისა და საქართველოს ევროპული ინტეგრაციის ხელშეწყობას მოიცავდა. ორგანიზაცია ასევე მხარს უჭერდა ახალგაზრდა მკვლევრებსა და სტუდენტებს სტიპენდიებისა და საგანმანათლებლო პროგრამების მეშვეობით.
ფონდის განცხადებით, ის საქართველოში იურიდიულ პირად რეგისტრირებული რჩება, რათა პოლიტიკური ვითარების შეცვლის შემთხვევაში ქვეყანაში დაბრუნება შეძლოს.
ორივე ორგანიზაცია აცხადებს, რომ საქართველოსა და ადგილობრივ პარტნიორებთან კავშირს ინარჩუნებს, თუმცა საქმიანობის შეწყვეტას ახალი საკანონმდებლო ჩარჩოთი დაწესებულ შეზღუდვებს უკავშირებს.
შალვა პაპუაშვილის კომენტარი
პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილმა ადენაუერის ფონდის განცხადების საპასუხოდ განაცხადა, რომ უცხო ქვეყნის პარტიებსა და მათთან დაკავშირებულ ორგანიზაციებს საქართველოში პოლიტიკური მისია არ უნდა ჰქონდეთ.
„განცხადებაში ამბობენ, რომ მათ აქვთ პოლიტიკური მისია და ვინაიდან პოლიტიკური მისიის შესრულების შესაძლებლობა არ აქვთ, ამიტომ აღარ უღირთ ქვეყანაში ყოფნა. ცოტა გასაკვირია. როგორც იცით, პოლიტიკური ფონდები გახლავთ პარტიებთან აფილირებული ფონდები. ადენაუერის ფონდი გახლავთ ქრისტიან-დემოკრატიულ კავშირთან აფილირებული ფონდი. შეგახსენებთ, რომ ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირი არის EPP-ს წევრი და ამით „ნაციონალური მოძრაობის“ პარტნიორი პარტიაა, და აცხადებს ეს ფონდი, რომ პოლიტიკური მისიის შესრულება უნდათ საქართველოში. უცხო ქვეყნის პარტიებს და მათ ფონდებს საქართველოში პოლიტიკური მისია შესასრულებელი არ აქვთ, მე მგონი“, — განაცხადა პაპუაშვილმა.
მისი თქმით, ადენაუერის ფონდს მთავრობისგან განემარტა, რომ საგრანტო პროექტების დასამტკიცებლად საჭირო იყო პოლიტიკური ხასიათის პროექტების ამოღება, ხოლო აკადემიური, საგანმანათლებლო ან სხვა მიმართულების საქმიანობა შესაძლოა შეთანხმებულიყო.
„მაგრამ, როგორც ჩანს, მათ არანაირი ინტერესი აკადემიური ან სხვა მიმართულებების მიმართ, საგანმანათლებლო მიმართულებებით, არ აქვთ. როგორც გამოჩნდა მათივე განცხადებით, ინტერესი ჰქონიათ პოლიტიკური მისიის განხორციელებაში და ამ პოლიტიკურ მისიას რომ ვერ ვახორციელებთ, ამიტომ გავდივართო. მათი გადასაწყვეტია“, – განაცხადა პარლამენტის თავმჯდომარემ.
პაპუაშვილი, რომელიც გერმანულ ფონდს აკრიტიკებს, თავადაც წლების განმავლობაში მუშაობდა გერმანულ ორგანიზაციებში. 2003-2007 წლებში ის გერმანიის ტექნიკური თანამშრომლობის საზოგადოების (GTZ) უფროსი სამართლებრივი ექსპერტი იყო, ხოლო 2007-2020 წლებში ამავე ორგანიზაციის საქართველოს გუნდის ხელმძღვანელის პოზიციას იკავებდა.
კომენტარი
ისტორიკოსი, ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი ბექა კობახიძე ეხმაურება საქართველოში კონრად ადენაუერის ფონდის დახურვას. მისი თქმით, ადენაუერის ფონდი წლების განმავლობაში გასცემდა სტიპენდიებს საუკეთესო სტუდენტებზე და მათთვის არაერთ შესაძლებლობას ქმნიდა.
ბექა კობახიძე: „ზედიზედ მხვდება ჩემი სტუდენტების მადლიერების პოსტები კონრად ადენაუერის ფონდის მიმართ.
იცით, როგორია ქართველი მაგისტრანტის ცხოვრება? ქირის, საჭმლის და სამგზავრო ფულის საშოვნელად მთელი დღე უნდა იმუშაოს, საღამოს 7 საათზე მოუსწროს შენ ლექციას, 9 საათამდე გისმინოს, 10 საათზე სახლში მისულმა უნდა ჭამოს და მერე იმეცადინოს. ამ რეალობაში ხარისხიანი განათლება რეალობას აცდენილია. თანამედროვე საქართველოს ისტორიის სამაგისტრო პროგრამა 2020 წელს დავაარსეთ და ფონდი პირველივე დღიდან გასცემდა სტიპენდიებს ჩვენი პროგრამის საუკეთესო სტუდენტებზე. ეს თანხა მათ სწავლაში ეხმარებოდა, ჩვენ კი – ხარისხიანი განათლების შექმნაში.
ადენაუერის ფონდი მემარჯვენე ფონდია, მაგრამ არასდროს ყოფილა, რომ მათ ეთქვათ, მემარჯვენე სტუდენტებს მიეცით სტიპენდია და მემარცხენეებს არ მოსცეთო. არაერთი მემარცხენე სტუდენტი ყოფილა სტიპენდიანტი. არასდროს უთქვამთ, ეს ასწავლეთ და ასე ასწავლეთ. სრული ნდობა, ასპროცენტიანი აკადემიური დამოუკიდებლობა და მერიტოკრატიულ პრინციპზე დაფუძნებული სტიპენდიები გვქონდა – ყოველი სემესტრის ბოლოს ჯამდებოდა მიღებული ნიშნები და საუკეთესო 2 ან 3 სტუდენტი იღებდა სტიპენდიას. ვინ მოთვლის, მათივე დაფინანსებით, რამდენ საერთაშორისო კონფერენციაზე მოხვდნენ ჩვენი სტუდენტები. ეს შესაძლებლობები აძლიერებდა ჩვენი სტუდენტების ცოდნას და ეს ცოდნა ბევრ წარმატებაში ითარგმნებოდა. წინანდლის პრემია, ფონდ ფარიგის არაერთი ჯილდო, წიგნის ბაზრობაზე ბესტსელერებად გაყიდული ჩვენი კურსდამთავრებულების წიგნები, ამავე სტუდენტთა საერთაშორისო კვლევით პროექტებში ჩართულობა, სწავლის სადოქტორო საფეხურზე გაგრძელება, ლექტორებად დასაქმება და რა აღარ. ამ ყველაფრის ფუნდამენტს ადენაუერის ფონდი ქმნიდა.
ულევი მადლობა ჩემს უკვე ძალიან ახლო მეგობრებს ამ ფონდიდან, რომლებიც საქმის კეთებისას გავიცანი.
2026 წლის 1 ოქტომბრის მდგომარეობით, ფონდი საქართველოდან გაძევებულია. იცით, რაშია საქმე? ადენაუერის ფონდი რუსეთიდან 2022 წელს გამოაძევეს.“
რას გულისხმობს ე.წ. გრანტების კანონი
საკანონმდებლო პაკეტი, რომელიც 4 მარტს დამტკიცდა, მნიშვნელოვნად აფართოებს “გრანტის“ განსაზღვრებას და მოიცავს როგორც ფინანსურ, ისე არაფინანსურ მხარდაჭერას, თუ ის შესაძლოა გამოყენებულ იქნას ქვეყნის შიდა ან საგარეო პოლიტიკაზე გავლენის მოსახდენად, მათ შორის იმ საქმიანობებში, რომლებიც უცხო სახელმწიფოს ან პოლიტიკური ძალის ინტერესებს უკავშირდება.
კანონი ასევე აძლიერებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის ზედამხედველობას გრანტების გაცემასა და მიღებაზე. უცხოური იურიდიული პირის მიერ საქართველოში მოქმედი ფილიალის დაფინანსება მთავრობის თანხმობის გარეშე იწვევს სანქციებს – მათ შორის, ჯარიმას გრანტის ორმაგი ოდენობით.
გარდა ამისა, გრანტების შესახებ კანონის დარღვევამ შესაძლოა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაც გამოიწვიოს: სასჯელი მოიცავს ჯარიმას, საზოგადოებისთვის სასარგებლო შრომას ან თავისუფლების აღკვეთას ექვს წლამდე ვადით.
ცვლილებები ეხება პოლიტიკურ პროცესსაც: პირებს, რომლებიც ძირითადად უცხოური დაფინანსების მქონე ორგანიზაციებში მუშაობენ, 8 წლის განმავლობაში ეკრძალებათ პოლიტიკური პარტიის წევრობა. ამასთან, პოლიტიკური პარტიებისთვის დაწესებული შეზღუდვები ვრცელდება იმ სუბიექტებზეც, რომლებიც ფორმალურად პარტიები არ არიან, თუმცა ფაქტობრივად პოლიტიკური საქმიანობით არიან დაკავებული.
საკანონმდებლო პაკეტი ასევე ამკაცრებს ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას კერძო კომპანიებისთვის, თუ ისინი საჯარო პოლიტიკურ აქტივობაში ჩაერთვებიან.
ცვლილებების ერთ-ერთ ყველაზე სადავო ნაწილად შეფასებულია სისხლის სამართლის კოდექსში დამატებული ნორმები, რომლებიც “ექსტრემიზმის“ ცნებას აფართოებს. ახალი მუხლის მიხედვით, კონსტიტუციური წესრიგის წინააღმდეგ მიმართული ქმედებებისკენ საჯარო მოწოდება, მათ შორის ხელისუფლებისადმი დაუმორჩილებლობის ან ალტერნატიული სტრუქტურების შექმნისკენ, შესაძლოა დასჯადი გახდეს.
ამასთან, კონსტიტუციური ორგანოების არაღიარების მოტივით ჩადენილი დანაშაული დამამძიმებელ გარემოებად განიხილება, რაც სასჯელის მინიმუმ ერთწლიანი გაზრდას ითვალისწინებს.
ექსპერტთა საბჭოს შეფასებით, ასეთი ფორმულირებები ქმნის ფართო ინტერპრეტაციის შესაძლებლობას და ზრდის რისკს, რომ კანონი გამოყენებულ იქნას განსხვავებული აზრისა და კრიტიკული აქტივობის წინააღმდეგ.
