იურისტის კომენტარი: რა კანონები მიიღო ოცნებამ 2024-2026 წლებში ეტაპობრივად, სამოქალაქო საზოგადოების გასანადგურებლად
ოცნების რეპრესიული კანონები
იურისტი ნონა ქურდოვანიძე იმ კანონების ჩამონათვალს აქვეყნებს, რომლებიც მმართველმა პარტიამ 2024-2026 წლებში ეტაპობრივად, სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობის სივრცის გასანადგურებლად მიიღო.
ნონა ქურდოვანიძე: 2024-2026 წლებში ეტაპობრივად, სამოქალაქო საზოგადოების საქმიანობის სივრცის გასანადგურებლად შექმნილი რეპრესიული სისტემა ასე გამოიყურება:
● „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“ კანონი
2024 წლის მაისში მიღებული კანონი ავალდებულებს ყველა იმ არასამთავრობო და მედია ორგანიზაციას, რომელიც წლიური დაფინანსების 20%-ზე მეტს უცხოური წყაროებიდან იღებს, დარეგისტრირდეს სპეციალურად შექმნილ ღირსების შემლახავ რეესტრში და დაირქვას უცხო ქვეყნის ინტერესების გამტარი, ანუ აგენტი. რეგისტრაციაზე უარის შემთხვევაში გათვალისწინებულია მძიმე ფინანსური სანქციები.
ამ დროისათვის რეესტრში რეგისტრირებულია 385 ორგანიზაცია, თუმცა, ორგანიზაციების დიდმა ნაწილმა, მათ შორის, უფლებადაცვითმა ორგანიზაციებმა უარი თქვეს რეგისტრაციაზე. ასზე მეტი ორგანიზაცია ამ საკითხზე დავობს სტრასბურგის სასამართლოში.
● „უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტი“
2025 წელს მიღებულმა ,,უცხოური აგენტების რეგისტრაციის აქტმა“ (ე.წ. FARA) კიდევ უფრო გააფართოვა კონტროლის მექანიზმები. პირს ევალება დარეგისტრირდეს „უცხოეთის პრინციპალის აგენტად“, თუ იგი, უშუალოდ ან სხვა პირის მეშვეობით, საქართველოში მონაწილეობს პოლიტიკურ საქმიანობაში, უცხოური პრინციპალის სასარგებლოდ ან მისი ინტერესების გამო და, თუ, იმავდროულად, იგი მოქმედებს უცხოური პრინციპალის მითითებით, მოთხოვნით, ინსტრუქციით ან კონტროლით. პოლიტიკური საქმიანობის დეფინიცია კი იმდენად ფართოა, რომ შეიძლება ასეთ კატეგორიაში აღმოჩნდეს ნებისმიერი აქტივობა, რომელსაც საზოგადოებაზე გავლენის მოხდენა შეუძლია ნებისმიერ საკითხზე. კანონის დარღვევა ითვალისწინებს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას და 5 წლამდე თავისუფლების აღკვეთას.
● 2025 წლის ცვლილებები „გრანტების შესახებ“ კანონში
2025 წლის 16 აპრილს მიღებული ცვლილებებით, აიკრძალა უცხოური გრანტის გაცემა საქართველოს მთავრობის წინასწარი თანხმობის გარეშე. თუ გრანტი გაიცემოდა მთავრობის თანხმობის გარეშე, მიმღები ორგანიზაცია დაჯარიმდებოდა მიღებული გრანტის ორმაგი ოდენობით. მთავრობის თანხმობის გარეშე ასევე აიკრძალა 2025 წლის 16 აპრილამდე დადებულ საგრანტო ხელშეკრულებებში ცვლილებების შეტანა.
ეს ნიშნავს იმას, რომ თუ დონორი მთავრობას მიმართავს თანხმობის მისაღებად, მთავრობა შეაფასებს:
- გრანტის მიზანს
- თანხის მოცულობას
- გამოყენების მიმართულებას
- შესაბამისობას სამთავრობო პროგრამებთან და სახელმწიფო ინტერესებთან.
ეს პრაქტიკაში ნიშნავს, რომ სამოქალაქო ინიციატივების დაფინანსება დამოკიდებული გახდა მთავრობის პოლიტიკურ ხედვასთან შესაბამისობაზე, რაც რეალურად ნიშნავს საქმიანობის შინაარსობრივი კონტროლს.
ამ ცვლილებების შემდგომ, ანტიკორუფციულ ბიუროს 100-ზე მეტ ორგანიზაციასთან მიმართებით ჰქონდა დაწყებული მონიტორინგის პროცესი. ბიურო ისე გაუქმდა, საბოლოო გადაწყვეტილებები არ მიუღია. მისი უფლებამოსილებები 2 მარტიდან აუდიტის სამსახურს გადაეცა.
● 2026 წლის ცვლილებები ,,გრანტების შესახებ“ კანონში
4 მარტს მიღებული ცვლილებებით კიდევ უფრო გაფართოვდა სახელმწიფო კონტროლი უცხოურ მხარდაჭერაზე.
ცვლილებების მიხედვით გრანტად ჩაითვლება არა მხოლოდ ფულადი დახმარება, არამედ: ტექნიკური დახმარება, პროფესიული ცოდნის გაზიარება, ექსპერტული კონსულტაცია, ტექნოლოგიური მხარდაჭერა. ყველაფერი ეს მთავრობის წინასწარ თანხმობას დაექვემდებარა. ასევე, დაწესდა უკვე მიღებულ გრანტებზე მთავრობის თანხმობის მოთხოვნის პირობა.
ყველაზე მკაცრი ცვლილება ეხება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაწესებას.
ახალი რეგულაციებით „გრანტების შესახებ“ კანონის დარღვევა მძიმე დანაშაულის კატეგორიაში ექცევა და ადმინისტრაციული ჯარიმის ნაცვლად სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობას იწვევს, მათ შორის, 6 წლამდე თავისუფლების აღკვეთით, ხოლო იურიდიული პირი ლიკვიდაციითაც შეიძლება დაისაჯოს. სისხლის სამართლის საქმე შეიძლება შეეხოს არა მხოლოდ ორგანიზაციას, არამედ მის ხელმძღვანელებსა და მმართველ პირებსაც პირადად.
ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა დარჩა მხოლოდ საქართველოში არსებულ უცხოური ორგანიზაციების წარმომადგენლობებზე და ფილიალებზე. მათ რომ სათავო ოფისისაგან თანხა ან ტექნიკური მხარდაჭერა მიიღონ მთავრობის თანხმობის გარეშე, დაჯარიმდებიან.
გარდა ამისა, დანაშაულის კატეგორიის სიმძიმე (მძიმე კატეგორია) საგამოძიებო ორგანოებს აძლევს შესაძლებლობას სასამართლოს ნებართვით განახორციელონ სატელეფონო კომუნიკაციების ფარული მიყურადება.
ამ წნეხის მიუხედავად, სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციები ცდილობენ არ უღალატონ საკუთარ პრინციპებს და შეინარჩუნონ საზოგადოებისათვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანი აქტივობები.”
