Azərbaycan Xəzərdə dron donanması qurur: SALVO və KAYRA nəyi dəyişəcək?
Xəzərdə dron donanması
Azərbaycan Türkiyə texnologiyası əsasında silahlı və kamikadze dəniz dronlarının yerli istehsalına başlayıb. Yeni vasitələr Xəzərdə enerji infrastrukturunun mühafizəsindən kəşfiyyata və gəmi hücumlarına qədər müxtəlif tapşırıqlar üçün nəzərdə tutulur. Ancaq onların sayı, dəyəri və istehsalın nə qədərinin həqiqətən Azərbaycanda həyata keçirildiyi açıqlanmır.
Sentyabrın 6-da Prezident İlham Əliyev və birinci vitse-prezident Mehriban Əliyeva Azərbaycanın Hərbi Dəniz Qüvvələrində olublar.
Səfərin məqsədi iki pilotsuz platformanın – SALVO silahlı və KAYRA kamikadze insansız dəniz vasitələrinin təqdimatı olub.
Prezidentin rəsmi saytının məlumatına görə, vasitələr Müdafiə Nazirliyinin tabeliyindəki “MİRAS Hərbi-Sənaye Şirkəti” ilə Türkiyənin DEARSAN gəmiqayırma şirkətinin yaratdığı birgə istehsal sahəsində hazırlanıb. Əliyevə onların taktiki-texniki göstəriciləri təqdim edilib, ardınca dəniz dronları praktik sınaqdan keçirilib.
Rəsmi məlumatda istehsalın həcmi, layihənin dəyəri və ilk partiyanın Hərbi Dəniz Qüvvələrinə nə vaxt veriləcəyi göstərilmir.
Əvvəllər də nümayiş etdirilmişdilər
SALVO və KAYRA Azərbaycanda ilk dəfə görünmür. SALVO 2025-ci ilin avqustunda “Dəniz enerji infrastrukturunun mühafizəsi və müdafiəsi” mövzusunda keçirilən hərbi təlim zamanı görüntülənmişdi.
KAYRA isə həmin ilin noyabrında Bakıda keçirilən hərbi paradda nümayiş etdirilmişdi.
Deməli, sentyabrın 6-dakı təqdimatın yeniliyi bu sistemlərin mövcudluğu deyil. Əsas dəyişiklik onların artıq Azərbaycandakı birgə istehsal sahəsində hazırlanması və prosesin dövlət rəhbərliyi səviyyəsində rəsmən nümayiş etdirilməsidir.
Bu, Azərbaycanın Türkiyədən hazır hərbi texnika almaqla kifayətlənməyib istehsal, texniki xidmət və mümkün texnologiya transferi mərhələsinə keçmək istədiyini göstərir. Lakin rəsmi məlumatdan gövdə, mühərrik, elektronika, rabitə və idarəetmə sistemlərinin hansı hissəsinin Azərbaycanda istehsal edildiyi aydın deyil.
SALVO və KAYRA arasında fərq nədir?
SALVO təkrar istifadə üçün nəzərdə tutulan daha böyük və çoxfunksiyalı platformadır. KAYRA isə yüksək sürətlə hədəfə yaxınlaşaraq onu məhv etmək üçün hazırlanmış daha kiçik kamikadze vasitəsidir.
| Göstərici | SALVO | KAYRA |
|---|---|---|
| Uzunluğu | 14,79 metr | 7,6 metr |
| Maksimal sürəti | 35 düyündən çox – təxminən 65 km/saat | 60 düyündən çox – təxminən 111 km/saat |
| Maksimal fəaliyyət məsafəsi | 400 dəniz milinədək – təxminən 740 km | 300 dəniz mili – təxminən 555 km |
| Gövdəsi | Alüminium | Kompozit material |
| Əsas funksiyası | Patrul, müşahidə, silahlı müdaxilə | Birdəfəlik hücum və hədəfin məhv edilməsi |
DEARSAN-ın məlumatına görə, SALVO sahil və sərhəd patrulu, kəşfiyyat, qaçaqmalçılıqla mübarizə, axtarış-xilasetmə və suüstü döyüş əməliyyatlarında istifadə oluna bilər.
Şirkətin 2022-ci ildə keçirdiyi sınaqlarda SALVO-dan Türkiyənin “Roketsan” şirkətinin istehsal etdiyi “Cirit” raketi buraxılıb və hərəkətdə olan hədəf vurulub. Ardınca “ASELSAN” istehsalı olan 12,7 millimetrlik sabitləşdirilmiş pulemyot sistemi sınaqdan keçirilib. Platforma sahildəki mobil məntəqədən, komanda mərkəzindən və ya başqa hərbi gəmidən idarə edilə bilər.
Azərbaycan üçün hazırlanan SALVO-ların hansı silah komplektasiyasını daşıyacağı isə açıqlanmayıb.
KAYRA üçün göstərilən tapşırıqlar daha çox hücum xarakterlidir. İstehsalçı onun düşmən gəmiləri və patrul katerlərini, dəniz bazalarını, limanları, sahilyanı infrastrukturu və logistika xətlərini hədəfə almaq üçün nəzərdə tutulduğunu bildirir.
KAYRA-nın daşıdığı partlayıcının növü və miqdarı, hədəfə hansı sistemlə yönəldilməsi və rabitə əlaqəsi kəsildikdə avtonom hərəkət imkanları ictimaiyyətə açıqlanmayıb.
Xəzərdə bu vasitələrə niyə ehtiyac yaranıb?
Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələrinin əsas vəzifələrindən biri Xəzərdəki neft-qaz infrastrukturu, limanlar, boru kəmərləri və dəniz sərhədlərinin qorunmasıdır.
Müdafiə Nazirliyinin 2025-ci ildə yaydığı məlumata görə, həmin il keçirilən dəniz təlimində gəmilər neft-qaz boru kəmərlərinin yerləşdiyi ərazilərdə patrul və monitorinq aparıb, şərti düşmənin hücumuna, sualtı təxribat qruplarına və minalara qarşı əməliyyatları məşq ediblər.
SALVO kimi vasitə bu işlərin bir hissəsini gəmi heyətini riskə atmadan həyata keçirə bilər. O, uzun müddət müşahidə apara, şübhəli gəmini izləyə və silahlı konfiqurasiyada müdaxilə edə bilər.
KAYRA isə müdafiədən çox çəkindirmə və hücum alətidir. Ölçüsü kiçik, sürəti yüksək olduğu üçün ənənəvi hərbi gəmilərin müdafiə sisteminə əlavə problem yarada bilər. Bir neçə belə vasitənin eyni vaxtda müxtəlif istiqamətlərdən göndərilməsi daha böyük gəmini özünümüdafiəyə məcbur edə bilər.
Ancaq dronlar klassik donanmanı əvəz etmir. Onların effektivliyi kəşfiyyat məlumatından, rabitənin dayanıqlılığından, operatorların hazırlığından və başqa gəmilərlə vahid idarəetmə sisteminə inteqrasiyadan asılıdır. Radioelektron müdaxilə, GPS siqnalının pozulması və rabitənin itirilməsi bu vasitələrin zəif nöqtələri sayılır.
Ukrayna müharibəsindən çıxarılan dərs
Dəniz dronlarının hərbi əhəmiyyətini əsaslı şəkildə dəyişən Ukrayna müharibəsi olub. Böyük və ənənəvi hərbi donanması olmayan Ukrayna daha ucuz pilotsuz katerlərdən istifadə edərək Rusiyanın Qara dəniz donanmasının hərəkət imkanlarını məhdudlaşdırıb.
Bu təcrübə kiçik dövlətlərin böyük döyüş gəmilərinə tam simmetrik cavab vermədən də dənizdə çəkindirmə imkanı yarada biləcəyini göstərib. Lakin Rusiya da zamanla müdafiə vasitələrini, liman maneələrini və dronların aşkarlanması sistemlərini gücləndirib. Bu isə belə texnologiyanın üstünlüyünün daimi olmadığını göstərir.
Azərbaycanın SALVO ilə yanaşı birdəfəlik hücum üçün nəzərdə tutulan KAYRA-nı da istehsal etməsi Bakının məhz bu yeni dəniz müharibəsi modelini izlədiyinə işarə edir.
Xəzərdə hərbi balans dəyişəcəkmi?
Xəzərin sahilyanı dövlətləri Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistandır. 2018-ci ildə imzalanmış Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiya tərəfləri hərbi imkanları “ağlabatan yetərlilik” çərçivəsində inkişaf etdirməyə, silahlanma balansını və şəffaflığı qorumağa çağırır. Konvensiya Xəzərdə sahilyanı olmayan dövlətlərin silahlı qüvvələrinin yerləşdirilməsini də qadağan edir.
Türkiyə şirkətinin texnologiyasının Azərbaycanda istehsalı bu qadağanı pozmur: söhbət xarici hərbi qüvvənin Xəzərə daxil olmasından yox, texnologiya və istehsal əməkdaşlığından gedir.
İki yeni platformanın təqdim olunması özlüyündə regional hərbi balansı dəyişmir. Bunun üçün onların neçə ədəd istehsal ediləcəyi, necə silahlandırılacağı və donanmanın digər qüvvələrinə necə inteqrasiya olunacağı bilinməlidir.
Azərbaycanın bu sistemləri konkret olaraq Rusiya və ya İrana qarşı hazırladığına dair açıq sübut da yoxdur. Bakı Xəzərdə İran və Qazaxıstanla birgə təlimlərdə iştirak edir. Bununla belə, sürətli silahlanma və hərbi texnologiyaların yayılması fonunda hər yeni hücum vasitəsi qonşu dövlətlərin müdafiə planlamasında nəzərə alınacaq.
Açıqlanmayan əsas məsələlər
Prezidentin səfərindən sonra dəniz dronlarının Azərbaycanda istehsal edildiyi rəsmən təsdiqlənib. Lakin layihənin miqyasını qiymətləndirməyə imkan verən əsas məlumatlar yenə açıqlanmayıb:
- SALVO və KAYRA-dan neçə ədəd istehsal olunacaq?
- Müqavilənin və istehsal sahəsinin dəyəri nə qədərdir?
- Komponentlərin hansı hissəsi Azərbaycanda hazırlanır?
- Azərbaycan variantları hansı silah və idarəetmə sistemləri ilə təchiz ediləcək?
- Vasitələr artıq döyüş növbətçiliyinə qəbul olunub, yoxsa sınaq mərhələsindədir?
- Kamikadze sistemlərinin istifadəsinə kim və hansı prosedurla qərar verəcək?
SALVO Azərbaycana Xəzərdə daha çevik müşahidə və silahlı patrul imkanı, KAYRA isə yeni asimmetrik hücum vasitəsi verə bilər. Yerli istehsal texniki xidmətin asanlaşmasına və xarici təchizatçıdan asılılığın müəyyən qədər azalmasına da şərait yarada bilər.
Ancaq “dron donanması”nın real gücünü istehsalın miqyası, sistemlərin döyüş idarəetməsinə inteqrasiyası və hələlik gizli saxlanılan maliyyə göstəriciləri müəyyən edəcək.
Xəzərdə dron donanması
