Keçmiş polis əməkdaşı ilə qalmaqallı müsahibə: Gürcüstanda sistem necə işləyir
Gürcüstanda keçmiş polislə müsahibə
YouTube-da MISMINE kanalının “Aksentlər” proqramında keçmiş yüksək vəzifəli polis əməkdaşı, ehtiyatda olan polkovnik-leytenant Giorgi İremaşvili Gürcüstanda hüquq-mühafizə sisteminin fəaliyyəti ilə bağlı ciddi ittihamlar irəli sürüb.
O, telefon danışıqlarının gizli dinlənilməsi, siyasi və ictimai xadimlər üzərində nəzarət, kompromatların toplanması, polis ilə kriminal dairələr arasındakı əlaqələr, eləcə də, onun sözlərinə görə, dövlətin qarşısını ala biləcəyi, lakin almadığı cinayət halları barədə danışıb.
İremaşvilinin sözlərinə görə, Gürcüstanda telefon danışıqlarının gizli dinlənilməsi təkcə ayrı-ayrı qanunsuz praktika deyil. Onun fikrincə, bu, hüquq-mühafizə sisteminin əsas alətlərindən biridir — məlumat toplama, təsir göstərmə, cəlbetmə və siyasi nəzarət mexanizmidir. Keçmiş polis əməkdaşı bildirir ki, bu sistem müxtəlif hakimiyyətlər dövründə fərqli formalarda mövcud olub, lakin “Gürcü Arzusu”nun hakimiyyəti dövründən sonra, onun fikrincə, daha geniş və daha az nəzarət olunan forma alıb.
Giorgi İremaşvili kimdir
Giorgi İremaşvili 2002-ci ildən Gürcüstanın Daxili İşlər Nazirliyində çalışıb və sıravi əməkdaşı vəzifəsindən departament direktorunun müavini vəzifəsinədək yüksəlib. İremaşvili bildirir ki, o, DİN-in demək olar ki, bütün əsas bölmələrində işləyib: operativ xidmət, kəşfiyyat, narkotiklərlə mübarizə və mütəşəkkil cinayətkarlıqla mübarizə şöbələri, kriminal polis, həmçinin baş inspektorluq və fövqəladə hallar üzrə idarəetmə strukturlarında.
İremaşvili sistemin daxilini yaxşı bildiyini deyir. O, telefon danışıqlarının dinlənilməsi mexanizminin necə işlədiyini, prokurorluğun rolunu, məlumatın rəhbərliyə necə ötürüldüyünü və şəxsi həyat detallərinin təsir vasitəsi kimi necə istifadə oluna bildiyini məhz bu təcrübəyə əsaslanaraq izah edir.
İremaşvili 2021-ci ilin 5 iyul tarixində ultra-sağ qüvvələr tərəfindən LGBT fəallarına qarşı “Qürur yürüşü”nün zorakılıqla dağıdılmasından sonra sistemi tərk edib. Onun sözlərinə görə, son nöqtə təkcə jurnalistlərə qarşı zorakılıq deyil, həm də polis əməkdaşlarını kameralar qarşısında təhqir edən şəxslərin həbs olunmaması ilə bağlı polis orqanlarının acizliyi və ya istəksizliyi olub.
Hazırda İremaşvili Avropa ölkələrindən birindədir. Müsahibə uzaqdan qeydə alınıb.
İremaşvili “Qürur yürüşü”nün dağıdılması barədə
İremaşvilinin sözlərinə görə, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları üçün 5 iyul 2021-ci ildə baş verən zorakılığın spontan başlamadığı aydın idi. O iddia edir ki, bu miqyasda təqib və konkret ünvanlar üzrə hərəkət əvvəlcədən təşkil olunmadan mümkün deyildi.
“O gün baş verənlər hər bir polis əməkdaşı üçün aydın idi. Hər kəs nə baş verdiyini və bunu kimin təşkil etdiyini anlayırdı. Belə kateqoriyadan və belə düşüncə tərzinə malik insanlar təsadüfən oraya toplaşıb konkret ünvanlar üzrə təqibə başlamazdı.”
İremaşvili bildirir ki, həmin gün onun üçün polisin artıq zorakılığa reaksiya vermək üçün hüquqi əsaslara malik institut kimi fəaliyyət göstərmədiyinin göstəricisinə çevrildi.
Proqramda o, öz sözlərinə görə, şəhərin patrul polisinin rəisinin arxadan vurulduğu, lakin polis əməkdaşlarının buna heç bir reaksiya vermədiyi səhnəni xatırlayır:
“Bu kadrları izlədikdən sonra anladım ki, polisin sonu çatıb”.
İremaşvili operativ-texniki agentlik barədə
Proqramın əhəmiyyətli hissəsi sözdə operativ-texniki agentliyin fəaliyyətinə, yəni telefon danışıqlarının gizli dinlənilməsi sisteminə həsr olunub.
İremaşvilinin sözlərinə görə, Eduard Şevardnadze dövründə nazirliyin resursları məhdud idi və dinləmə məhdud texniki imkanlarla aparılırdı. Əsasən ev telefonları dinlənilirdi, bəzi hallarda isə telefon xətlərinə fiziki qoşulma həyata keçirilirdi.
Onun sözlərinə görə, daha təkmil sistem “Qızılgül inqilabı”ndan sonra yaradılıb. Bu dövrdə, İremaşvilinin iddiasına görə, dinləmə formal olaraq məhkəmə icazəsi ilə aparılırdı. Prosedur belə idi: polis prokurorluğa müraciət edir, prokurorluq məhkəməyə vəsatət göndərir, hakim isə üç ay qüvvədə olan dinləmə qərarı çıxarırdı.
İremaşvili vurğulayır ki, artıq o zaman bu sistem faktiki olaraq problemli idi, çünki onun sözlərinə görə, prokurorluq və məhkəmə eyni vertikalda fəaliyyət göstərir və demək olar ki, həmişə polisin sorğularını təmin edirdi. Lakin formal hüquqi əsas mövcud idi.
“Bu, əlbəttə, norma deyildi və düzgün deyildi. Bu, əsaslandırılmış deyildi, lakin hüquqi baza mövcud idi”.
“Gürcü Arzusu” hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl seçicilərə telefon dinləmələrinin ləğv ediləcəyini vəd etsə də, İremaşvilinin sözlərinə görə, əksinə baş verib:
“‘Gürcü Arzusu’nun hakimiyyətə gəlişindən sonra formal olaraq qanuni, lakin əslində sağlam olmayan sistem daha təhlükəli, qeyri-formal və nəzarətsiz mexanizmə çevrildi”.
2012-ci ildən sonra nə dəyişdi
İremaşvilinin müsahibəsinin əsas hissəsi 2012-ci ildə hakimiyyət dəyişikliyindən sonra baş verən hadisələrə həsr olunub.
O xatırladır ki, “Gürcü Arzusu” hakimiyyətə telefon danışıqlarının gizli izlənməsi və qanunsuz dinlənməsi praktikasına son qoymaq vədi ilə gəlib. Köhnə yazıların məhv edilməsi prosesi də ictimai şəkildə həyata keçirilirdi.
İremaşvili isə bildirir ki, əslində dinləmə sistemi ləğv olunmayıb. Onun sözlərinə görə, sistem transformasiya olunub və bölünüb: bir hissəsi formal olaraq qanuni qalıb, digər hissəsi isə qeyri-formal olub və burada artıq nömrənin dinlənilməsi üçün məhkəmə icazəsi tələb olunmurdu.
“Onlar əslində nə etdilər? Faktiki olaraq operativ-texniki agentliyin alternativ versiyasını yaratdılar”.
İremaşvilinin sözlərinə görə, bir tərəfdən nömrənin dinlənilməsinin məhkəmə qərarı ilə aktivləşdirildiyi köhnə sistem mövcud idi. Digər tərəfdən isə rəhbərliklə razılaşmanın kifayət etdiyi yeni praktika formalaşdı.
“Heç bir əmr tələb olunmurdu. Siz sadəcə rəhbərinizin razılığı ilə nömrəni aktivləşdirirdiniz”.
İremaşvilinin sözlərinə görə, ilkin mərhələdə bu praktika “müvəqqəti” tədbir kimi təqdim olunurdu. “Gürcü Arzusu” hakimiyyətə gəldikdən sonra amnistiya elan edilmişdi və nəticədə çoxsaylı məhkumlar, o cümlədən təhlükəli cinayətkarlar azadlığa buraxılmışdı. Sistem iddia edirdi ki, bu amnistiya cinayət statistikasına mənfi təsir göstərəcək, buna görə də polisə telefon danışıqlarının dinlənilməsi vasitəsilə əldə edilən operativ məlumatlar lazım idi.
Lakin İremaşvilinin sözlərinə görə, bu “müvəqqəti” mexanizm daimi praktikaya və siyasi, sosial və şəxsi nəzarət alətinə çevrildi.
“Bildiyiniz kimi, müvəqqətidən daha daimi heç nə yoxdur. Bu praktika möhkəmləndi”.
DTX və DİN nəyi dinləyir?
Müsahibədə İremaşvili Daxili İşlər Nazirliyi ilə Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin funksiyalarını fərqləndirir. Onun sözlərinə görə, DİN əsasən cinayət işləri ilə məşğul olurdu, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti isə siyasi sorğulara, ictimai xadimlərin, jurnalistlərin, din xadimlərinin, ekspertlərin, məktəb direktorlarının, universitet rektorlarının və digər təsirli qrupların dindirilməsinə fokuslanırdı.
Keçmiş polis əməkdaşının sözlərinə görə, DİN tərəfindən əldə edilən siyasi və ya digər mühüm məlumatlar sonradan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə ötürülürdü. Nəticədə müxtəlif qurumlar tərəfindən toplanan məlumatlar vahid informasiya şəbəkəsində cəmlənirdi.
İremaşvili prosesin texniki tərəfini belə təsvir edir: operator telefon danışığını dinləyir, vacib detalları dəftərə qeyd edir, sonra hesabatı kompüterdə çap edir və bu sənəd rəhbərliyə təqdim olunur. Daha sonra bu hesabatlar verilən göstərişlərə uyğun şəkildə yayılır.
İremaşvilinin sözlərinə görə, bu hesabatların yekun məhsulu “DTX faylları” adlanan sənədlər idi və burada din xadimlərinin, jurnalistlərin, siyasətçilərin və müxtəlif ictimai xadimlərin danışıq məzmunu əks olunurdu.
Bir nömrə bir nəfərdən daha çox deməkdir
İremaşvili izah edir ki, bir abunəçinin dinlənilməsi yalnız bir nəfər üzərində nəzarət demək deyil. Əgər xüsusi xidmət orqanları bir nəfəri dinləyirsə, o zaman avtomatik olaraq onun danışdığı şəxslər də dinlənilir. Beləliklə, bütöv bir şəbəkə formalaşır.
“Siz gün ərzində təxminən beş-altı nəfərlə ünsiyyət qurursunuz. Deməli, xidmətlər telefonunuzun digər ucunda olanların hamısını da dinləyir”.
Onun sözlərinə görə, bir operator effektiv şəkildə təxminən 20 abunəçini dinləyə bilərdi, baxmayaraq ki, praktikada bu rəqəm çox vaxt daha yüksək olurdu. İremaşvili bildirir ki, elə hallar olub ki, bir operator 100 nömrəni dinləyib.
Eyni zamanda o, dinləmənin psixoloji tərəfini də təsvir edir. Keçmiş polis əməkdaşının sözlərinə görə, operator bir neçə ay ərzində faktiki olaraq başqa bir insanın həyatını yaşayır: o bilir ki, həmin şəxs kimlə danışır, hara gedir, nə alır, hansı mesajları alır, hansı mağazalara daxil olur.
“Siz faktiki olaraq dinlədiyiniz insanların həyatını yaşayırsınız”.
Şəxsi həyat barədə məlumat kompromat kimi
Müsahibənin ən çətin hissələrindən biri şəxsi məlumatların necə kompromat vasitəsinə çevrilməsi ilə bağlıdır. İremaşvilinin sözlərinə görə, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətini xüsusilə şəxsi həyatın detalları maraqlandırırdı, çünki bunlar insanların cəlb edilməsi və ya onlara təzyiq göstərilməsi üçün istifadə oluna bilərdi.
“Sovet dövründən, KQB zamanından ən sevilən mövzu şəxsi həyatın detalları olub”.
Onun sözlərinə görə, əgər dinləmə nəticəsində şəxsin intim münasibətləri, korrupsiyada iştirakı və ya ictimai nüfuzuna zərər vura biləcək digər məlumatlar ortaya çıxırdısa, operativ xidmətlər genişmiqyaslı izləməyə başlayırdı: kameralar quraşdırılır və kompromat materialları toplanırdı.
İremaşvili izah edir ki, yanaşma hər zaman birbaşa şantajdan ibarət olmurdu. Onun sözlərinə görə, “Gürcü Arzusu”nun hakimiyyəti dövründə daha çox başqa model tətbiq edilirdi: insanlara onların haqqında kompromatın olduğu deyilir, lakin əməkdaşlıq etdikləri halda bunun yayımlanmayacağı bildirilirdi. Onları qorxutmurdular, əksinə, müəyyən mənada irəli çəkirdilər: status, yüksək maaş, karyera və ya digər imtiyazlar təklif olunurdu.
“Gəlin əməkdaşlıq edək, mən də əvəzində kompromat məlumatları yayımlamayım. Əksinə, sən mühüm vəzifəyə gələcəksən. Əgər jurnalistsənsə və ya ekspertsənsə… sənə ciddi üstünlüklər verəcəyəm və yaxşı həyatın olacaq”.
Beləliklə, İremaşvili qorxuya deyil, razılaşmaya əsaslanan nəzarət modelini təsvir edir. Onun sözlərinə görə, bu model daha effektivdir, çünki insan özünü yalnız qurban deyil, həm də sistemin fayda götürəni kimi hiss edir.
Kompromat artıq işləməyəndə
İremaşvili bildirir ki, elə hallar olub ki, cəlbetmə tədbirləri nəticə verməyib. O, klub reydləri və “Ağ Səs” (narkosiyasətin liberallaşması, narkotiklərə qarşı qanunların və sərt mübarizə metodlarının yumşaldılması uğrunda gürcü ictimai təşkilatı — JAMnews) hərəkatı dövrünü misal çəkir. Onun sözlərinə görə, həmin vaxt gənclərə şəxsi materialların gizli saxlanılması müqabilində əməkdaşlıq təklif olunurdu.
O deyir ki, kompromat materialları göstərilən gənclərdən biri buna istehza ilə reaksiya verib.
“O, gülməkdən öldü… dedi ki, ‘bunu özüm də internetdə paylaşa bilərəm’”.
İremaşvili izah edir ki, bu, köhnə sovet təhlükəsizlik məntiqi ilə düşünməyə öyrəşmiş əməkdaşlar üçün şok idi. Onlar üçün şəxsi həyat utanc və nəzarət aləti idi. Yeni nəsil üçün isə bu mövzular artıq həmişə kompromat sayılmır.
Ən çox “öz adamlarını” dinləyirlər
Proqramda İremaşvili bildirir ki, hakimiyyət tərəfdarları və ya sistemə yaxın şəxslər çox vaxt müxalifətdən daha diqqətli nəzarət altında olur. O, bunun səbəbini “öz adamlarından birinin” qarşı tərəfə keçə biləcəyi qorxusu ilə izah edir.
“Onlar xüsusilə özlərindən birinin qarşı tərəfə keçməsini ağrılı qarşılayırlar”.
Onun sözlərinə görə, müxalif siyasətçi ilə bağlı hallarda yalnız onun özü deyil, sürücüsü, mühafizəçisi, ailə üzvü və bir neçə partiya üzvü də dinlənilə bilər. Lakin İremaşvilinin fikrincə, hakimiyyət üçün əsas olan sistem daxilində və ya ona yaxın olan şəxslərə nəzarətdir.
Müsahibədə o, belə bir hadisəni xatırlayır: onun sözlərinə görə, ətrafından təxminən 30 nəfər “İmedi” telekanalının jurnalistinə qarşı izləmədə iştirak edib. Bu o demək idi ki, onlar təkcə jurnalistin özünü deyil, onun yaxınlarını da dinləyirdilər.
İremaşvilinin sözlərinə görə, bu yolla sistem insanın gündəlik həyatının ən xırda detallarını belə öyrənə bilir: nə vaxt oyanır, kimlə danışır, evdə nə deyir və bu məlumatlar iş yerinə və ya rəhbərliyə necə ötürülür.
Toplanan məlumatlar hara gedir?
İremaşvili bildirir ki, mühüm məlumatlar Dövlət Təhlükəsizliyi Xidməti daxilində daha yüksək səviyyələrə ötürülürdü. Onun sözlərinə görə, məlumatların bir hissəsi Bidzina İvanişviliyə yaxın şəxs hesab olunan Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəhbəri Anzor Çubiniziyə çatırdı.
Keçmiş polis əməkdaşı iddia edir ki, şəxsi və siyasi məlumat axını sonda qeyri-rəsmi hakimiyyət mərkəzinə qədər gedib çıxırdı.
“İnsan amili”
İremaşvilinin sözlərinə görə, dinləmə nəticələrinin hamısını dəqiq hesab etmək olmaz. O, operatorların iş xüsusiyyətlərindən danışır: onlar məlumatı dəyişə, əlavə edə, çıxara və ya rəhbərliyin gözlədiyi formada təqdim edə bilərlər.
“Hər gün rəhbər deyir: ‘Nəsə varmı? İnana bilmirəm ki, o heç nə deməyib’… Yorğun əməkdaş belə hallarda həqiqətə uyğun olmayan məlumat yaza bilər”.
İremaşvilinin sözlərinə görə, rəhbərlik nadir hallarda danışığın dəqiqliyini yoxlayır. Əgər məlumat xüsusi əhəmiyyət daşımırsa, adətən heç kim səs yazısına qayıdıb onun həqiqətən də belə olub-olmadığını yoxlamır.
Otellər, kameralar və gizli çəkiliş
Proqramda İremaşvili otellərdə görüşlərin necə gizli şəkildə qeydə alına bildiyini ətraflı təsvir edir. Onun sözlərinə görə, əgər dinləmə nəticəsində məlum olursa ki, oteldə iki maraqlı şəxs görüşəcək, müvafiq qurumlar əvvəlcədən otağı hazırlayır.
“Məşhur brendlərə aid hər bir oteldə təhlükəsizlik xidməti əməkdaşları daim əlaqədə olur”.
Onun sözlərinə görə, qərarlar çox vaxt otelin təhlükəsizlik xidməti ilə birgə qəbul edilir, çünki onlar adətən keçmiş hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşları olur və ya bu qurumlarla əlaqələri olur. Otelin ali rəhbərliyi detallardan xəbərsiz qala bilər, lakin təhlükəsizlik xidməti əməkdaşlıq edir.
“Mütəxəssislərə beş dəqiqə kifayətdir. İki nəfər içəri daxil olub dinləmə üçün lazım olan hər şeyi quraşdırır”.
Xaricdə nəzarət və Alasaniya işi
Proqramda aparıcı Eka Kvesitadze 2016-cı ildə həmin dövrdə qadın siyasətçilərin və jurnalistlərin şəxsi həyatını əks etdirən videoçarxların yayılmasını xatırladır. İremaşvili bildirir ki, bu kampaniya siyasi məqsəd daşıyırdı və konkret siyasi qrupun nüfuzdan salınması üçün hazırlanmışdı.
Söhbətdə keçmiş müdafiə naziri İrakli Alasaniyanın partiyasından da bəhs olunub. İremaşvilinin sözlərinə görə, 2012-ci ildən sonra hakimiyyət üçün koalisiyaya daxil olan və ya sonradan müstəqil siyasi mərkəzə çevrilə biləcək bütün qruplara nəzarət etmək vacib idi.
“Bu şəxslərin hamısı, əlbəttə, 2012-ci ildə hakimiyyətə gəlib-gəlməməsindən asılı olmayaraq, əvvəldən nəzarətdə saxlanılırdı”.
İremaşvili bildirib ki, xaricdə də müxalifət üzvləri və ya siyasi baxımdan əhəmiyyətli fiqurlar üzərində nəzarət aparılırdı. Onun sözlərinə görə, onların hara getdiyini, kimlərlə görüşdüyünü və onlara qarşı kompromat əldə etməyin mümkün olub-olmadığını müəyyən etmək üçün izlənilirdilər.
“Onları maraqlandırır ki, Brüsselə və ya Strasburqa işgüzar görüşlərə gedən istənilən müxalifət üzvü axşamlar nə ilə məşğul olur”.
Onun sözlərinə görə, bu cür izləmələrdə xarici kəşfiyyat xidmətlərinin nümayəndələri, səfirliklərlə əlaqəli şəxslər və ya digər dövlət kanalları da iştirak edə bilər.
Hansı platformalar dinlənilir?
Proqramın praktiki suallarından biri tətbiqlərlə bağlıdır. Ünsiyyət üçün ən təhlükəsiz kanallar hansılardır: WhatsApp, Signal və ya digərləri?
İremaşvilinin fikrincə, mobil operator şəbəkəsi üzərindən həyata keçirilən əlaqəni nəzarətdə saxlamaq daha asandır: adi zəng və SMS. Belə yazışmaları dinləmək və ya oxumaq üçün əlavə tətbiqi sındırmağa ehtiyac yoxdur.
Onun sözlərinə görə, bu nəzarət təkcə danışığın məzmununa aid deyil. SMS və müxtəlif avtomatlaşdırılmış bildirişlər vasitəsilə insanın hərəkətləri, davranışı, bəzən isə maliyyə fəaliyyəti haqqında məlumat əldə etmək mümkündür. Məsələn, əgər şəxs bankdan və ya mağazadan mesaj alırsa, operator onun harada olduğunu, hansı əməliyyatı etdiyini və bunun nə vaxt baş verdiyini görə bilər.
İremaşvilinin iddiasına görə, mobil rabitə qüllələrindən əldə olunan məlumatlar da insanın yerləşdiyi yeri və kiminlə birlikdə olduğunu müəyyən etmək üçün istifadə oluna bilər. Əgər eyni qüllənin radiusunda bir neçə “maraqlı” şəxs görünürsə, bu, sistem üçün onların görüşdüyünü göstərə bilər.
Qorunan tətbiqlərə — WhatsApp, Signal və digər oxşar platformalara gəldikdə isə, İremaşvili onların məzmununu birbaşa dinləməyin daha çətin olduğunu deyir. O, xüsusilə Signal-ı daha təhlükəsiz kanal kimi vurğulayır. Lakin onun sözlərinə görə, əsas problem tətbiqin özü deyil, cihazdır. Əgər telefon, iPad və ya noutbuk nəzarət altına düşərsə, artıq istifadəçinin hansı tətbiqdən istifadə etməsinin fərqi qalmır.
Onun sözlərinə görə, belə hallarda hədəf Signal və ya WhatsApp deyil, məhz cihazın özüdür. Əgər cihaza xüsusi proqram quraşdırılıbsa, sistem istifadəçinin nə yazdığını, kimə zəng etdiyini, nə axtardığını, hansı videolara baxdığını və ekranda nə baş verdiyini görə bilər.
İremaşvili izah edir ki, çox vaxt cihazın sahibinin nəzarətindən kənarda qalması üçün bir neçə dəqiqə kifayətdir. Məsələn, hava limanında, sərhəddə və ya dövlət müəssisəsində şəxsdən telefonunu, iPad-ini və ya noutbukunu qoyması tələb oluna bilər. Bu zaman, onun sözlərinə görə, cihazın üzərinə fəaliyyətini paralel izləyən proqram quraşdırıla bilər.
İremaşvili bir neçə mümkün ssenarini təsvir edir. Bir halda, hava limanında şəxsə deyilir ki, o, baqajını və ya cihazını müvəqqəti olaraq təhvil verməlidir. Digər halda, dövlət qurumuna daxil olarkən ondan telefonunu xüsusi saxlanc kamerasına qoyması tələb olunur, çünki cihazla binaya daxil olmaq mümkün deyil. İremaşvilinin sözlərinə görə, əgər bu proses əvvəlcədən nəzarətdə saxlanılırsa və yerində texnik varsa, cihazın işlənməsi bir neçə dəqiqə çəkə bilər.
Beləliklə, İremaşvilinin sözlərinə görə, cihaz komprometasiya olunubsa, qorunan tətbiqlər insanı qoruya bilmir. Signal daha təhlükəsiz platforma ola bilər, lakin telefon artıq nəzarət altındadırsa, mesaj istifadəçi onu yazdığı anda və ya ondan əvvəl oxuna bilər.
Buna görə də əsas məsələ yalnız ünsiyyət üçün hansı vasitədən istifadə edildiyi deyil, həm də cihazın nə dərəcədə qorunduğu və sistemin ona birbaşa və ya uzaqdan nəzarət imkanlarının olub-olmamasıdır.
Pegasus və Belarus təcrübəsi
İremaşvili bildirir ki, sistem bahalı casus proqramlarına, o cümlədən Pegasus-a çıxışa malikdir. Onun sözlərinə görə, buna vəsait əsirgənmir.
“Pegasus-un bahalı olduğunu və buna görə də onun üçün pul ödənilməyəcəyini düşünənlər ciddi şəkildə yanılır”.
İremaşvili Belarus təhlükəsizlik sistemi ilə əlaqələrdən də danışır və iddia edir ki, illər ərzində Gürcüstanın hüquq-mühafizə orqanları Belarus və Rusiya təcrübəsinə çıxış əldə ediblər.
“Onlar Belarus və Rusiya KQB-sinin təcrübəsini mənimsəyiblər. Bu cür virus proqramlarına pul əsirgənmir”.
Onun sözlərinə görə, Pegasus kimi proqramlar çox bahalı olduğuna görə hamıya qarşı istifadə olunmur. Lakin onun fikrincə, sistem əsas fiqurlara qarşı bu cür resursları sərf etmək imkanını istisna etmir.
Niko Kvaratsxelia işi — qətlin qarşısını almaq mümkün idimi?
Proqramın son böyük hissəsi Niko Kvaratsxelianın qətli ilə bağlıdır. Aparıcı Eka Kvesitadze bildirib ki, İremaşvili ilə söhbətdən sonra onda belə təəssürat yaranıb ki, hüquq-mühafizə orqanları fərqli hərəkət etsəydi, Kvaratsxelianı xilas etmək mümkün ola bilərdi. O, Kvaratsxelianın qətlini sifariş edən şəxslər üzərində ehtimal ki, izləmə və dinləmə aparıldığını nəzərdə tuturdu.
Bu kontekstdə İremaşvili tanınmış kriminal avtoritetlər olan Kakuliya qardaşları haqqında bir hadisəni xatırlayıb. Onun sözlərinə görə, hələ illər əvvəl, o, Vake-Saburtalo şöbəsində işləyərkən, hüquq-mühafizə orqanlarında onların aldıqları xəsarətlər, hərəkətləri və kriminal vəziyyət barədə məlumatlar mövcud idi.
Onun sözlərinə görə, qardaşlardan biri Rusiya pasportu ilə Gürcüstana gəlib, zorakılıq əməlləri törədib və sonra yenidən Rusiyaya qayıdıb. İremaşvili iddia edir ki, polisdə videoyazılar, operativ məlumatlar və bu şəxslərə maraq üçün əsaslar var idi, lakin prokurorluq sübutları həbs üçün kifayət hesab etməyib.
İremaşvilinin sözlərinə görə, prokurorluq həmin vaxt sübutlar üçün yüksək standartlar tələb etmişdi. Bu da olduqca şübhəli görünür və cinayətkarların qorunduğunu göstərir.
“Onlar etirazçıların və ya digər şəxslərin bu gün həbs olunması üçün istifadə edilən standartlardan daha sərt meyarlar tələb edirdilər… əks halda Kakuliya tutulardı”.
İremaşvilinin sözlərinə görə, əgər hüquq-mühafizə orqanlarına Kakuliyanı həbs etməyə icazə verilmirdisə, ən azı onların ölkəyə girişinə qadağa qoymaq mümkün idi, çünki onlar Rusiya pasportları ilə səyahət edirdilər.
Aparıcı ilə söhbətin yekununda belə bir sual yaranır: bu, səriştəsizlik, səhlənkarlıq, yoxsa daha ciddi bir məsələ idi? İremaşvili birbaşa yekun nəticə çıxarmır, lakin bir neçə amili qeyd edir: kadr dəyişiklikləri, yeni rəhbərliyin səriştəsizliyi, institusional yaddaşın itirilməsi, polisin kriminal dairələrlə mümkün əlaqələri.
Onun sözlərinə görə, Vake-Saburtalo üzrə köhnə komanda dəyişdirildikdən sonra həmin spesifik kriminal mühitlə bağlı biliklər də itdi. Yeni rəhbərlərə vəziyyəti anlamaq üçün vaxt lazım idi, lakin İremaşvilinin sözlərinə görə, sistemdə əslində məlumat sahibi olan sıravi əməkdaşların fikirlərinə çox vaxt qulaq asılmır.
“Hesab olunur ki, yeni rəhbər gələndə ona biliklər səmadan verilir”.
Onun fikrincə, belə idarəetmə mədəniyyəti hüquq-mühafizə orqanlarının əsas problemlərindən biridir. Məmur vəzifəyə gəlir, özünü artıq hər şeyi bilən hesab edir, köhnə əməkdaşların təcrübəsindən istifadə etmir və bu prosesdə mühüm məlumatlar itir.
Bununla yanaşı, İremaşvili bildirir ki, Kvaratsxelianın qətlindən əvvəl iş üzrə fiqurantlar, hüquq-mühafizə orqanlarının nəzarəti altında olmalı olan şəxslər mütəmadi olaraq görüşür, hərəkət edir və eyni yerlərdə toplaşırdılar. Onun qiymətləndirməsinə görə, bütün bunlar şübhə üçün əsas yaratmalı idi.
Kakuliya qardaşları, Vake və kriminal dairələr
İremaşvili 2013-2014-cü illərdə Tbilisinin Vake rayonunda baş verən hadisələri ətraflı təsvir edir. Onun sözlərinə görə, amnistiyadan sonra yaralanmaların, atışmaların və küçə toqquşmalarının sayı artıb. O iddia edir ki, hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları kimin kimlə əlaqəli olduğunu, kimin zorakılıq münaqişələrində iştirak etdiyini və kimin təsir qazanmağa çalışdığını bilirdilər.
Onun sözlərinə görə, Kakuliya qardaşlarının ətrafında tədricən müxtəlif nüfuzlu və ya varlı ailələrdən olan gənclərdən ibarət qrup formalaşıb. İremaşvili həmçinin kriminal dairələrin varlı ailələrin övladları ilə yaxınlıq qurması və sonra onların resurslarından istifadə etməsi modelindən də danışıb.
“Onlar hansısa varlı biznesmenin oğlu ilə dostluq qurur, özlərini onun ‘qardaşı’ kimi göstərir… sonra isə atasının pulu hesabına avtomobillər, silahlar və sair əldə edirlər”.
İremaşvilinin sözlərinə görə, bu cür qruplar hüquq-mühafizə orqanlarına məlum idi. Onun qiymətləndirməsinə görə, problem məlumatın olmamasında deyil, reaksiyanın olmamasında idi.
İremaşvili bu dairədən bir neçə tanınmış adı da çəkib. Onların arasında Kakuliya qardaşları, Busa Jvania, Roin Metrevelinin nəvəsi Royniko Metreveli, həmçinin biznesmen Çxaidze və Cinçaradzenin övladları var.
Statistika sistemin məntiqi kimi
İremaşvili hüquq-mühafizə sistemində başqa bir problemə də diqqət çəkir: cinayət statistikası. Onun sözlərinə görə, ayın və ilin sonunda qurumlar statistikanı “tənzimləməyə” çalışır. Əvvəlki dövrdən qalan işlər isə çox vaxt arxa plana keçir.
“Ay bitir, bu işlər unudulur, yeni ay başlayır, yeni statistika başlayır”.
Onun fikrincə, normal sistemdə köhnə, açılmamış işlərlə məşğul olan xüsusi şöbələr olmalıdır. Gürcüstanda isə, onun sözlərinə görə, bir müstəntiqə yüzlərlə iş tapşırıla bilər.
“Hər müstəntiqə 500-600 iş verilir. Bunu necə təsəvvür edirsiniz?”
Gürcüstanda keçmiş polislə müsahibə
