Azərbaycan İsrail-İran müharibəsinin kölgəsində: CNN-in ifşası və Putinin humanitar yardıma görə təşəkkürü
Azərbaycan İsrail-İran müharibəsi
CNN-in eksklüziv materialına görə, İsrail İranla müharibə zamanı Azərbaycanın cənub bölgələrində, xüsusilə İran sərhədinə yaxın ərazilərdə (Təbrizdən təxminən 100 km məsafədə) xüsusi təyinatlı qüvvələr, Mossad əməkdaşları və helikopter əməliyyatları üçün personal yerləşdirib.
Bildirilir ki, bu qüvvələr kəşfiyyat, dinləmə cihazlarının quraşdırılması, pilotsuz uçan aparat əməliyyatları və xilasetmə missiyaları üçün istifadə olunub. Əməliyyatlar bu ilin yanvarında hazırlanıb, fevral-mart aylarında həyata keçirilməyə başlanıb. 4 martda məhz Azərbaycan ərazisindən istifadə olunmaqla İranda İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) kəşfiyyat rəhbəri Rəhman Moqaddam öldürülüb.
5 martda İrandan düşən dronlar Naxçıvan Muxtar Respublikasının beynəlxalq hava limanına və Şəkərabad kəndindəki məktəbə zərbə endirib, bir neçə nəfər yaralamışdı. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu hücumu “terror aktı”, “namərd atəş” və “çirkin, qorxaq, utanmaz addım” kimi qiymətləndirərək, İranın üzr istəməsini, izahat verməsini və təşkilatçıların məsuliyyətə cəlb olunmasını tələb etmişdi.
Təhlükəsizlik Şurasının iclasında Əliyev silahlı qüvvələrə cavab tədbirləri hazırlamaq və həyata keçirmək tapşırığı vermiş, bunu törədənlərin cəzalarını alacaqlarını demişdi.
Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti isə İİKK-nin Azərbaycandakı kritik infrastruktur, İsrail və yəhudi obyektlərinə qarşı planlarını pozduğunu açıqlamışdı.
Bu əməliyyat sonradan İsrail tərəfindən Mossad, İsrail Müdafiə Qüvvələri və “Şin Bet”in birgə işi kimi təsdiqlənmişdi.
Azərbaycanın Vaşinqtondakı səfirliyi məsələ ilə bağlı “Azərbaycan ərazisinin üçüncü ölkələrə qarşı əməliyyatlar üçün istifadə edildiyi barədə əsassız iddiaları qətiyyətlə rədd edir” açıqlaması verib.
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin isə 11 mart 2026-cı ildə İlham Əliyevlə telefon danışığında Azərbaycan rəhbərliyinə xüsusi təşəkkürünü bildirib.
Putin Azərbaycanın Rusiya vətəndaşlarının İrandan təxliyəsində və Rusiyadan İrana humanitar yardımın (əsasən tibbi ləvazimatlar, yüzlərlə ton həcmində) Azərbaycan ərazisi vasitəsilə çatdırılmasında səmərəli yardımını yüksək qiymətləndirib.
Bu yardım qatarlarla Azərbaycanın Qaradağ stansiyası vasitəsilə həyata keçirilib və Putin bunu “Azərbaycanın regional rolunun əhəmiyyətini” vurğulayıb.
Toponimlər, terminologiya və dərc edilən materiallarda ifadə olunan fikirlər “Camnyus”un fikirlərini əks etdirməyə bilər.
Azərbaycanın çoxvektorlu siyasətinin sınağı
Azərbaycan hazırda klassik “təhlükəsizlik dilemması” və çoxvektorlu siyasətin ən parlaq nümunəsini yaşayır. Bir tərəfdən İsraillə strateji tərəfdaşlıq (silah tədarükü, kəşfiyyat, dəmir günbəz sistemləri, ABŞ-də lobbi dəstəyi) regionda İrana qarşı “şimal cəbhəsi” yaradır və Bakını İsrail üçün əvəzolunmaz edir.
Digər tərəfdən İranla birbaşa qonşuluq, Naxçıvan eksklavı və İİKK-nin təhdidləri (BTC boru kəmərinə qarşı planlar daxil olmaqla) real hərbi risklər yaradır. CNN-in ifşası bu “aşağı profilli” strategiyanı ictimailəşdirərək Bakını həm İrana, həm də beynəlxalq ictimaiyyətə qarşı izahat vəziyyətinə salıb.
Çoxvektorlu tarazlığın mürəkkəbliyi burada xüsusilə aydın görünür:
- Rusiya ilə münasibətlər: Putinin ictimai təşəkkürü təsadüfi deyil. Azərbaycan Rusiyaya İrana humanitar yardım tranziti üçün “etibarlı körpü” rolunu oynayır. Bu, həm iqtisadi (logistika), həm də siyasi dividendlər gətirir. Moskva ilə münasibətləri möhkəmləndirir, eyni zamanda İrana “biz tamamilə İsrail tərəfində deyilik” siqnalı verir. Lakin bu, eyni zamanda Rusiyanın İrana dəstəyini (humanitar pərdə altında) dolayısı ilə asanlaşdırır və Azərbaycanı böyük güclərin oyununda “alət”ə çevirə bilər.
- İsrail-ABŞ istiqaməti: CNN-ə görə, Azərbaycan İsrailin İrana qarşı kəşfiyyat və zərbə imkanlarını yüzlərlə kilometr dərinliyə qədər genişləndirir. Bu, Bakıya Qərbdə (xüsusilə ABŞ-də) siyasi dəstək və texnoloji üstünlük qazandırır. Lakin rəsmi inkarlar və “üçüncü ölkələrə qarşı istifadə yoxdur” bəyanatları bu əməkdaşlığın hibrid xarakterini göstərir – həm əməkdaşlıq, həm də inkar.
- İran təhlükəsi: Naxçıvana hücum və İİKK-nin planları göstərir ki, Tehran Azərbaycanı “İsrailin forpostu” kimi görür və cəzalandırmağa hazırdır. Bu, 2020-2023-cü illərdəki gərginliklərin (səfirliyə hücum, diplomatik qarşıdurma) davamı hesab edilə bilər.
İqtisadi və daxili nəticələr də çoxşaxəlidir. BTC boru kəmərinin təhdid edilməsi enerji təhlükəsizliyinə zərbədir. Eyni zamanda, humanitar yardımın Azərbaycan vasitəsi ilə İrana çatdırılması hazırki müddətdə fayda gətirə bilər, lakin uzunmüddətli perspektivdə İranla münasibətlərin yenidən pozulması qaçılmazdır.
Daxili siyasətdə Əliyev administrasiyası “güclü lider” imicini gücləndirir – xalq arasında “İran təhdidinə qarşı möhkəm duruş” müsbət qarşılanır. Lakin Azərbaycanın müharibəyə cəlb olunma riski ictimaiyyət arasında hələ də narahatlıq mənbəyidir.
Uzunmüddətli perspektivlər
Əgər müharibə genişlənsə, Azərbaycan ya birbaşa hədəfə çevrilə, ya da Türkiyə ilə (NATO üzvü) və ya Rusiya ilə (KTMT) müttəfiqlik mexanizmlərini aktivləşdirməyə məcbur qala bilər. Lakin hər iki halda ölkənin manevr imkanları zəifləyir.
Ən böyük risk “bütün tərəflərə yaxın olmaq” siyasətinin iflasa uğramasıdır. Azərbaycan həm İrandan, həm də Qərbdən təzyiq altında qala bilər. Məsələn, sanksiyalar və ya hərbi təhdidlər.
Fürsət isə ondan ibarətdir ki, Azərbaycan özünün regional qovşaq statusunu möhkəmləndirir – enerji, logistika, kəşfiyyat və humanitar sahələrdə əvəzolunmaz oyunçu kimi çıxış edir.
Nəticə etibarilə, Azərbaycan “qızıl orta” tapmağa çalışır: İsraillə dərin əməkdaşlığı saxlamaq, İrana qarşı çəkindirmə siyasəti yürütmək, Rusiya ilə münasibətləri pozmamaq və beynəlxalq hüquq normalarına sadiq görünmək.
Bu, yüksək riskli, lakin potensial olaraq yüksək gəlirli bir manevrdir. CNN-in ifşası və Naxçıvandakı dron hadisəsi bu tarazlığın nə qədər kövrək olduğunu açıq şəkildə göstərir. Gələcəkdə Azərbaycanın uğuru bu dilemmaları idarə etmək bacarığından asılı olacaq. Müşahidəçilərin fikrincə, bu, həm hərbi hazırlıq, həm də diplomatik çeviklik tələb edən çətin bir yoldur.
Azərbaycan İsrail-İran müharibəsi
