Ermənistandan Azərbaycana ixrac başlaya bilər: bəyanatlar, rəqəmlər və hələ aşılmamış baryerlər
Ermənistandan Azərbaycana ixrac
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan jurnalistlərə açıqlamasında “yaxın vaxtlarda Ermənistan Respublikasından Azərbaycana da ixraclar həyata keçiriləcək” deyib. O, qarşılıqlı ticarət gündəliyinin mövcud olduğunu, azərbaycanlı mütəxəssislərin 2025-ci ilin sentyabrında və 2026-cı ilin yanvarında infrastruktur (elektrik xətləri, dəmir yolları, boru kəmərləri) məsələlərini müzakirə etmək üçün Ermənistanda olduqlarını da qeyd edib.
Bəyanat 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda imzalanmış bəyannamədən sonra yaranmış real, lakin hələ çox asimmetrik ticarət münasibətləri fonunda səslənib.
Rəsmi reallıq və rəqəmlər
Azərbaycan Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycan Ermənistana təxminən 17,4 milyon dollar dəyərində mal ixrac edib. Əsasən neft məhsulları (dizel və benzin) olub. Eyni dövrdə Azərbaycanın Ermənistandan dolayı yolla idxalı cəmi 960 dollar təşkil edib; mart ayında qeydə alınan bu rəqəm sonrakı aylarda sıfıra enib.
2025-ci ilin oktyabrında tranzit məhdudiyyətlərinin götürülməsindən və dekabrda ilk yanacaq tədarükündən sonra Azərbaycan tərəfi həm birbaşa ixrac, həm də Rusiya və Qazaxıstandan gələn yüklərin (taxıl, gübrə və digər) tranzitini təmin edir. Həcmlər kiçikdir, lakin istiqamət dəyişib: onilliklərlə bağlı qalan sərhədlər praktiki açılıb.
Ermənistan tərəfində isə hələ rəsmi kommersiya ixracı yoxdur. 2026-cı ilin yanvarında bu ölkənin iqtisadiyyat naziri Gevorq Papoyan tərəflərin potensial mallar siyahısını mübadilə etdiyini açıqlamışdı: alüminium folqa və onun xammalı, ferromolibden, tekstil, güllər, istixana məhsulları (pomidor, bibər), konyak xammalı və digərləri.
Siyahıların konkret məzmunu və həcmləri hələ açıq sənəd kimi dərc olunmayıb; proses şirkətlərarası razılaşmalardan asılıdır.
Hansı mallar və niyə məhz onlar?
Azərbaycanlı ekspertlər ilkin mərhələdə ərzaqdan daha çox sənaye və xammal istiqamətinin daha real olduğunu vurğulayırlar. Milli Məclisin İqtisadi siyasət komitəsinin üzvü, deputat Vüqar Bayramov ilkin hesablamalara görə 38 adda məhsul üzrə illik 300 milyon dollaradək dövriyyə potensialı görür: qida və sənaye malları, xammal. O, yaxın perspektivdə yalnız yanacaq deyil, digər məhsulların da hər iki istiqamətdə hərəkətini gözləyir.
İqtisadçı Natiq Cəfərli prosesin addım-addım getdiyini, Azərbaycanın enerji daşıyıcıları üzrə üstünlükə malik olduğunu, Ermənistandan isə kənd təsərrüfatı məhsulları, balıq, meyvə və dəmir filizi kimi malların potensial olduğunu qeyd edir. Lakin hələ ki, Azərbaycan tərəfi Ermənistandan mal almır; infrastruktur (bank köçürmələri, sığorta, müqavilə mexanizmləri) tam formalaşmayıb.
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli isə meyvə-tərəvəz (ərik, şaftalı, gilas, pomidor, bibər), balıq, mineral sular və şərab kimi ərzaq istiqamətinin də real namizəd olduğunu söyləyir. Onun fikrincə, Rusiya bazarındakı məhdudiyyətlər Yerevanı alternativ axtarmağa vadar edir.
Sabiq maliyyə naziri Fikrət Yusifovun əvvəlki çıxışlarında isə ümumi yanaşma belə olub: ticarət münasibətləri bərpa olunarsa, Ermənistan tərəfində mənfi saldo qaçılmazdır, lakin sülh naminə bu əlaqələr qurulmalıdır.
Ekspert dairələrində isə ümumi konsensus belədir ki, ərzaq və içkilər psixoloji cəhətdən daha həssasdır; tikinti materialları, kabel-elektrotexnika, sənaye xammalı, kimya və yüngül sənaye məhsulları isə daha asan qəbul oluna bilər.
Psixoloji baryer
Bu, ən dərin və həssas məsələdir. “Caliber”də dərc olunan ekspert rəylərində qeyd edilir ki, 44 günlük müharibənin xatirələri hələ təzədir. “Made in Armenia” etiketi ilə məhsulların rəflərə çıxması ilkin mərhələdə qarışıq reaksiya – maraqlılıqdan sosial şəbəkə fləşmoblarına qədər doğura bilər. Xüsusilə ərzaq və içkilərdə (şərab, konyak) inam kritikdir; bəzi istehlakçılarda irrasional təhlükəsizlik şübhələri yarana bilər. Sənaye və tikinti materiallarında isə etiket daha az görünən və daha pragmatikdir.
Keçid dövründə neytral qablaşdırma (ingilis və ya rus dilində) və ya rebrending ehtimalı yüksəkdir. Azərbaycan yanacağının Ermənistanda qəbul olunması “iqtisadi atəşkəs” pretsedenti yaradıb; eyni pragmatizm əks istiqamətdə də işləyə bilər. Lakin bu, avtomatik deyil.
Hər iki cəmiyyətdə sülh istəyi ilə “qonşu malı”na münasibət hələ eyni səviyyədə deyil. Anonim sərhəd bölgəsi tacirləri və Gürcüstan vasitəsilə “yenidən ixrac” təcrübəsi olan iş adamları (1990-cı illərdən qalan kölgə kanalları) qeyd edirlər ki, qiymət və keyfiyyət zamanla üstün gələ bilər, amma bu, illərlə ölçülən prosesdir.
Real maneələr və vaxt çərçivəsi
Sertifikasiya, fitosanitar nəzarət, gömrük prosedurları, bank köçürmələri və sığorta hələ tam tənzimlənməyib.
Logistika əsasən Gürcüstan vasitəsilə gedir; birbaşa dəmir yolu və TRİPP hələ infrastruktur mərhələsindədir. Rəqabət isə güclüdür: Türkiyə, Rusiya, İran və yerli istehsalçılar. Erməni mallarının rəqabət qabiliyyəti qiymət, keyfiyyət və logistika xərclərindən asılı olacaq.
Vaxt çərçivəsi optimist senaridə bir neçə aydan bir ilə qədər kiçik həcmli sənaye və xammal tədarükləri; realist senaridə 1-3 il ərzində tədricən genişlənmə; pessimist senaridə isə siyasi dalğalanmalar və cəmiyyət reaksiyası səbəbindən daha uzun müddət tələb oluna bilər.
Nəyi izləmək lazımdır?
Gömrük statistikasında Ermənistandan ilk real kommersiya idxalının görünməsi, bank köçürmə mexanizmlərinin işə düşməsi, potensial mallar siyahısının rəsmiləşməsi və pərakəndə şəbəkələrin (Bravo, Araz və digərləri) satınalma siyasətində dəyişiklik önəmli addım hesab edilə bilər.
Həmçinin hər iki cəmiyyətdə “Made in …” etiketinin qəbulu ilə bağlı müstəqil sorğular və sosioloji ölçmələr edilməlidir. Bu göstəricilər olmadan bəyanatlar yalnız niyyət səviyyəsində qalacaq.
Ermənistandan Azərbaycana ixrac
