Azərbaycanın dövlət saytlarına kiberhücum olub, hücumun Türkiyədən ola biləcəyi deyilir
Azərbaycanın dövlət saytlarına kiberhücum
Azərbaycanda 100-dən artıq dövlət domeni kiberhücumun hədəfinə çevrilib, bir sıra dövlət qurumlarının saytlarının fəaliyyətində fasilələr yaranıb. Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Xidmətinin məlumatına görə, hücumlar oktyabrın 13-də Bakı vaxtı ilə saat 22 radələrində başlayıb və xarici haker qruplaşması tərəfindən həyata keçirilib.
Qurum texniki tədbirlər nəticəsində hücumun təsirinin məhdudlaşdırıldığını və saytların fəaliyyətinin davamlılığının təmin edildiyini bildirir. Hücumun üsulu, təşkilatçıları və motivi barədə isə ətraflı məlumat açıqlanmayıb.
“Meydan TV” hücumun Türkiyə ilə əlaqəli ola biləcəyi barədə müzakirələr aparıldığını yazır.
Hadisə dövlətin rəqəmsal infrastrukturunun dayanıqlığı ilə yanaşı, mümkün siyasi motivlər barədə də müzakirələrə səbəb olub. Hazırda açıq məlumatlar saytların fəaliyyətində pozuntu yarandığını təsdiqləsə də, müdaxilənin texniki miqyası və nəticələri barədə tam mənzərə yaratmır.
Hücumun hansı saytları əhatə edib?
Yerli medianın ilkin xəbərlərində Nazirlər Kabineti, Daxili İşlər Nazirliyi, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, Səhiyyə Nazirliyi və Dövlət İmtahan Mərkəzinin saytlarına girişdə problemlər yarandığı bildirilirdi. Müxtəlif dövlət qurumlarının internet resurslarında eyni vaxtda müşahidə olunan fasilələrin ardınca hücum barədə rəsmi açıqlama verilib.
Rəsmi məlumatda 100-dən artıq domenin hədəfə alındığı göstərilir. Bununla belə, bu rəqəm həmin ünvanların hamısında müdaxilənin uğurlu olduğunu və ya sistemlərin ələ keçirildiyini ifadə etmir. Hədəfə alınan resurslarla faktiki zərər görən sistemlərin sayı ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Açıqlamada hansı saytın nə qədər müddət əlçatmaz qaldığı, fasilələrin yalnız informasiya səhifələrinə, yoxsa elektron xidmətlərə də təsir etdiyi göstərilmir. Dövlət Xidməti kibertəhlükəsizliyin təmin olunması istiqamətində tədbirlərin davam etdiyini bildirir.
Müdaxilənin xarakteri hələ açıqlanmayıb
Saytın fəaliyyətinin dayanması ilə onun məlumat bazasına daxil olunması fərqli təhlükəsizlik hadisələridir. Birinci halda istifadəçilərin resursa çıxışı məhdudlaşır; ikinci halda isə məlumatların məxfiliyi və bütövlüyü təhlükə altına düşə bilər.
Saytları sıradan çıxarmaq üçün geniş istifadə olunan üsullardan biri DDoS – çoxsaylı mənbələrdən həyata keçirilən xidmətdən imtina hücumudur. Bu üsulla serverlər və ya şəbəkə infrastrukturu həddən artıq trafiklə yüklənir, nəticədə adi istifadəçilərin sorğuları cavabsız qalır. Belə müdaxilə məlumat bazasını ələ keçirmədən də xidmətin dayanmasına səbəb ola bilər.
Azərbaycandakı son hadisədə məhz bu üsuldan istifadə edildiyi rəsmi şəkildə bildirilməyib. Məlumat sızmasının baş verib-vermədiyinə dair ayrıca qiymətləndirmə də açıqlanmayıb. Buna görə mövcud məlumat əsasında nə vətəndaşların məlumatlarının oğurlandığını, nə də müdaxilənin bütün nəticələrinin aradan qaldırıldığını söyləmək mümkündür.
Saytların fəaliyyətinin bərpası xidmətə çıxışın təmin olunduğunu göstərir. Sistemlərə icazəsiz giriş və məlumat itkisi ilə bağlı nəticələr isə ayrıca texniki araşdırma tələb edir.
Mümkün motivlər və Türkiyə ilə əlaqə iddiaları
Dövlət saytlarına hücumlar xidmətləri pozmaqla yanaşı, siyasi mesaj vermək, ictimai diqqət toplamaq və qurumlara etimadı sarsıtmaq məqsədi daşıya bilər. Avropa İttifaqının Kibertəhlükəsizlik Agentliyi ENISA xidmətdən imtina hücumları barədə hesabatında siyasi və ideoloji motivlərlə yanaşı, maliyyə maraqlarını da qeyd edir.
Azərbaycanın dövlət saytlarına son hücumun konkret motivi isə məlum deyil. Hadisənin siyasi gərginliklərlə eyni vaxta təsadüf etməsi mümkün əlaqələr barədə ehtimallar yaratsa da, bu ehtimalların təsdiqi üçün əlavə dəlillər lazımdır.
“Meydan TV” sosial şəbəkələrdə hücumun Türkiyə ilə əlaqəli ola biləcəyi barədə müzakirələr aparıldığını yazır. Nəşr bu iddiaları Azərbaycanda məktəblərdə hicabla bağlı məhdudiyyətlərə və Bakının İsraillə münasibətlərinə Türkiyədə bəzi dini-mühafizəkar çevrələrin etirazları fonunda təqdim edir. Azərbaycanın Ankaradakı səfirliyi və İstanbuldakı Baş Konsulluğu qarşısında da etiraz aksiyaları keçirilib.
Bununla belə, hücumun həmin etirazlarla və ya Türkiyədəki hər hansı qruplaşma ilə əlaqəsi təsdiqlənməyib. Azərbaycan tərəfinin açıqlamasında konkret ölkə və təşkilat adı da göstərilmir.
Rəsmi məlumatdakı “xarici haker qruplaşması” ifadəsi də xarici dövlətin iştirakını təsdiqləmir. Hücumu həyata keçirənlərin kimliyi, onların motivi və mümkün dövlət əlaqələri ayrı-ayrı araşdırılmalı məsələlərdir.
Hadisədən əvvəlki təhlükəsizlik xəbərdarlığı
Oktyabrın 8-də, hücumdan beş gün əvvəl Elektron Təhlükəsizlik Xidmətinin saytında bəzi informasiya sistemlərinə qarşı aktiv kibertəhlükələr barədə xəbərdarlıq yayımlanmışdı. Məlumatda müəyyən hücumların köhnəlmiş verilənlər bazası proqramlarından və dəyişdirilməmiş ilkin giriş məlumatlarından istifadə ilə əlaqəli olduğu bildirilirdi.
Xəbərdarlıqda zəif qorunan sistemlərə daxil olan hücumçuların həmin resurslardan digər sistemlərə müdaxilə üçün də istifadə edə bildiyi qeyd olunurdu. İnzibatçılara proqram təminatını yeniləmək, ilkin şifrələri dəyişmək, giriş imkanlarını məhdudlaşdırmaq və şübhəli fəaliyyəti izləmək tövsiyə edilirdi.
Bu xəbərdarlıqla oktyabrın 13-də başlayan hücum arasında əlaqə açıqlanmayıb. Onları eyni əməliyyatın mərhələləri kimi təqdim etmək üçün əsas yoxdur. Lakin xəbərdarlıq informasiya təhlükəsizliyinin yalnız hücum zamanı görülən tədbirlərdən deyil, sistemlərin müntəzəm yenilənməsindən və girişə nəzarətdən də asılı olduğunu göstərir.
Xidmətlərin bərpasından sonra cavabsız suallar
Hadisənin ictimai təsirini qiymətləndirmək üçün əsas göstəricilərdən biri elektron xidmətlərin nə dərəcədə zərər görməsidir. İnformasiya saytının müvəqqəti dayanması ilə sənəd qəbulu, qeydiyyat və müraciət sistemlərinin fəaliyyətinin pozulması istifadəçilər üçün fərqli nəticələr yaradır.
Son hücum zamanı vətəndaşların əməliyyatlarının yarımçıq qalması, müraciət müddətlərinin ötürülməsi və ya məlumat itkisi barədə konkret göstəricilər açıqlanmayıb. Bu məlumatlar olmadan hadisənin vurduğu zərəri yalnız hədəfə alınan domenlərin sayı ilə ölçmək çətindir.
Növbəti açıqlamalarda müdaxilənin hansı xidmətlərə təsir göstərdiyi, daxili sistemlərə icazəsiz girişin olub-olmadığı və fərdi məlumatların təhlükəsizliyinə dair araşdırmanın nəticələri əhəmiyyət daşıyacaq. Saytların yenidən işləməsi operativ reaksiyanın nəticəsidir; dövlətin rəqəmsal infrastrukturunun bu hücuma nə dərəcədə davam gətirdiyini isə həmin məlumatlar əsasında qiymətləndirmək mümkün olacaq.
Azərbaycanın dövlət saytlarına kiberhücum
