"Avrasiya İqtisadi İttifaqı mövcuddur, yoxsa yox, buna aydın cavab verməlidir" - Paşinyan
Paşinyan Aİİ-nin “mövcudluğu” məsələsindən danışır
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan hökumətin növbəti iclasında Rusiyanın himayəsi altında fəaliyyət göstərən Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə bağlı problemlərə toxunub. O vurğulayıb ki, erməni mallarının idxalına tətbiq olunan məhdudiyyətlərə baxmayaraq, Ermənistan bu qurumla sıx əməkdaşlığı davam etdirəcək. Ölkə 2015-ci ildən Aİİ-nin tamhüquqlu üzvüdür. İttifaqa həmçinin Rusiya, Belarus, Qazaxıstan və Qırğızıstan daxildir.
Paşinyanın sözlərinə görə, rəsmi İrəvan Aİİ bazarında “geri dönüşü olmayan proseslərin baş verdiyini” və Ermənistanın bu əməkdaşlıq istiqamətindən imtina etməli olduğunu düşünmür.
“Biz çox fəal işləyəcəyik. Əminəm ki, həll yolu tapılacaq. Çünki həll yolu yoxdursa, bu, ilk növbədə Avrasiya İqtisadi İttifaqı üçün tamamilə başqa məna daşıyır. Aİİ bir neçə fundamental prinsip üzərində qurulub: işçi qüvvəsinin, malların, xidmətlərin və maliyyənin sərbəst hərəkəti. Əgər bunlar yoxdursa, deməli, Avrasiya İqtisadi İttifaqı da yoxdur”, – deyə Paşinyan bildirib.
Hökumətin iclasından sonra ənənəvi olaraq keçirilən həftəlik mətbuat brifinqində baş nazir bu mövzuya yenidən qayıdıb.
O bildirib ki, problem müvəqqəti xarakter daşıyırsa, bunu başa düşmək olar: “Problem bir ay, iki ay, üç ay davam edə bilər. Amma dördüncü ayda da problem həll olunmursa, bu o deməkdir ki, Aİİ mövcud deyil. Əgər Aİİ özü faktiki olaraq mövcud olmadığını göstərirsə, onda biz nə etməliyik?”
Ermənistan baş nazirinin bu açıqlamaları və yaranmış vəziyyətin konteksti.
- Rusiyanın FTX-sinin Ermənistandakı parlament seçkilərinə müdaxiləsi: faktçekerlərin ifşası
- Ermənistanda Rusiyanın məhdudiyyətlərini aradan qaldırmaq üçün ixracatçılara dəstək üzrə yeni proqram işə salınıb
- “Rusiyanın B planı işə düşdü”: Ermənistanda seçkilərin ilkin nəticələrinin təhlili
Diversifikasiya Aİİ-nin digər üzv dövlətlərində də gedir, amma elan edilmədən
Paşinyan Aİİ-dən onun mövcud olub-olmadığı sualına aydın cavab gözləyir:
“Biz deyirik ki, o, mövcuddur. Və biz iştirakçı dövlət kimi hesab edirik ki, hansısa anlaşılmazlıq baş verib”.
Baş nazirin fikrincə, Ermənistanda baş verənlər ən azı ittifaqın digər ölkələrində ciddi narahatlıq doğuracaq:
“Biz diversifikasiya proseslərini hökumət iclaslarında müzakirə edirik. Əminəm ki, Aİİ-nin bir sıra ölkələrində bu proses də gedir, sadəcə elan edilmir. Onlar baş verənləri özlərinin də üzləşə biləcəyi risk kimi qiymətləndirəcəklər”.
Ermənistan hökumətinin Aİİ-yə sualları var
Paşinyanın sözlərinə görə, Aİİ formatında müzakirə edilməli olan suallar yaranıb və o, ilk fürsətdə bu müzakirələrə başlamaq niyyətindədir.
Ermənistan baş nazirinin, xüsusilə, Aİİ-dəki tərəfdaşlarına onun iştirakı olmadan Ermənistanla bağlı qəbul edilmiş bəyanata dair sualları var. O vurğulayıb ki, bunun nə demək olduğunu aydınlaşdırmaq lazımdır:
“Biz başa düşməliyik ki, Aİİ-yə üzv istənilən ölkə digər üzv dövlətə münasibətdə belə qərarlar qəbul edə bilərmi? Sadəcə bir gün oyanıb belə bir qərar qəbul etmək olarmı? Mənim qiymətləndirməmə görə, bu sualın cavabı müsbətdirsə, deməli, Aİİ özünü buraxdığını elan edir”.
Nikol Paşinyanın sözlərinə görə, belə olan halda Ermənistan da müvafiq nəticələr çıxaracaq:
“Çox aydın cavab verilməlidir: Aİİ mövcuddur, yoxsa yox. Əgər mövcuddursa, biz öz mövqeyimizi müəyyənləşdirəcəyik. Əgər mövcud deyilsə, onda özümüzü hansısa şəkildə mövqeləndirməyə də xüsusi ehtiyac qalmayacaq”.
2026-cı il mayın 29-da Ali Avrasiya İqtisadi Şurasının iclası keçirilib. Ermənistanda seçkiqabağı kampaniya getdiyi üçün baş nazir Nikol Paşinyan iclasda iştirak etməyib. Aİİ-yə üzv dörd ölkənin – Rusiya, Qazaxıstan, Belarus və Qırğızıstan prezidentləri Ermənistan hakimiyyətini Aİİ ilə Avropa İttifaqı arasında seçimlə bağlı mümkün qədər tez referendum keçirməyə çağıran bəyanat qəbul ediblər.
Nikol Paşinyan buna cavab olaraq bildirib ki, hazırda referendum keçirmək üçün əsas görmür. O vurğulayıb: “Ermənistan Avropa İttifaqına üzvlük üçün rəsmi müraciət etməyənə və ya Aİ-yə namizəd ölkə statusuna yaxınlaşmayana qədər hər hansı referendumun keçirilməsi məntiqsizdir”.
İttifaqın dağılması “qaçılmaz” ola bilər
Brifinq zamanı baş nazir bir daha əmin edib ki, Ermənistan Aİİ-dən çıxmağı qarşısına məqsəd qoymayıb. Digər tərəfdən, o qeyd edib ki, yaranmış vəziyyət narahatlıq doğurmaya bilməz.
Paşinyanın fikrincə, vəziyyət ittifaqın digər üzv dövlətlərini də narahat etməlidir:
“Aİİ-nin digər üzvləri Ermənistanın təcrübəsindən narahat deyillərmi? Əlbəttə, narahatdırlar, çünki hamı başa düşür ki, eyni hal onların da başına gələ bilər. Əgər biz indi vəziyyəti tez bir zamanda tənzimləməsək, bu, Aİİ-nin qaçılmaz dağılmasına gətirib çıxaracaq”.
Kontekst
Ermənistanda parlament seçkiləri ərəfəsində Rusiya erməni meyvə və tərəvəzlərinin idxalına məhdudiyyətlər tətbiq edib. Eyni zamanda Ermənistandan gül, “Cermuk” mineral suyu, bəzi alkoqollu içkilər və balıq məhsullarının idxalı qadağan olunub. Formal olaraq bu qərarlar sanitar və fitosanitar pozuntularla izah edilib.
Erməni ekspertlər iqtisadi məhdudiyyətləri seçkiqabağı proseslərlə, xüsusilə seçkilərdə iştirak edən rusiyapərəst siyasətçiləri dəstəkləmək cəhdi ilə izah edirdilər. Onlar yerli siyasətçilər kimi, seçkilərdən sonra bu məhdudiyyətlərin tədricən aradan qaldırılacağını ehtimal edirdilər. Baş nazir isə Rusiya prezidenti ilə telefonla danışdığını, seçkilərdən sonra görüşmək və “bütün məsələləri həll etmək” barədə razılaşdıqlarını bildirmişdi.
Seçkilərin yekun nəticələri artıq açıqlanıb. Nəticələrə görə, Paşinyanın “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası parlamentdə çoxluq qazanıb. Lakin Putin hələ də onu seçkilərdəki qələbəsi münasibətilə təbrik etməyib, iqtisadi məhdudiyyətlər isə qüvvədə qalır.
Bununla yanaşı, Rusiyanın məhdudiyyətləri ilə əlaqədar Ermənistan hökuməti biznesə dəstək üçün bir sıra proqramlar qəbul edib. Ermənistandan, o cümlədən Aİ ölkələrinə ixrac artıq sürətlənir. Gələn həftə Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenin Yerevana səfəri gözlənilir. Nikol Paşinyan bildirib ki, gündəlikdəki mühüm məsələlərdən biri erməni kənd təsərrüfatı məhsullarının Aİ bazarlarına çıxışının asanlaşdırılması olacaq. Onun sözlərinə görə, “müstəsna imkanlar” əldə etmək ehtimalı var.
Paşinyan Aİİ-nin “mövcudluğu” məsələsindən danışır