Berlin brifinqində Əliyev Bakıdakı rus-alman gizli görüşünü təsdiq edib və Avropadan investisiya tələb edib
İlham Əliyev Berlin brifinqi
21 iyulda Berlində Fridrix Mertslə birgə mətbuat konfransında İlham Əliyev əslində üç ayrı auditoriyaya eyni vaxtda danışıb.
Berlinə deyib ki, Azərbaycan başqa paytaxtların gizli diplomatiyası üçün koridor deyil. Brüsselə deyib ki, daha çox qaz istəyirsinizsə, kəmər və interkonnektorların pulunu da düşünməlisiniz. Moskvaya və Kiyevə isə göstərib ki, Bakı hələ də çoxvektorlu oyunu tərk etmir, amma bu oyunun qaydalarını özü yazmaq istəyir.
Həmin gün imzalanmış strateji gündəlik də bu siyasi xəttin kağız üzərində rəsmiləşməsidir.
Bakıdakı gizli görüş: məlum olanlar və spekulyasiyalar
Əliyevin sözlərinə görə, Azərbaycan tərəfi “The Times”ın materialından sonra Dövlət Sərhəd Xidmətində yoxlama aparıb və 12-14 iyulda Ronald Pofalla ilə Mattias Platzeckin Berlin-Bakı reysi ilə gəlib-getdiyini, eyni günlərdə Viktor Zubkov və Valeri Fadeyevin Moskvadan Bakıya uçduğunu təsdiqləyib.
O deyib ki, Bakı bu barədə nə Almaniyadan, nə Rusiyadan əvvəlcədən məlumat alıb, “ərazimiz bizim xəbərimiz olmadan istifadə olunub”. Əliyev görüşün məzmununu təsdiqləmədiyini, amma uçuş məlumatlarının “gizli görüş” ehtimalına əsas verdiyini bildirib və əlavə edib ki, əgər bu, Rusiya-Ukrayna müharibəsinin bitməsinə xidmət edirsə, Azərbaycan bunu yalnız alqışlaya bilər.
Merts isə hökumətin iştirakını inkar edib və “belə bir görüşdən xəbərim yoxdur” deyib.
Alman media araşdırmalarında bu görüşlər “Peterburq Dialoqu”nun qeyri-rəsmi davamı kimi təqdim olunur: ARD/RBB və Die Zeit yazır ki, Bakı 2024-dən bəri alman keçmiş siyasətçiləri ilə Putinə yaxın fiqurlar arasında arxa kanal görüşlərinin məkanına çevrilib.
RBB-nin materialında Almaniyanın təhlükəsizlik strukturlarının bu görüşləri mümkün Rusiya təsir əməliyyatı kimi qiymətləndirdiyi deyilir; CDU-dan Roderix Kizevetter bunu Almaniyanın Ukrayna xəttini zəiflədən “kölgə diplomatiyası” adlandırır.
Eyni zamanda bəzi iştirakçılar və onların müdafiəçiləri “çətin zamanlarda da danışıq kanalları açıq qalmalıdır” arqumentini irəli sürürlər.
Ukrayna mənbələrində isə əsas narahatlıq başqadır: söhbət Ukrayna müharibəsi haqda gedirsə, niyə Ukrayna masada yoxdur? Bu sual hələlik cavabsızdır və hazırda yalnız açıq spekulyasiya səviyyəsində qalır.
Rusiyadan gələn reaksiya
Moskva xəttindən gələn ilk reaksiya tanış idi: xəbərdarlıq tonu. Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Aleksandr Tolmaçov “Lenta.ru”ya deyib ki, Bakı “Ermənistanın yoluna düşür” və Avropa ilə yaxınlaşma nə Ukraynaya, nə Ermənistana uğur gətirib.
“Minval.az”da dərc olunan məqalədə isə buna sərt cavab verilib: müəllif yazır ki, Azərbaycan heç vaxt Moskvanın “böyük qardaş” modelini qəbul etməyib, KTMT xəttinə qoşulmayıb, çoxvektorlu siyasət aparıb və Almaniya ilə strateji tərəfdaşlıq “Rusiyadan imtina” deyil, praqmatizmdir. Burada diqqətəlayiq olan odur ki, Bakı müdafiəçi ritorikanı yox, suveren qərarvermə arqumentini önə çıxarır.
Digər rəylər daha mürəkkəbdir. Alman tənqidçiləri Bakı görüşlərini Almaniyanın Rusiya siyasətində zəiflik siqnalı və köhnə Almaniya-Rusiya şəbəkələrinin reanimasiyası kimi görürlər.
“Kyiv Post” və Karnegidə yazılanlarda isə başqa xətt görünür: Bakı bir tərəfdən Ukraynanın ərazi bütövlüyünü dəstəkləyir və Kiyevlə əməkdaşlığı genişləndirir, o biri tərəfdən Moskva ilə kanalları tam qapatmır və manevr azadlığını qorumağa çalışır.
Yəni Berlin brifinqindən çıxan tablo “Qərbə dönüş”dən çox, sərt balans aktıdır: enerji Avropaya, təhlükəsizlik hesablaması Rusiyaya, normativ prinsip isə Ukraynanın ərazi bütövlüyünə bağlanır.
Qaz infrastrukturuna investisiya çağırışı
Berlin brifinqinin ikinci xətti daha az qalmaqallı, amma daha strateji idi. Əliyev açıq deyib ki, Azərbaycan bu ildən Almaniyaya qaz satmağa başlayıb; 10 illik müqavilənin başlanğıc həcmi təxminən 1,5 milyard kubmetrdir, amma artım üçün iki şərt var: əlavə sifariş və genişlənmiş infrastruktur.
Onun sözlərinə görə, TANAP və TAP hazırda tam tutumla işləyir, yəni artıq boş yer yoxdur; Avropa daxilində yeni interkonnektorlar və genişləndirmə üçün maliyyə lazımdır. O, xüsusən Avropa İnvestisiya Bankının yaşıl gündəm səbəbilə neft-qaz layihələrinə maliyyəni dayandırmasını problem kimi göstərib.
SEFE-SOCAR müqaviləsi 10 illik satınalma razılaşması kimi bunu təsdiqləyir; Almaniyanın Bakıdakı səfiri Ralf Horlemann isə iyunda alman şirkətlərinin illik təxminən 2 milyard kubmetrlik müqavilə portfelindən danışmışdı.
Buradakı siyasi məna sadədir: Bakı Avropaya “borunu maliyyələşdirin” çağırışını göndərir. Mertsin özü də Almaniyanın qaz idxalını şaxələndirməkdə yüksək marağı olduğunu deyib.
Beləliklə, Cənub Qaz Dəhlizi ilə Avropaya daha çox qaz nəqli artıq siyasi bəyanatlardan deyil, Avropanın yeni infrastruktura nə qədər sərmayə qoymağa hazır olmasından asılıdır. Problem ondadır ki, Avropa enerji təhlükəsizliyi üçün daha çox qaza ehtiyac duyur, eyni zamanda yaşıl keçid siyasəti çərçivəsində qaz layihələrini maliyyələşdirmək istəmir.
Strateji tərəfdaşlıq bəyannaməsi
21 iyulda imzalanmış “Azərbaycan Respublikası ilə Almaniya Federativ Respublikası arasında İkitərəfli Tərəfdaşlıq üçün Strateji Gündəlik haqqında Birgə Bəyannamə” məzmun baxımından geniş, dili baxımından isə texniki sənəddir.
Orada siyasi-diplomatik məsləhətləşmələr və yüksək səviyyəli dialoq, ticarət və investisiya üçün Almaniya-Azərbaycan Yüksək Səviyyəli İşçi Qrupu, qaz da daxil olmaqla enerji axınları, yaşıl enerji, aşağı karbonlu hidrogen, enerji səmərəliliyi, bağlantılar və infrastruktur, təhlükəsizlik və müdafiə, mina təmizləmə, mədəniyyət, təhsil, elm və innovasiya istiqamətləri sadalanır.
Sənəd eyni zamanda Almaniyanın Azərbaycan-Ermənistan normallaşmasını və 8 avqust 2025 Vaşinqton sammitindən sonrakı sülh addımlarını dəstəklədiyini, həmçinin Azərbaycan-Aİ tərəfdaşlığının “strateji əhəmiyyətini” vurğulayır.
Bu nə deməkdir?
- Birincisi, Almaniya ilə münasibətlər formal olaraq “strateji” səviyyəyə qaldırılır.
- İkincisi, Bakı Almaniya ilə əməkdaşlığı yalnız qazla məhdudlaşdırmır; yaşıl enerji, logistika, sənaye modernləşməsi və elm də paketin içindədir.
- Üçüncüsü, Berlin Cənubi Qafqaza artıq təkcə normativ dillə yox, enerji və connectivity hesabı ilə baxır.
Başqa sözlə, bu sənəd rəsmi tərif mətnindən çox, Almaniyanın Bakı ilə işləmək istəyinin və Bakının Avropa istiqamətini institusional hala salmaq cəhdinin çərçivəsidir.
İlham Əliyev Berlin brifinqi
