Ermənistan dəmir yolu Rusiyanın idarəçiliyində olsa da, Türkiyə və Azərbaycan sərhədlərində relsləri özü bərpa edəcək
Ermənistan dəmir yollarını Rusiya idarə edir
Ermənistan Türkiyə və Azərbaycanla sərhəd bölgələrində yerləşən dəmir yolu xətlərinin bərpasına Rusiyanın iştirakını gözləmədən özü başlayıb. Halbuki ölkənin dəmir yolları 2008-ci ildə 30 illik konsessiya əsasında Rusiyanın idarəçiliyinə verilib. Bu barədə baş nazir Nikol Paşinyan məlumat verib.
Bundan əvvəl Yerevan dəfələrlə Rusiyaya Gümrü-Axurik və Yerasx dəmir yolu sahələrinin bərpası ilə bağlı müraciət etmişdi.
Bu xətlərin bərpası Ermənistan üçün strateji əhəmiyyət daşıyır, çünki onların istifadəyə verilməsi ölkənin nəqliyyat kommunikasiyalarının tam açılmasına imkan yarada bilər.
Lakin Rusiya nə bu müraciətləri yerinə yetirib, nə də belə bir işə hazır olduğunu bəyan edib. Eyni zamanda, Moskva Yerevanın alternativ həll kimi təklif etdiyi dəmir yolu konsessiyasından imtina etmək niyyətində olmadığını bildirir.
Ermənistan hakimiyyəti konsessiyanın həm Ermənistan, həm də Rusiya üçün dost ölkələrdən birinə verilməsini istəyirdi. Mümkün variantlar sırasında Qazaxıstan, BƏƏ və Qətərin adları çəkilirdi.
Ölkədəki analitiklər isə mövcud şəraitdə Moskva ilə münasibətlərin gərginləşdirilməməsini tövsiyə edirlər (şərhlər aşağıdadır).
Nəticədə Ermənistan hakimiyyəti Rusiyanı konsessiyadan məhrum etmək məsələsini hələlik təxirə salıb və bunun əvəzinə “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” şirkətinə ayrılan subsidiyanı 65 milyon 222 min dram (təxminən 178 min ABŞ dolları) artırmaq qərarına gəlib.
2008-ci ildən Ermənistan dəmir yolları “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” şirkətinin konsessiya idarəçiliyindədir. Bu şirkət isə “Rusiya Dəmir Yolları” ASC-nin 100 faiz törəmə müəssisəsidir. Müqaviləyə əsasən, konsessiya müddəti 30 il müəyyən edilib.
Lakin 2008-ci ildən bəri Ermənistan dəmir yollarında yükdaşımaların həcmi iki dəfə azalıb, bəzi marşrutlar fəaliyyətini dayandırıb, müqavilə ilə nəzərdə tutulan məcburi investisiyalar isə kağız üzərində qalıb.
Ermənistan hökuməti ilə “Rusiya Dəmir Yolları” arasında 2008-ci ildə imzalanmış konsessiya sazişinə əsasən, Ermənistan dövlət büdcəsi razılaşdırılmış sərnişin marşrutları üzrə yaranan zərərin bir hissəsini hər il kompensasiya etməyə məcburdur.
- “Yeni yol açırıq” – Marko Rubio Yerevanda imzalanan sənədlər barədə
- Ermənistan Türkiyə ərazisi üzərindən dəmir yolu əlaqəsi imkanı əldə edib: nə gözlənilir
- TRIPP – Azərbaycanın Naxçıvan ilə bağlantısı reallaşacaqmı?
Şərh
Regional məsələlər üzrə ekspert Armen Petrosyanın fikrincə, hazırkı mərhələdə konsessiya sazişini ləğv etməyə və Rusiya ilə münasibətləri gərginləşdirməyə ehtiyac yoxdur.
O hesab edir ki, ən doğru addım bərpa işlərinə Ermənistanın öz vəsaiti hesabına başlamaq, konsessiya məsələsinin həllini isə sonraya saxlamaqdır.
“Bu, Ermənistan hökumətinin həm Azərbaycan, həm də Türkiyə istiqamətində dəmir yollarını bərpa edə bilməyəcəyi qədər böyük xərc deyil. Sonradan elə vəziyyət yarana bilər ki, Rusiya tərəfi bu xərcləri hansısa formada kompensasiya etsin. Addımları mərhələli şəkildə planlaşdırmaq lazımdır”, – Petrosyan deyib.
Ekspertin sözlərinə görə, hazırda Rusiya şirkətinin idarəçiliyində olan dəmir yolu sahələrinin ayrıca bərpası “Ermənistanın nəqliyyat blokadasının aradan qaldırılmasının tamamilə Rusiyanın siyasətindən və iradəsindən asılı qalmasının qarşısını almağa imkan verəcək”.
O hesab edir ki, Rusiya dəmir yolunun ayrı-ayrı hissələrinin bərpasını süni şəkildə ləngidəcək.
Petrosyanın fikrincə, Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə dəmir yolu əlaqəsini bərpa etməsi Ermənistan-ABŞ tranzit layihəsi olan “Tramp marşrutu” (TRIPP) üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Bu tranzit marşrutu ilk növbədə Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında əlaqəni təmin etmək üçün nəzərdə tutulub. Lakin Petrosyanın sözlərinə görə, Ermənistanın tam nəqliyyat blokadasından çıxması layihənin funksionallığını daha da artıracaq.
Analitik hesab edir ki, Ermənistan passiv qalmamalı və bu layihəni heç bir halda Rusiyanın mövqeyindən asılı vəziyyətə salmamalıdır. Xüsusilə də nəzərə alsaq ki, layihəyə Avropa İttifaqı da maraq göstərir.
“Dəmir yolları elə indi yenidən qurulmalıdır. Əminəm ki, Rusiyanın hazırda Ermənistanda dəmir yollarını təmir və ya inşa etmək üçün resursları yoxdur. O, bu sahəyə heç bir resurs yatırmayacaq. Bunu Ermənistan özü etməlidir: ya müstəqil şəkildə, ya da əməkdaşlıq edə biləcəyi tərəfdaşlarla birlikdə”, – Armen Petrosyan bildirib.
“Rusiya Dəmir Yolları” şirkətinin Ermənistan dəmir yolları üzərində konsessiya hüququndan məhrum edilməsi barədə
Armen Petrosyan bunu təxirəsalınmaz məsələ hesab etmir və buna görə də “münaqişəli atmosfer yaratmağa ehtiyac” görmür.
“Rusiya hazırda kifayət qədər gərgin və narahat vəziyyətdə olduğu halda, Yerevanın bu məsələni gündəmə gətirməsinin nə mənası var? Axı Kreml atacağı addımlarla Ermənistan üçün asanlıqla elə problemlər yarada bilər ki, TRIPP-i unudub həmin problemlərin həlli ilə məşğul olmaq lazım gələr”, – Petrosyan deyir.
Eyni məntiqlə Petrosyan hesab edir ki, Ermənistanın Rusiyanın himayəsi altında fəaliyyət göstərən Avrasiya İqtisadi İttifaqından mümkün çıxışı məsələsini də gündəliyə daxil etmək lazım deyil.
“Ermənistanın aydın alternativi olmadığı müddətdə Rusiya ilə münasibətləri gərginləşdirməyin mənası yoxdur”, – o bildirir.
Ermənistan dəmir yollarını Rusiya idarə edir
