Ադրբեջանը Կասպից ծովում ստեղծում է անօդաչու սարքերի նավատորմ․ ի՞նչ կփոխեն SALVO-ն և KAYRA-ն
Ադրբեջանի ԱԹՍ-ների նավատորմը Կասպից ծովում
Ադրբեջանը թուրքական տեխնոլոգիաների հիման վրա մեկնարկել է ծովային անօդաչու սարքերի և կամիկաձե դրոնների տեղական արտադրություն։ Նոր սարքերը նախատեսված են տարբեր առաջադրանքների կատարման համար՝ Կասպից ծովի էներգետիկ ենթակառուցվածքների պաշտպանությունից և հետախուզությունից մինչև նավերի վրա հարձակումներ։ Դրանց արտադրության ծավալները, արժեքը, ինչպես նաև փաստացի Ադրբեջանում իրականացվող արտադրության մասնաբաժինը չեն հրապարակվում։
Սեպտեմբերի 6-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն ու առաջին փոխնախագահ Մեհրիբան Ալիևան այցելել են Ադրբեջանի ռազմածովային ուժեր։
Այցի ընթացքում ներկայացվել են երկու անօդաչուներ՝ SALVO զինված անօդաչու մոտորանավակը և KAYRA ծովային կամիկաձե դրոնը։
Ադրբեջանի նախագահի պաշտոնական կայքի փոխանցմամբ՝ սարքերն արտադրվել են Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության ենթակայությամբ գործող MİRAS ռազմարդյունաբերական ընկերության և թուրքական DEARSAN նավաշինական ընկերության համատեղ ձեռնարկությունում։ Ալիևին ներկայացվել են սարքերի մարտավարատեխնիկական բնութագրերը, որից հետո ծովային ԱԹՍ-ները փորձարկվել են գործնականում։
Պաշտոնական հաղորդագրությունում մատնանշված չեն արտադրության ծավալները, նախագծի արժեքը, ինչպես նաև առաջին խմբաքանակը Ադրբեջանի ռազմածովային ուժերին փոխանցելու ժամկետները։
Սարքերը մինչ այս ցուցադրվել էին
SALVO-ն ու KAYRA-ն Ադրբեջանում ցուցադրվում էին ոչ առաջին անգամ։ SALVO-ն ցուցադրվել էր դեռևս 2025 թվականի օգոստոսին՝ «Ծովային էներգետիկ ենթակառուցվածքների անվտանգությունն ու պաշտպանությունը» թեմայով զորավարժությունների ժամանակ։
KAYRA-ն նույն տարվա նոյեմբերին ներկայացվել էր Բաքվում կայացած ռազմական շքերթի ընթացքում։
Այսպիսով, սեպտեմբերի 6-ի միջոցառման հիմնական նորությունը ոչ թե այդ համակարգերի ի հայտ գալն է, այլ այն, որ դրանք այժմ արտադրվում են Ադրբեջանում՝ թուրքական ընկերության հետ համատեղ ստեղծված ձեռնարկությունում։ Իսկ բուն գործընթացը երկրի ղեկավարությանը պաշտոնապես ներկայացվել է առաջին անգամ։
Սա կարող է վկայել այն մասին, որ Ադրբեջանը փորձում է չսահմանափակվել Թուրքիայից պատրաստի ռազմական տեխնիկայի ձեռքբերմամբ և անցում կատարել տեղական արտադրության, տեխնիկական սպասարկման ու հնարավոր տեխնոլոգիաների փոխանցման։ Այնուամենայնիվ, պաշտոնական հաղորդագրություններից պարզ չէ, թե սարքերի թափքի, շարժիչի, էլեկտրոնիկայի, կապի և կառավարման համակարգերի որ մասն է արտադրվում հենց Ադրբեջանում։
Ո՞րն է SALVO-ի և KAYRA-ի տարբերությունը
SALVO-ն ավելի մեծ, բազմաֆունկցիոնալ սարք է, որը նախատեսված է բազմակի օգտագործման համար: KAYRA-ն ավելի կոմպակտ կամիկաձե անօդաչու թռչող սարք է, որը նախատեսված է թիրախին արագ մոտենալու և այն ոչնչացնելու համար:
| Տեխնիկական բնութագրեր | SALVO | KAYRA |
|---|---|---|
| Երկարություն | 14,79 մետր | 7,6 մետր |
| Առավելագույն արագություն | Ավելի քան 35 հանգույց, մոտավորապես 40 կմ/ժամ | Ավելի քան 60 հանգույց, մոտավորապես 68 կմ/ժամ |
| Առավելագույն հեռահարություն | Մինչև 400 ծովային մղոն, մոտավորապես 475 կմ | 300 ծովային մղոն, մոտավորապես 345 կմ |
| Թափքը/կորպուսը | Ալյումին | Կոմպոզիտային նյութ |
| Հիմնական նպատակը | Պարեկություն, հսկողություն, զինված գործողություններ | Մեկանգամյա հարձակում և թիրախի ոչնչացում |
DEARSAN-ի տվյալներով՝ SALVO-ն կարող է օգտագործվել ափամերձ և սահմանային հատվածներում պարեկություն իրականացնելու, ինչպես նաև հետախուզության, մաքսանենգության դեմ պայքարի, որոնողափրկարարական գործողությունների և վերջրյա թիրախների դեմ մարտական գործողություններ վարելու համար։
2022 թ․-ին ընկերության կողմից անցկացված փորձարկումների ժամանակ SALVO-ն արձակեց թուրքական Roketsan ընկերության կողմից արտադրված Cirit հրթիռը, որը խոցեց շարժվող թիրախը։ Այնուհետև փորձարկվեց ASELSAN-ի արտադրած կայունացված 12.7 մմ գնդացիրը։ Սարքը կարող է կառավարվել ափին գտնվող շարժական կետից, հրամանատարական կենտրոնից կամ մեկ այլ ռազմածովային նավից։
Ադրբեջանի համար նախատեսված SALVO սարքերի վրա տեղադրվելիք զենքերի տեսակների մասին տեղեկություններ չեն հաղորդվում։
KAYRA-ի առաջադրանքները մեծամասամբ հարվածային են։ Արտադրողի հաղորդմամբ՝ սարքը նախատեսված է թշնամու նավերն ու պարեկային մոտորանավակները, ռազմածովային բազաները, նավահանգիստները, ափամերձ ենթակառուցվածքները և լոգիստիկ գծերը ոչնչացնելու համար։
KAYRA-ի վրա գտնվող պայթուցիկների տեսակն ու քանակը, դրա նշանառության համակարգը և կապի կորստի դեպքում ինքնավար աշխատանքի հնարավորությունները հրապարակված չեն։
Ինչո՞ւ են այս սարքերն անհրաժեշտ Կասպից ծովում
Ադրբեջանի ռազմածովային ուժերի հիմնական խնդիրներից մեկը Կասպից ծովում գտնվող նավթագազային ենթակառուցվածքների, նավահանգիստների, խողովակաշարերի և երկրի ծովային սահմանների պաշտպանությունն է։
Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարության տվյալների համաձայն՝ 2025 թ․-ի ռազմածովային զորավարժությունների ընթացքում նավերը պարեկություն են իրականացրել նավթագազային խողովակաշարերի անցման տարածքներում, ինչպես նաև մշակել գործողություններ պայմանական թշնամու հնարավոր հարձակումներին, ստորջրյա դիվերսիոն խմբերին ու ականների սպառնալիքներին հակազդելու համար։
SALVO-ի նման սարքերը կարող են կատարել այդ առաջադրանքների մի մասը՝ առանց նավերի անձնակազմի անդամներին վտանգի ենթարկելու։ Դրանք կարող են իրականացնել երկարատև հսկողություն, հետևել կասկածելի նավերին, անհրաժեշտության դեպքում՝ նաև ուժ կիրառել։
KAYRA-ն, իր հերթին, ավելի շատ զսպող և հարձակողական զենք է, քան պաշտպանական: Փոքր չափերի և բարձր արագության շնորհիվ այս անօդաչու թռչող սարքերը կարող են լրացուցիչ դժվարություններ առաջացնել ռազմանավերի պաշտպանության համակարգերի համար: Տարբեր ուղղություններից մի քանի նման ԱԹՍ-ների համաժամանակյա օգտագործումը կարող է ավելի մեծ նավի ստիպել իր ռեսուրսները կենտրոնացնել ինքնապաշտպանության վրա:
Միևնույն ժամանակ, անօդաչու թռչող սարքերը չեն փոխարինում ավանդական նավատորմին։ Դրանց արդյունավետությունը կախված է հետախուզական տվյալների որակից, հուսալի կապից, օպերատորների վերապատրաստումից և այլ նավերի հետ միասնական կառավարման համակարգում ինտեգրումից։ Ռադիոէլեկտրոնային հակազդեցությունները, GPS ազդանշանի խափանումը և կապի կորուստը նման սարքերի խոցելի կետերն են։
Ուկրաինական պատերազմի դասերը
Հենց Ուկրաինայում ընթացող պատերազմն էր, որ էապես փոխեց ժամանակակից ռազմական գործողություններում ծովային անօդաչու թռչող սարքերի դերի մասին պատկերացումները։ Ուկրաինան, չունենալով խոշոր ավանդական ռազմածովային նավատորմ, ծովային անօդաչու մոտորանավակների միջոցով կարողացավ սահմանափակել Ռուսաստանի Սևծովյան նավատորմի գործունեության հնարավորությունները։
Այս փորձը ցույց տվեց, որ համեմատաբար փոքր պետությունները կարող են ծովում ստեղծել զսպման լրացուցիչ ներուժ՝ առանց խոշոր ռազմանավերի թվի համաչափ ավելացման։ Սակայն ժամանակի ընթացքում Ռուսաստանը ևս ամրապնդեց իր պաշտպանությունը, նավահանգստային արգելապատնեշները և ԱԹՍ-ների հայտնաբերման համակարգերը։ Դա վկայում է այն մասին, որ նման տեխնոլոգիաների առավելությունը մշտական չէ։
Այն փաստը, որ Ադրբեջանը SALVO-ի հետ մեկտեղ արտադրում է նաև KAYRA-ն, որը նախատեսված է մեկանգամյա հարձակումների համար, ցույց է տալիս, որ Բաքուն կենտրոնանում է ծովում ռազմական գործողություններ վարելու այս նոր մոդելի վրա։
Արդյո՞ք կփոխվի ռազմական հավասարակշռությունը Կասպից ծովում
Կասպից ծովի ափամերձ երկրներն են Ադրբեջանը, Իրանը, Ղազախստանը, Ռուսաստանը և Թուրքմենստանը։ 2018 թվականին ստորագրված Կասպից ծովի իրավական կարգավիճակի մասին կոնվենցիան կողմերին կոչ է անում ռազմական ներուժը սահմանափակել «ողջամիտ բավարարության» շրջանակներում, պահպանել սպառազինությունների հավասարակշռությունն ու ապահովել թափանցիկություն։ Կոնվենցիան նաև արգելում է Կասպից ծովում այլ պետությունների զինված ուժերի ներկայությունը։
Ադրբեջանում թուրքական ընկերության տեխնոլոգիաների հիման վրա սարքավորումների արտադրությունը չի խախտում այս արգելքը. խոսքը Կասպից ծովում օտարերկրյա ռազմական ուժերի տեղակայման մասին չէ, այլ տեխնոլոգիական և արտադրական համագործակցության։
Միայն երկու նոր սարքերի՝ SALVO-ի և KAYRA-ի ի հայտ գալը չի փոխում տարածաշրջանի ռազմական հավասարակշռությունը։ Նման գնահատում իրականացնելու համար պետք է իմանալ, թե քանի սարք է արտադրվելու, ինչ հագեցվածություն են դրանք ունենալու և ինչպես են ինտեգրվելու նավատորմի այլ ուժերի հետ։
Չկան բացահայտ ապացույցներ այն մասին, որ Ադրբեջանն այս համակարգերը մշակում է հենց Ռուսաստանի կամ Իրանի դեմ։ Բաքուն Կասպից ծովում համատեղ զորավարժություններ է անցկացնում Իրանի և Ղազախստանի հետ։ Այնուամենայնիվ, արագացված վերազինման և ռազմական տեխնոլոգիաների տարածման ֆոնին, յուրաքանչյուր նոր հարվածային զենքի ի հայտ գալը հաշվի կառնվի հարևան պետությունների կողմից, մասնավորապես՝ նրանց պաշտպանության պլանավորման մեջ։
Ո՞ր առանցքային հարցերն են մնում անպատասխան
Ադրբեջանի նախագահի այցից հետո պաշտոնապես հաստատվել է, որ ծովային ԱԹՍ-ներն (SALVO և KAYRA) արտադրվում են հենց Ադրբեջանում։ Սակայն ծրագրի իրական մասշտաբը գնահատելու համար մի շարք կարևոր տվյալներ դեռևս չեն հանրայնացվել։ Մասնավորապես՝
- Քանի՞ SALVO և KAYRA է նախատեսվում արտադրել։
- Որքա՞ն է նախագծի և արտադրական ձեռնարկության ստեղծման արժեքը։
- Բաղադրիչների ո՞ր մասն է արտադրվում Ադրբեջանում։
- Ի՞նչ զենքերով և կառավարման համակարգերով են հագեցած լինելու ադրբեջանական տարբերակները։
- Սարքերն արդեն ընդունվե՞լ են մարտական ծառայության, թե՞ դեռ գտնվում են փորձարկման փուլում։
- Ո՞վ և ի՞նչ ընթացակարգով է որոշում կայացնելու կամիկաձե ԱԹՍ-ների կիրառման վերաբերյալ։
SALVO-ն կարող է ընդլայնել Կասպից ծովում Ադրբեջանի՝ հսկողություն և զինված պարեկություն իրականացնելու հնարավորությունները, մինչդեռ KAYRA-ն կարող է դառնալ ասիմետրիկ հարված հասցնելու նոր գործիք: Տեղական արտադրությունը կարող է նաև պարզեցնել տեխնիկական սպասարկումը և որոշ չափով նվազեցնել կախվածությունը օտարերկրյա մատակարարներից:
Սակայն Ադրբեջանի «դրոնային նավատորմի» իրական հնարավորությունները կախված են լինելու արտադրության ծավալներից, մարտական կառավարման միասնական շղթայում այդ սարքերի ինտեգրման աստիճանից և նախագծի ֆինանսական չափանիշներից, որոնք դեռևս հրապարակված չեն։
Հետևեք մեզ — Facebook | Youtube
Ադրբեջանի ԱԹՍ-ների նավատորմը Կասպից ծովում
